خواندنگههـا ئبن تەیمییە
رفتن به کانال در Telegram
پەیجەک تایبەتە ب بەڵاڤکرنا بەرهەمێ ابن تەیمییە ڕازیبونا خودێ لێ بیت.
نمایش بیشتر270
مشترکین
+124 ساعت
+37 روز
+530 روز
در حال بارگیری داده...
کانالهای مشابه
هیچ دادهای
مشکلی وجود دارد؟ لطفاً صفحه را تازه کنید یا با مدیر پشتیبانی ما تماس بگیرید.
ابر برچسبها
هیچ دادهای
مشکلی وجود دارد؟ لطفاً صفحه را تازه کنید یا با مدیر پشتیبانی ما تماس بگیرید.
اشارات ورودی و خروجی
---
---
---
---
---
---
جذب مشترکین
ژوئیه '26
ژوئیه '26
+3
در 0 کانالها
ژوئن '26
+12
در 2 کانالها
Get PRO
مه '26
+4
در 3 کانالها
Get PRO
آوریل '26
+6
در 3 کانالها
Get PRO
مارس '26
+6
در 2 کانالها
Get PRO
فوریه '26
+13
در 2 کانالها
Get PRO
ژانویه '26
+25
در 5 کانالها
Get PRO
دسامبر '25
+20
در 3 کانالها
Get PRO
نوامبر '25
+16
در 3 کانالها
Get PRO
اکتبر '25
+16
در 3 کانالها
Get PRO
سپتامبر '25
+16
در 4 کانالها
Get PRO
اوت '25
+50
در 4 کانالها
Get PRO
ژوئیه '25
+40
در 3 کانالها
Get PRO
ژوئن '250
در 5 کانالها
Get PRO
مه '25
+8
در 3 کانالها
Get PRO
آوریل '250
در 1 کانالها
Get PRO
مارس '25
+175
در 3 کانالها
Get PRO
فوریه '250
در 3 کانالها
Get PRO
ژانویه '250
در 4 کانالها
Get PRO
دسامبر '24
+1
در 1 کانالها
| تاریخ | رشد مشترکین | اشارات | کانالها | |
| 08 ژوئیه | 0 | |||
| 07 ژوئیه | +1 | |||
| 06 ژوئیه | +1 | |||
| 05 ژوئیه | +1 | |||
| 04 ژوئیه | 0 | |||
| 03 ژوئیه | 0 | |||
| 02 ژوئیه | 0 | |||
| 01 ژوئیه | 0 |
پستهای کانال
ئەو تشتێن غەیبی یێن بۆ مە بەحس دکەن: مرۆڤ چ جاران تێناگەهیت ئەگەر پەیڤێن هۆسا بکار نەئینن یێن کو ئەم د ڤێ دنیایێ دا (الشاهد) ناس دکەین و ڕامانا وان دزانین. عقلێ مە ب ڕێکا ڤان تشتێن دنیایێ دگەهیتە تشتێن غەیبی، لێ دگەل هندێ ژی ئەم دزانین کو جوداهیەکا مەزن د ناڤبەرا وان دا هەیە، و ئەو تشتێن خودێ ژ غەیبێ بۆ مە گۆتین گەلەک ژ ڤان تشتێن دنیایێ مەزنترن؛ چونکی د وێ غەیبێ دا تشتێن هۆسا هەنە کو چ چاڤان نەدیتینە، چ گوهان نەبهیستینە، و د سەرێ چ مرۆڤان دا ژی نەهاتینە.
ئەم دەما خودێ بەحسێ غەیبێ بۆ مە دکەت، ئەو غەیبا ب تنێ ئەو پێ دزانیت ل سەر بەحشت و جەهنەمێ، ئەم د ڕامانا پەیڤان دگەهین و ل سەر ڤی ئەساسی ل دویڤ گۆتنا وی دچین و شرۆڤە دکەین.
بەلێ ڕاستی و ڕەوشا ڕاستەقینە یا وان تشتان ب خۆ (نفس الحقيقة)، وەک ئەو تشتێن هێشتا چێنەبووین و دێ ل ڕۆژا قیامەتێ چێبن، ئەڤە ژ وی "تەئویل"ی یە [ئانکو کەتوارێ تشتان] یێ کو ب تنێ خودێ پێ دزانیت.»
ئیبن تەیمییە دبێژیت: ئەگەر خودێ د قورئانێ دا بێژیت د بەحشتێ دا (هنار) یان (شیر) هەیە، عقلێ مە د ڕامانا پەیڤا هنار و شیری دگەهیت، چونکی مە د دنیایێ دا دیتینە. لێ حەقیقەت و تاما وێ هنارا بەحشتێ گەلەک ژ یا دنیایێ بلندترە و ب تنێ خودێ دزانیت کا د کەتوار دا چەوا یە. ئانکو ئەم د «ڕامانێ» دگەهین، لێ د شێوە و ڕەوشا ڕاستەقینە وێ یێ غەیبی ناگەهین.
التدمرية (97-98).
| 2 |  پسیار ژ ابن تیمیە ھاتەکرن : ئەگەر ژنەک نڤێژێ بکەت و هندەک ژ پرچا وێ دەرکەڤت، ئەرێ نڤێژا وێ یا دروستە یان دڤێت نڤێژێ دوبارەبکەت ڤە؟
بەرسڤ:
ئەگەر کێمەک ژ پرچێ یان ژ لەشێ وێ د نڤێژێ دا دیار بوو، ل دەف پتریا زانایان (وەکی مەزهەبێ ئەبو حەنیفە و ئیمامێ ئەحمەد) هیچ ئاریشە نینە و نڤێژا وێ یا دروستە، پێدڤی ناکەت نڤێژێ دوبارەکەت.
بەلێ ئەگەر گەلەک ژ پرچێ یان لەشی ئاشکرا بو، ل دەف ھەمی زانایان (هەر چار مەزهەبا) نڤێژا وێ یا بەتالە و دڤێت د وی دەمی دا نڤێژا خۆ دوبارەکەت. وخودێ زانا ترە.
| 42 |
| 3 | مجموع الفتاوى (مجلد ٢٣_صفحە ٢٥٤)، ئێک ژ وان دەقایە کو هندەک کەس ژ کێم تێگەهشتنا زمانێ فقهی یێ ئیبن تەیمیێ، خەلەتی تێدا دکەن و دکەنە شوبهه.
دێ ب مەنتیق و عەقڵەکێ زانستی ڤێ شوبهێ بەرسڤ دەین
وسئل عن رجل جار للمسجد، ولم يحضر مع الجماعة الصلاة ويحتج بدكانه.
فأجاب:
الحمد لله . يؤمر بالصلاة مع المسلمين، فإن كان لا يصلى، فإنه يستتاب. فإن تاب، وإلا قتل. وإذا ظهر منه الإهمال للصلاة لم يقبل قوله : إذا فرغت صليت، بل من ظهر كذبه لم يقبل قوله، ويلزم بما أمر الله به ورسوله .
و سوال ژ شیخ هاتە کرن دەربارەی زەلامەکی جیرانێ مزگەفتێ یە، و دگەل جەماعەتێ ئامادەی نڤێژێ نابیت و هێجەتێ ب دوکانا خۆ دگریت.
«سوپاس بۆ خودێ. ئەوی مرۆڤی ئەمر ل دئێتە کرن کو نڤێژێ دگەل موسلمانان بکەت، ڤێجا ئەگەر وی نڤێژ نەکر ب تەمامی نڤێژ نەکر هینگێ داخوازا توبەکردنێ ژێ دهێتە کرن. ئەگەر توبە کر باشە، و ئەگەر توبە نەکر دێ هێتە کوشتن. و ئەگەر اهمال نڤێژێ ژ لایێ وی ڤە دیار بوو، گۆتنا وی ناهێتە قبیلکرن کو بێژیت: دەمێ ئەز خلاس بووم دێ نڤێژێ کەم، بەلکو هەر کەسێ درەوا وی دیار ببیت گۆتنا وی ناهێتە قبللکرن، و دڤێت پێگیر بیت ب وێ چەندێ یا خودێ و پێغەمبەری فەرمان پێ کری.
٢. بەرسڤدانا شوبهێ ب مەنتیق و عەقلێ فقهی:
ئەو کەسێن ڤێ شوبهێ دئینن، دبێژن: سەحکەنێ! ئیبن تەیمیێ دبێژیت ئەگەر جیرانێ مزگەفتێ نەچیتە جەماعەتێ ژبەر دۆکانا خۆ، دێ هێتە کوشتن! ئەڤە خەلەتییا مەزنە د تێگەهشتنێ دا،
ئەز بەرسڤا وی ب عقل و مەنتیق دەم
خالا ئێکێ: تێکەلکرنا نڤێژ نەکرنێ دگەل نەچوونا جەماعەتێ
ئەگەر تو ب هوویری سەحکەیە دەقێ بەرسڤا ئیبن تەیمیە بکەی، ئەو دبێژیت: «فَإِنْ كَانَ لَا يُصَلِّي» (ئەگەر وی نڤێژ نەکر).
ئیبن تەیمیێ نەگۆتیە ئەگەر نەچوو جەماعەتێ دێ هێتە کوشتن.
ل ڤێرێ بەحسێ مرۆڤەکی یە کو دۆکانا خۆ دکەتە هێجەت و ب تەمامی نڤێژێ ناکەت (تارک الصلاة). د فقهێ ئیسلامی دا ل سەر دەمێ چوار مەزهەبان، حوکمێ کەسێ نڤێژێ ب تەمامی بهێلیت یێ دیارە. ئانکو سببێ سزای ل ڤێرێ نەکرنا فەرزێ نڤێژێ یە ب گشتی، نەکو تەنێ هات و چوونا مزگەفتێ یان بەردەوامی ل سەر نڤێژا جەماعەتێ.
خالا دووێ: کوشتن مافێ کێ یە؟ (مەنتیقێ دەولەتێ)
د فقهێ ئیبن تەیمیێ دا، چ کەس و تاکەکەس نەشێن حوکمان ل سەر خەلکی جێبەجێ بکەن.
ئەڤ جۆرە سزایە (کوشتن یان توبەپێکرن) ب تەنێ کارێ حاکم و دادگەها شەرعی (وەلی الأمر) یە.
ئەگەر هەر کەسەک ڕابیت خەلکی بکوژیت ژبەر نەچوونا مزگەفتێ، ئەڤە دێ بیتە هۆکارێ تێکچوونا جڤاکی، و ئیبن تەیمیێ ب خۆ د پەرتووکا (السياسة الشرعية) دا ڕێگریێ ژ ڤێ چەندێ دکەت.
خالا سێیێ: درەوا ل سەر نڤێژێ (الرياء والكذب)
ئیبن تەیمیێ دبێژیت: دەمێ دیار دبیت کو ئەو نڤێژێ ناکەت و درەوا دکەت (دبێژیت پاشی دێ کەم بەس هەر ناکەت)، ل ڤێرێ دادوەر گۆتنا وی قبل ناکەت. ئەڤە بۆ پاراستنا جدیبوونا ئایینی یە د جڤاکی دا، دا مرۆڤ نەبنە (منافق) کو دۆکانێ بکەنە خودایێ خۆ و فەرزێن خودێ پشتگوهـ بهاڤێژن.
ئاریشە چییە؟ مرۆڤەک نڤێژێ ب تەمامی ناکەت و دۆکانێ دکەتە هێجەت.
حوکمێ وی چییە ل دەف ئیبن تەیمیێ؟ دڤێت امر ل بهێتە کرن نڤێژێ بکەت، ئەگەر ب تەمامی نڤێژ هێلا، دادوەر داخوازا توبەکردنێ ژێ دکەت، ئەگەر ل سەر خەلەتییا خۆ ما هینگی حاکم حوکمی ل سەر ددەت...
شوبهه ل کێڤەیە؟ ملحد و منکر دبێژن حوکمێ نەچوونا جەماعەتێ یە، بەلێ د ڕاستی دا حوکمێ تەرککرنا ئەسڵێ نڤێژێ یە.
ئەڤ بەرسڤا ئیبن تەیمیێ بۆ پاراستنا پلەیا نڤێژێ یە، نەک بۆ رشتنا خوینێ بێ هۆکار. | 56 |
| 4 |  بدون متن... | 46 |
| 5 | فەلسەفا ئیبن تەیمییە دەربارەی قەزا و قەدەرێ
ئیبن تەیمییێ اللە دلوڤانیێ پێ ببەت ب ئێک ژ مەزنترین زانایێن ئیسلامێ دهێتە نیاسین کۆ شیای بابەتێ قەزا و قەدەرێ ب ڕەنگەکێ عەقلی و شەرعی شروڤە بکەت بێی کۆ بکەڤیتە دناڤ کیشەکێشێن فەلسەفی یێن بێ مفا دا.
ئێک: چوار پلەیێن قەدەرێ (مراتب القدر)
ئیبن تەیمییە باوەریا وی ئەوە کۆ قەدەر ب تنێ پەیڤەک نینە، بەلکۆ ژ چوار قۆناغان پێکدهێت ئەو ژی،
ئێک: زانین (العلم): خودێ بەری هەمی تشتان زانیت دێ چ چێببیت، چ تشتەک ب ڕێکەفت چێنابیت.
دوو: نڤێسین (الكتابة): خودێ هەمی ئەڤ زانیاریە د 'اللوح المحفوظ' دا نڤێسینە.
سێ: ڤیان (المشيئة): هەر تشتەکێ ل ڤێ جیهانێ چێببیت، دڤێت خودێ ڕێ دابیتێ چێببیت.
چوار: ئافراندن (الخلق): خودێ چێکەرێ هەمی تشتانە، حەتا کارێن بەندەیێن خوە ژی.
دوو: جوداهیا دناڤبەرا ئافراندنێ و ئەنجامدانێ ئەڤە خالەکا گەلەک گرنگە د فکرا وی دا
ئیبن تەیمییە دبێژیت:خودێ چێکەرە (الخالق)ە: ئانکۆ ئەوە یێ هێز و شیان و ئیرادێ ددەتە مرۆڤی. مرۆڤ (الفاعل)ە: ئانکۆ مرۆڤ ب ڕاستی ئەو کەسە یێ کارێ دکەت.
نموونە: دەما تو ب دەستێ خوە نانی دخوی، خودێیە دەستێ تە و نانی و هێزا خوارنێ چێکری، لێ تو ب خوە ئەو کەسی یێ نان خوارى. ڤێجا تو بەرپرسیاری ل سەر وی کاری، نەک خودێ.
سێ: دادپەروەریا خودێ و هەلبژارتنا مرۆڤی (الاختيار)
ئیبن تەیمییە ڕەخنێ ل وان دگریت یێن دبێژن مرۆڤ یێ نەچارە 'الجبرية' ئەو دبێژیت:خودێ عەقل و ویژدان دایە مە. خودێ ڕێکا خێرێ و ڕێکا شەڕێ بۆ مە دیار کریە.
ئەگەر مرۆڤ یێ نەچار با، سزادان و خەلاتکرن دێ بنە زۆرداری، و خودێ ژ زۆرداریێ یێ پاقژە.
ڤێجا مرۆڤ یێ ئازادە د هەلبژارتنا خوەدا، لێ ئەڤ ئازادیە دناڤ چوارچۆڤێ هێزا خودێ دایە.
حیكمەتا خودێ د قەدەردا: ئیبن تەیمییە جەختێ ل سەر هندێ دکەت کۆ قەدەر نە تشتەکێ بێ مەرەمە. هەر تشتەکێ خودێ نڤێسیبیت، حیكمەتەکا مەزن تێدا هەیە، هەر چەندە ئەم جاران تێنەگەهین.
شەڕ و نەخۆشی: دبێژیت خودێ شەڕی بۆ شەڕی نا خوازیت، بەڵکۆ جاران نەخۆشیەک دهێت دا کۆ خێرەکا مەزنتر ل دویڤ دا بهێت (وەکی نەخۆشیەکا مرۆڤی بەرەڤ تەوبێ دبەت).
پەیوەندیا دناڤبەرا دوعا و قەدەرێدا، پرسیارەکا بەردەوام ئەوە: ئەگەر هەمی تشت یێ نڤێسای بیت، دوعا چ مفا ددەت؟
ئیبن تەیمییە دبێژیت: دوعا ژی بەشەکێ قەدەرێیە.خودێ یا نڤێسای کۆ ئەگەر ئەڤ بەندە دوعایێ بکەت، ئەز دێ ڤێ خێرێ دەمێ ڤێجا دوعا ب خوە ئەگەرەکە خودێ یێ دانای بۆ گوهۆڕینا بارودۆخی.
ئانکۆ فەلسەفەیا ئیبن تەیمییەی دبێژیت: خودێ ئێکە د ئافراندن و زانینا هەمی تشتاندا.. مرۆڤ یێ ئازادە و بەرپرسیارە ل سەر بڕیارێن خوە.. قەدەر نیشانا مەزناهی و عەدالەتا خودێیە، نەک ئامرازەک بۆ نەچارکرنا مرۆڤی.. ئەڤ هزرا ئیبن تەیمییە دایە مرۆڤی کۆ هەم هەست ب پشتراستیێ بکەت چونکی هەمی تشت د دەستێ خودێدایە و هەم ژی هەست ب بەرپرسیاریێ بکەت دا کۆ بزاڤێ بکەت بۆ چاکیێ. | 64 |
| 6 | پسیار ژ شیخ ئیسلامێ ئیبن تیمیە ھاتەکرن
دەربارەی مزگەفتەکێ کو سپێدێ و ئێڤاری قورئان و فێرکرنا ئایینی تێدا دهێتە خاندن، پاشی ل سەر دەرگەھێ مزگەفتێ شاهد کو ئەو کەسێن گەلەک دئاخڤن و ئەڤ ئاخفتنە دبیته ئەگەرێ بێهن تەنگکرن و تێکدانا اھل مزگەفتێ و تەشوییش ل سەر خااندەڤانێن قورئانێ، ڤێجا ئەرێ ئەڤە دروستە یان نە؟
شهود ل ڤێرێ، ئەو کەسێن ل سەر دەریێ مزگەفتێ ڕوینشتین
شێخ بەرسڤ دا:
سوپاس بۆ خودێ. بۆ چ کەسا نینە ئەوان کەسێن د ناڤ مزگەفتێ دا ئەوێن نڤێژێ دکەن، یان قورئانێ دخوینن، یان زکرێ خودێ دکەن، یان دوعایان دکەن، یان هەر تشتەکێ دی کو مزگەفت ژبەر وێ هاتیە ئاڤاکرن بێهن تەنگ بکەت. ڤێجا بۆ چ کەسی نینە د ناڤ مزگەفتێ دا، یان ل سەر دەرگەھێ وێ، یان نێزیکی وێ، تشتەکێ بکەت کو دیتنا وان تێک بدەت یان دنگ و دەنگێ وان تێک بدەت.
بەلکو پێغەمبەری سلاڤ ل سەر بن چو دەف هەڤالێن خۆ دەمێ وان نڤێژ دکرن و ب دەنگێ بلند قورئان د خاند، وی گۆتێ: ئەی گەلی خەلکی! ھوین ھەمی گازی خودایێ خۆ دکەن، ڤێجا بلا هندەک ژ هەوە ب دەنگێ بلند قورئانێ ل سەر هندەکێن دی نەخوینن
دەمێ پێغەمبەری سلاڤ ل سەر بن ڕێگری ژ نڤێژکەرەکێ کری کو دنگێ خۆ ل سەر نڤێژکەرەکێ دی بلند بکەت، پا دێ چاوا بیت ل دژی کەسێن دی؟
هەر کەسێ تشتەکێ بکەت کو دبیته ئەگەرێ تێکدانا بانگ و دەنگێ ئەوان کەسێن د ناڤ مزگەفتێ دا، یان تشتەکێ بکەت کو دێ گەهیته وێ ئاستێ، دڤێت رێگری ژ وی کاری بێتە کرن. و خودێ چێتر دزانیت." | 61 |
| 7 |  بدون متن... | 54 |
| 8 |  بدون متن... | 1 |
| 9 | پسیار ژێ ئیبن تیمیە هاتە کرن:
سەبارەت داخوازکرنا پارەی (خازخازوکیێ ) د ناڤ مزگەفتا جامیع دا: ئەرێ یا حەلالە؟ یان یا حەرامە؟ یان مەکروهە؟ و ئەرێ ب تەمامی هێلانا وێ نەکرنا وێ پتر یا پێدڤی و واجبە ژ کرنێ؟
شیخ بەرسڤ دا و گۆت:
حەمد و سەنا بۆ خودێ بن، ئەسل و بنەمایێ داخوازکرنا پارەی خازخازوکی یێ حەرامە، چ د ناڤ مزگەفتێ دا بیت و چ ژ دەرڤەی مزگەفتێ دا بیت، ئیلە ئەگەر تەنێ بۆ حالەتەکێ زۆر پێدڤی و ناچاری بیت (تەنگاڤیەکا مەزن ضرورة).
ڤێجا ئەگەر کەسەک توشی تەنگاڤیەکێ بوو و د ناڤ مزگەفتێ دا داخوازا هاریكاریێ کر، یا جائز ب مەرجەکێ کو ئازارا چ کەسی نەدەت؛ وەک هندێ کو ل سەر مل و وستوێن خەلکی د ناڤ ڕێزان دا، و چ نوع دی یێن ئازاردانێ نەکەت.
و د وێ سەرھاتیێ دا و ئەوا ب سەری ھاپی د دەرهەقێ حالێ خۆ دا دبێژیت، درەوان نەکەت.
و دەنگێ خۆ ب رەنگەکی بلند نەکەت کو زیانێ بگەهینیتە خەلکی؛ وەک هندێ دەمی خەتیب (مەلایێ مزگەفتێ) ووعز و خوتپێ ددەت ئەو دەست ب سلاڤ کرنی بکەت، یان دەمێ خەلک گوهێ خۆ ددەنە وانەیەکا گشتی و ئەو مێشکێ وان پێ ڤە مژۆل بکەت و بەرزە بکەت، و تشتێن ب ئەڤی شێۆەی ئەگەر ئەڤ مەرجە هەبن، هینگی یا دروستە (جائزە)، و خودێ ژ هەمی کەسی زاناترە. | 274 |
| 10 |  بدون متن... | 56 |
| 11 | شیخ مە ئیبن تەیمیە دبێژیت: خودێ کاران دئافرینیت لێ مرۆڤ کاران ئەنجام ددەت (العبد فاعل حقيقة). خودێ ب تەعداری بەرێ تە نادەتە خێرێ ، و ب تەعداری بەرێ تە نادەتە گونەهێ ، لێ هەر تشتەکێ تو بکەی ژ بن هێز و ئافراندنا وی دەرناکەڤیت.
مجموع الفتاوى» (بەرگێ ٨ - لاپەرە ٣٨٦ و ٤٠٧) | 58 |
| 12 | ئیبن تیمیە د پەرتووکا التحفة الزكية الرساڵە التدمریە دا دبێژیت : لِأَنَّكَ إِذَا شَاهَدْتَ السَّمَاءَ، أَوِ الْأَرْضَ... تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الْمَخْلُوقَ لَمْ يَخْلُقْ نَفْسَهُ يَقِينًا: دەمێ ئەم لێ عەسمانی دنێرین یان عەردی دنێرین ... ئەم ب پشتراستی دزانی کو ئەڤ دروستکریە (مەخلوقە) وی خۆ ب خۆ چێ نەکریە.
وَلَا خَلَقَهُ لَا أَبُوهُ وَلَا أُمُّهُ... فَلَا بُدَّ أَنَّ لَهَا خَالِقًا، عَلِيمًا، قَدِيرًا: و نە بابێ وی و نە دەیبابێن وی ئەو چێ نەکریە... ڤێجا دڤێت چێکەرەک هەبیت، کو یێ زانا و خودان هێز بیت.•فَإِذَا أَخْبَرَ عَنْ نَفْسِهِ بِشَيْءٍ وَجَبَ أَنْ يُقْبَلَ: ئەگەر خودێ دەربارەی خۆ تشتەک گۆت، واجبە ئەم قبول بکەین.•قَوْلُهُ: وَالْكَلَامُ فِي الشَّرْعِ وَالْقَدَرِ: هُوَ مِنْ بَابِ الطَّلَبِ...: گۆتنا وی: ئاخفتن ل سەر شەریعەتی و قەدەرێ: ئەڤە ژ بابەتێ داخوازکرنێ یە...".•فَاللهُ ﷺ يَأْمُرُ عِبَادَهُ أَنْ يَفْعَلُوا، وَيُرِيدُ مِنْهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا: خودێ ئەمر ل عەبدێن خۆ دکەت کو کارەکی بکەن، و ژ وان دڤێت کو ئەنجام بدەن.•وَاللهُ ﷺ مَا أَمَرَ عِبَادَهُ إِلَّا بِمَا يَقْدِرُونَ عَلَيْهِ، فَلَا يُكَلِّفُ اللهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا: وخودێ چ جاران ئەمری ب تشتەکی ناکەت کو عەبد نەشێنێ، و خودێ چ کەسان ژ شیانێن وان پتر نەچار ناکەت.•وَكَذَلِكَ الْقَدَرُ دَاخِلٌ فِي الْأَوَّلِ، الْقَدَرُ إِخْبَارٌ مِنَ اللهِ ﷺ عَلَى أَنَّهُ عَلِيمٌ بِكُلِّ شَيْءٍ: هەروەسا قەدەر ژی یا دناڤ بابەتێ ئێکێ دا، قەدەر ئانکو خودێ مە ئاگەهدار دکەت کو ئەو ب هەمی تشتان دزانیت.•وَأَنَّهُ ﷺ كَتَبَ كُلَّ شَيْءٍ قَبْلَ وُجُودِهِ: و خودێ هەمی تشت نڤێسینە بەری کو چێ ببن.•قَوْلُهُ: "الدَّائِرُ بَيْنَ الْإِرَادَةِ وَالْمَحَبَّةِ": گۆتنا وی: ئەوێ دناڤبەرا ڤیان و حەژێکرنێ دا دزڤریت".•فَالْإِنْسَانُ حَارِثٌ وَهَمَّامٌ، وَالْهَمُّ هُوَ الْإِرَادَةُ: مرۆڤ یێ ب کار و بزاڤە، و ئەڤ بزاڤە ژی هەر ئەو ڤیان و ئیرادەیە.
شیخ چەند خالێن عەقیدێ بەیان دکەت :
ئێک بەڵگەیێ عەقلی ل سەر چێکەری: دبێژیت مرۆڤ یان هەر تشتەکێ دی یێ زیندی، نە دەیبابێن وی ئەو چێکرینە و نە ئەو ب خۆ چێبوویە. ڤێجا عەقل دبێژیت دڤێت چێکەرەکێ هەبیت کو یێ زانا و ب هێز بیت..
دوو : شەریعەت و قەدەر:
شەریعەت: ئەو ئەمر خودێ نە یێن کو دڤێت مرۆڤ ئەنجام بدەت (وەکی نڤێژ و چاکیێ) شیخ دبێژیت خودێ چ تشتەکێ ژ شیانێن مرۆڤی پتر ل سەر واجب ناکەت.
قەدەر: ئەوە کو خودێ بەری هەمی تشتان زانیت دێ چ چێبیت و هەمی نڤێسینە. ئەڤە نیشانا زانینا خودێ یا بێ دوماهی یە.
ئیرادە و بزاڤا مرۆڤی: شێخ دبێژیت مرۆڤ یێ ب بزاڤە و تشتەک د سەرێ وی دا هەیە کو دڤێت ئەنجام بدەت (ئیرادە). ئەڤ ئیرادەیە بنەمایێ کارێن مرۆڤی یە..پەیوەندیا دناڤبەرا ڤیان و حەژێکرنێ: شیخ بەحسێ هندێ دکەت کو هندەک تشت هەنە خودێ دڤێن و حەز ژێ دکەت، و هندەک تشت ژی هەنە خودێ دڤێن (ژ لایێ قەدەرێ ڤە کو چێ ببن) لێ حەز ژێ ناکەت (وەکی کوفرێ و گونەهێ)..
رۆلێ عەقلی: ئیبن تیمیە دبێژیت عەقل ب تنێ نەشێت بزانیت سیفەتێن خودێ چنە. دڤێت عەقل گوهداریا وەحیێ بکەت. ئانکو عەقل ئامرازەکە بۆ تێگەهشتنێ، نەک بۆ داهێنانا سیفەتان ژ لایێ خۆ ڤە یان وەسفەکا بێ بەلگە یان تخیل ب عقل خو یێ کێم د سیفەتێن وی دا بکەت ..
تەوحید و سیفەت: تەوحید ئەوە تو باوەر بکەی خودێ ئێکە چ هەڤال نینن. و سیفەت ئەوە تو خودێ ب وان تشتان بناسی یێن وی بۆ مە گۆتین د کتاب خودا و سونەتا پێغەمبەری خۆدا .
چەوانیا وەسفکرنا خودێ: شیخ دبێژیت ئەم چ تشتان ژ لایێ خۆ ڤە بۆ خودێ نا دانانێین. هەر سیفەتەکێ خودێ د قورئانێ دا بۆ خۆ دانای (وەکی رەحمێ، زانینێ، هێزێ)، ئەم ژی دێ بێژین خودێ یێ هەی. و هەر کێماسیەکا خودێ ژ خۆ دویر ئێخستی (وەکی نوقسانیێ، نڤستنێ، مرنێ)، ئەم ژی دێ بێژین خودێ ئەڤ تشتە نینن..
مجلد ئێکێ لاپەرێ (٢٨\٢٩) | 72 |
| 13 |  بدون متن... | 55 |
| 14 | شێخێ ئیسلامێ ابن تەیمیە دبێژت :
خەریبیا ئیسلامێ دژوار بی ، و زانا کێم بین ،
نەزان و بێ عەقل بسەرکەفتن .
( زاد المعاد ٣ / ٤٣٣ ) | 60 |
| 15 | ئەڤە منھەجێ ئەهلی سوننێ و جماعەیە یە د بیاڤێ ئەخلاق و رەفتارێن جڤاکی دا.
ئەهلی سونەتێ فەرمانێ ب چاکییێ دکەن (ئەمر ب مەعروفی)، و ژ خرابکاریێ رێگریێ دکەن (نەهی ژ مونکەری)، ل دیڤ وێ چەندێ یا شەرعێ ئیسلامێ دبینیت.
و ئەو دبینن کو حەج و جیهاد، و نڤێژێن جومعێ و جەژنێن ئیسلامێ دڤێت ل گەل میر و بەرپرسان بێنە کرن، چ ئەو میرێن چاک بن یان یێن خراب بن، و ئەو لسەر نڤێژێن جەماعەتێ یا بەردەوامن.
و ئەو باوەرییا وان ئەوە کو دڤێت دلسوز بن بۆ هەمی ئومەتا ئیسلامێ، و باوەرییا وان ب رامانا ڤێ حەدیسێێ هەی: «مومنین د ناڤبەرا خۆ دا وەک ئاڤاهییەکی یە، هندەک دێ هندەکێن دی ب هێز کەن»، و پێغەمبەری سلاڤ ل سەر بن
تبلێن خۆ د ناڤ تبلێن خۆ دا تێکەل کرن.
و باوەری ب ڤێ حەدیسێ ژی هەی: نموونەیا موسلمانان د حەژێکرن، بزاڤکرن و دلوڤانییا وان دا، وەکێ یا لەشەکی یە، دەمێ ئەندامەکێ وی یێ نەخۆش بیت، هەمی لەشی ب ڤی ئەندامی نەخۆشیێ دگەل ئێشیت.
و ئەو فەرمانێ ب سەبرێ دکەن دەمێ بەلا دگەهیت، و شوکرێ دکەن دەمێ خۆشی دگەهیت، و ڕازیبوونا ب قەدەرێ دکەن.
و ئەو خەلکی گازی دکەن بۆ ئەخلاقێن بلند و کارێن باش.
و باوەرییا وان ب رامانا ڤێ حەدیسێ هەی: کەمالترین مومن د ئیمانی دا، ئەوێن ئەخلاقێ وان یێ جوانترین بیت.
و ئەو خەلکی هان ددەن بۆ وێ چەندێ کو: تو پەیوەندیێ ل گەل وی کەسی دروست بکەی یێ پەیوەندیێن دگەل تە دبرن)، و تو بدەیە وی کەسی یێ تە بێ بەهر دکەت، و تو لێ وی ببوری یێ زولمێ ل تە دکەت.
و ئەو فەرمانێ ب رێزگرتنا دایک و بابان دکەن، و سەرەدانا خزم و کەس و کاری دکەن (سیلەیێ ڕەحمێ)، و جیرانیا باش دکەن، و چاکبوونێ د گەل ئێتیما، هەژاران دکەن، و ب نەرم و جوانی دگەل دیل و خزمەتکاران دئاخڤن، و نەھیێ ژ فەخری دکەن. | 71 |
| 16 |  بدون متن... | 57 |
| 17 | گوتنا ئیبن تەیمییەی ل سەر (ماهییەت) و هەبوونا خودێ
بێ گۆمان ئەوا ئەهلێ سوننەت و جەماعەتێ و گشت عەقلمەند ل سەر ئەوە کۆ:
ماهییەت یێن دروستکرینە، و ماهیەت و حەقیقەتا هەر تشتەکی هەما هەبوونا وی ب خوەیە. و هەبوونا تشتەکی نە زێدەهیەکە ل سەر ماهییەتا وی. بەلکۆ د دەرڤەدا (خارج) چو نینە ب تنێ ئەو تشت نەبیت کۆ ئەو ب خوەیە، و { (هەرئەو ب خوە) و نەفس و ماهیەت و ڕاستیا} وییە، و هەبوونا وی جێگیربوونا وی ل دەرڤە چو زێدەهی نینە ل سەر وێ چەندێ.
بەلێ هندەکێن دی دبێژن: هەبوون زێدەهیەکە ل سەر ماهییەتێ، و دبێژن ماهیەت نەیا دروستکرییە. هەبوونا هەر تشتەکی زێدەهیە ل سەر ماهییەتا وی،
و هندەک ژ وان کەسێن فەلسەفچی یێن خوە ب فەیلەسوف ددانن جوداهیێ دکەن د ناڤبەرا هەبوونا (فەر-واجب) کۆ 'خودێ'یە و (هەبوونا-دبیت) 'چێکری'،
و دبێژن: هەبوونا (فەر-واجب) هەرئەو ماهییەت ب خوەیە، بەلێ هەبوونا (دبیت-مومکن) زێدەهە ل سەر ماهیەتێ. ئەڤ گومانا وان ژ وێ چەندێ هاتییە کۆ مرۆڤ جاران ماهییەتا تشتەکی دزانیت بەلێ نوزانیت ئەرێ ئەو تشت ھەیە یان نە و کۆ هەبوون یا هەڤپشکە دناڤبەرا هەبوویاندا و ماهییەتا هەر تشتەکی یا تایبەتە ب ویڤە.
ئیبن تەیمییە بەرسڤێ ددەت و دبێژیت:
هەر کەسێ ب باشی هزرا خوە بکەت دێ ڕاستی بۆ دیار بیت. ب ڕاستی ژی مە جوداهی د ناڤبەرا هەبوونا زانستی (الوجود العلمي/الذهني) و هەبوونا عەینی (الوجود العيني/الخارجي)؛ و ئەڤ جوداهییە د هەبوون و (هەرئەو-عەین) و ماهییەتێدا ژی یا جێگیرە. و ژ بلی ڤێ چەندێ ب ڕاستی جێگیربوونا ڤان تشتان د زانست و پەڕتووک و ئاخفتنێدا، نە جێگیربوونا هەبوونا وانە د ڕاستییا دەرڤەدا. ژبەرکۆ دەمێ مرۆڤ ماهییەتا تشتەکی د ھزرا خوەدا وێنەدکەت، وی دەمی ئەوی هەبوونا وێ یا هزری زانی، و ئەڤە نە کۆ مەرجە د دەرڤەدا ژی ب ڕاستی هەبیت.
لەوما ئەگەر کەسەک بێژیت: من حەقیقەت و (عەینێ وی-هەرئەوا وی) و نەفسا تشتەکی د هزرێدا وێنە کر، بەلێ من هەبوونا وی نەزانی یان ژی هەبوونا وی یا زانستی و هەبوونا وی یا عەینی یا حەقیقی ب دەست نەکەفت و نە ماهییەتا وی یا حەقیقی و نە عەینێی وێ یێ حەقیقی و نە ژی نەفسا وی یا حەقیقی یا دەرڤەیی نەزانی، ڤێجا ئەڤە وێ چەندێ دگەهینیت کۆ جوداهی دناڤبەرا پەیڤا هەبوونا وی و پەیڤا ماهییەتا ویدا نینە؛ ب تنێ ئەوە کۆ پەیڤەک بۆ تشتێ د هزرێدا دهێتە گۆتن و یا دی بۆ تشتێ د دەرڤەدا، ئەڤجا ل سەر وێ چەندێ ئەو دبێژن هەبوون یا هەڤپشکە (مشترك) ئەڤجا جوداهی هات ژ لایێ جهیڤە نەک لایێ ماهییەت و هەبوونێڤە.
و ئیبن تەیمییە دبێژیت: و بۆ گوتنا وان کۆ 'هەبوون یا هەڤپشکە و حەقیقەتێ هەڤپشکی تێدا نینە' . بەرسڤ ئەڤەیە:
ب ڕاستی هەبوونا دیارکری یا هەبوونا دەرڤە چو هەڤپشکی تێدا نینە، هەر وەک چەوان حەقیقەتا دیارکری یا د دەرڤەدا هەی چو هەڤپشکی تێدا نینە. بەلکۆ زانین ب تشتێ هەبوویێ هەڤپشک دهێتە زانین. هەروەکی چەوان ماهییەتا هەڤپشک دهێتە زانین ئەڤجا جێگیربوونا و سەلماندنا هەڤپشکی یا دهزرا مرۆڤیدا نەک ژ دەرڤە و ئەوا ژ دەرڤە هەڤپشکی ب چو شێوەیان تێدا نینە. و گەر هزرێ ماهییەتەکا دیارکری یا د دەرڤەدا زانی ئەڤە هەڤپشکی تێدا نینە بەلکۆ هەڤپشکی یا دوان تشتاندا یێن ڕەها گشتی دهێنە زانین. و ددەرڤەدا چو تشتێن ڕەها یێن گشتی نینن ب سالوخەتێ ڕەهایی و گشتگیریێ، بەلکۆ ڕەها یێ تێدا هەی نە ب مەرجێ ڕەهاییێ، و ئەو ژی ژبەرکۆ چو تشت ژ دەرڤە نینن ب تنێ تشت یێن دیارکری.
ئەنجام:
پێدڤییە مرۆڤێ عەقلمەند جوداهیێ بکەت د ناڤبەرا جێگیربوونا هەبوونا تشتەکی د نەفسا خوەدا(هەبوونا هزری) و هەبوونا وێ د زانستیدا (وجودا خارجی و حەقیقی). ژبەرکۆ ئەوە هەبوونا عەینی یا دەرڤەیی یا حەقیقی و ڕاستی، بەلــــێ ئەڤێ دبێژنێ وی هەبوونەکا هزری و زانستی یا هەی و چو تشت نینن ئیلا ئەوی دوو جێگیربوونێن سەلماندنێ هەنە ژبەرکۆ ب پەیڤان دەربڕین زانستی دهێتە کرن و پەیڤ ب نڤیسین و هێلان دهێتە نڤیسین ئەڤجا...
هەر تشتەکی چوار پلەیێن هەبوونێ هەنە:
ئێک: هەبوون د عەیناندا: هەبوونا وی یا ڕاستی د دەرڤەدا.
دوو: هەبوون د هزرێدا: وێنەیێ وی د مێشکیدا.
سێ: هەبوونا د زماناندا: ناڤێ وی ب ئاخفتن هەیە.
چوار: هەبوونا د نڤیسینێدا
ئەو ژی هەبوونا عەینی و زانستی و پەیڤی و وێنەیی...
لەوما ئایەتا ئێکێ یا هاتییە خوارێ {اقرأ باسم ربك الذي خلق} ئاماژە ب ڤان هەردوو جۆرێن هەبوونێ کرییە (العيني والعلمي). خودێ چێکەرێ هەبوونا 'عەینی'یە، و ئەو ب خوەیە یێ فێری هەبوونا زانستی دکەت.
بەلێ سەبارەت سەلماندنا هەبوونا تشتەکی د دەرڤەدا بەری هەبوونا وی، ئەڤە تشتەکێ پویچاتی و خەلەتیا وی ب عەقلی و ب شەرعی یا دیارە، و ئەو دژی کیتاب و سوننەت و ئیجماعێیە.
مجموع الفتاوی
پارچا: 2
لاپەرێ: 157 | 72 |
| 18 | هەبوونا خودێ: د دەرڤەی مرۆڤیدا (خارجي)یە یان ب تنێ د مێشکێ ویدایه (هزرییە)؟
پرسیارا ئەرێ خودێ د ڕاستییا دەرڤەدا هەیە،( الوجود الخارجي) یان ب تنێ تشتەکێ هزرییە د مێشکێ مرۆڤیدا (الوجود الذهني- هەبوونا هزری) ئەڤە بابەتەکێ گەلەک کەڤن و هەستیارە.
ئەز دێ ب بەڵگەیێن شەرعی و عەقلی و لوجیکی بەرسڤێ دەم، و ب تایبەتی دیتنا شیخ ئیسلام ئیبن تەیمییە رحمە اللە.
جوداهییا د ناڤبەرا هەبوونا ڕاستی و هەبوونا هزریدا:
دا ئەم بابەتێ باش تێبگەهین، دڤێت جوداهیێ د ناڤبەرا دوو جۆرێن هەبوونێدا بکەین:
هەبوونا ڕاستی (الوجود الخارجي): ئەڤە ئەو تشتە یێ د ڕاستییا دەرڤەی مێشکێ مرۆڤیدا هەی و ئەم دشێین ب هەستێن خوە (وەکی دیتنێ) یان ب بەڵگەیێن عەقلی تێبگەهین. نموونە: دار، چیا، و ئەرد کۆ د ڕاستیدا هەنە.
هەبوونا هزری (الوجود الذهني): ئەڤە ئەو تشتە یێ ب تنێ د مێشکێ مرۆڤیدا هەی. نموونە: تێگەهێ هەسپێ ب چەنگ یان باژێرەکێ ئەندێشەیی، ئەڤە ب تنێ د هزرا مرۆڤیدا هەنە و د ڕاستییا دەرڤەدا نینن.
ئیبن تەیمییە جوداهیەکا گرنگ د ناڤبەرا ڤان هەردوویاندا دکەت و دبێژیت: خەلەتیا گەلەک فەیلەسوفان ئەوە کۆ ڤان هەردوویان تێکەل دکەن.
دیتنا ئیبن تەیمییە ل سەر هەبوونا خودێ:
ئیبن تەیمییە ب رۆهنی دیار دکەت کۆ هەبوونا خودێ ڕاستی و حەقیقییە، نە ب تنێ هەبوونەکا هزرییە د مێشکێ مرۆڤیدا. ئەو ڕەخنێ ل وان فەیلەسوفان دگریت یێن هەوڵداین هەبوونا خودێ ب تنێ ب رێیا تێگەهێن هزری بسەلمینن؛ چونکی تێگەهێن هزری نکارن هەبوونەکا ڕاستی و دەرەکی بسەلمینن. ئیبن تەیمییە دبێژیت: خودێ هەبوونا وی یا حەقیقی د ڕاستییا دەرڤەدا هەیە.
ل گۆرەی ئیبن تەیمییە، ئەگەر مە تێگەهەک د مێشکێ خوەدا هەبیت، ئەڤە ب تنێ هەبوونەکا هزرییە، و ئەوێ ڕامانێ ناگەهینیت کۆ ئەو تێگەهـــ د ڕاستییا دەرڤەدا ژی هەیە. بەلێ باوەریا ب خودێ ل دەڤ ئیبن تەیمییەی باوەرییەکا ڕاستی و واقعییە کۆ ب بەڵگەیێن ئایینی و عەقلی دهێتە سەلماندن.
1. بەڵگەیێن ئایینی (شەرعی):
قورئان و سوننەت هەبوونا خودێ وەک ڕاستییەکا نەگوڕ ددانن. خودێ د قورئانێدا دبێژیت: {إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ} (آل عمران: 190). ئەڤ ئایەتە ئاماژە ب نیشانێن خودێ دکەت د ئافراندنا ئەسمان و ئەردیدا، کۆ بەڵگەنە ل سەر هەبوونا خودێ و دەستهەلاتا وی. ئیبن تەیمییە ژی ب ڕۆهنی دیار دکەت کۆ قورئان و سوننەت بەڵگەیێن هەرە گرنگن ل سەر هەبوونا خودێ ئەڤ ئایەتە ئاماژە ب تشتێن ڕاستی (واقعی) دکەت کۆ مرۆڤ دبینیت، و ئەڤە بەڵگەیە ل سەر هەبوونا ئافرێنەرەکێ دەرەکی و ڕاستی(الخالق الخارجي و الواقعي).
2. بەڵگەیێن عەقلی و لوجیکی:
أ. بەڵگەیێ ئافراندنێ: هەر تشتەکێ دەستپێکەک هەی، دڤێت ئافرێنەرێ وی هەبیت. گەردوونی دەستپێکەکا هەی، ڤێجا دڤێت ئافرێنەرەکێ ڕاستی هەبیت.
ب. بەڵگەیێ ڕێکخستنێ: ئەڤ گەردوونە ب سیستەمەکێ سەرسوڕهێنەر کاردکەت، ئەڤ ڕێکخستنە نەشێت ب رێکەفتن بیت(سودفە بیت)، دڤێت ڕێکخەرەکێ کاربنەجهـــ(حەکیم) هەبیت.
ت. بەڵگەیێ فیترەتێ (سرۆشتێ مرۆڤی): ئیبن تەیمییە گرنگییەکا مەزن ددەتێ. مرۆڤ ب سرۆشتێ خوە باوەریا ب خودێ هەیە، و ئەڤ فیترەتە ژلایێ خودێڤە هاتییە دانان.
ڕەخنەیێن ئیبن تەیمییەی ل سەر فەیلەسوفان:
ئیبن تەیمییە دبێژیت: تێکەلکرنا د ناڤبەرا هەبوونا هزری و هەبوونا ڕاستیدا ئەگەرێ گەلەک خەلەتییانە. فەیلەسوف و فەلسەفە ب تنێ نکارن هەبوونا خودێ بسەلمینن، بەلکۆ پێدڤی ب ئایینی و فیترەتێنە. ئەو ڕەخنێ ل وان دگریت یێن دڤێن خودێ ب تنێ ب ڕێیا تێگەهێن گشتی و هزری بسەلمینن، چونکی هەبوونا خودێ ڕاستی و واقعییە.
ئەنجام
هەبوونا خودێ واقعییە و د ڕاستییا دەرڤەدا هەیە، نەکۆ ب تنێ هەبوونەکا هزرییە د مێشکێ مرۆڤیدا. خودێ ئافرێنەرێ گەردوونییە، و ڕێکخستنا گەردوونێ و فیترەتا مرۆڤی بەڵگەنە ل سەر هەبوونا وی.
شروڤەکرنا پەیڤان
(هزری/مێشکی):
ئاماژێ ب تشتەکێ دکەت کۆ ب تنێ د ناڤ مێشک و هزرا مرۆڤیدا هەیە. بۆ نموونە: دەمێ تو هزرا باژێرەکێ مەزن دکەی، ئەڤە باژێر د مێشکێ تەدا هەیە (ھزرییە)، لێ د ڕاستییا دەرڤەدا نینە. ئیبن تەیمییە دەربرینێ ژ وێ دکەت کۆ خودێ هزری نینە (ئانکو نە تشتەکێ خەیالییە)، بەلکۆ خودێ واقعییە (ئانکۆ هەبوونا وی یا ڕاستی و حەقیقیە).
#ٳبن_تیمیة_ئبن_تەیمییە
#هەبوونا_خودێ_یا_هزریە_یان_ڕاستی | 58 |
| 19 | ئێک ژ وان: قەزاکرن ل سەر نینە، و ئەڤە مەزهەبێ ئەبو حەنیفەیە.
و یا دووێ: قەزاکرن ل سەر واجبە، و ئەڤە یا ئاشکەرایە ل نک شافیعیا، بەڵکۆ کێشە ل ناڤبەرا زانایاندا هەیە د هەر ئەرکەکێ پێش گەهشتنا حوجەیێ هاتیە هێلان: وەک هێلانا نڤێژێ دەمێ ئاڤ نەبیت و باوەر بکەت نڤێژ ب تەیەمومێ دروست نینە، یان خوارنا خوارنێ ل دەمێ سپێدە سپی دبیت هەتا خەتا سپی ژ یا ڕەش دیار دبیت و باوەر بکەت ئایەتێ ئەڤە مەبەستە، وەک چەوان بۆ هندەک ژ صەحابان چێببوو، یان دەست (مس الذكر) یان خوارنا گۆشتێ حێشترێ بێی کۆ دەستنڤێژ بگرن پاشی بۆ دیار ببیت کۆ واجبە؟ لسەر دوو گۆتنانە د مەزهەبێ ئەحمەد و یێن دیدا. و ئەسلێ ڤێ چەندێ ئەوە کا حوکمێ تەکلیفێ جێگیر دبیت د حەقێ موکەلەفیدا پێش گەهشتنا دەنگی؟ لسەر سێ گۆتنانە د مەزهەبێ ئەحمەدیدا.
هاتیە گۆتن: جێگیر دبیت ب گشتی.
و هاتیە گۆتن: جێگیر نابیت ب گشتی، وەک ل دۆر قیبلەیێ. و یا ڕاست ئەوا بەڵگەیێن شەرعی نیشان ددەن ئەوە: کۆ حوکم جێگیر نابیت د حەقێ کەسەکیدا پێش شیانێن گەهشتنا دەنگی، ئیدی قەزاکرن ل سەر واجب نینە، خودێ گەردەنا ڤێ ئۆمەتێ ئازاد ژ خەلەتی و ژ بیرکرنێ، ئیدی ئەگەر ئەڤە د گونەهێدا وەسا بیت، پا د تەکفیرێدا چەوان بیت؟!
و گەلەک ژ مرۆڤان هەنە کۆ د هندەک جهـ و سەردەماندا مەزن دبن کۆ نیشانێن پێغەمبەرایەتیێ تێدا کێم دبن (بندرس)، ب ڕەنگەکی کۆ تشتەک ژ زانستێ پەڕتووک و حیکمەتێ نامینیت، ئیدی گەلەک ژ وان تشتان نابن یێن خودێ پێغەمبەر پێ فڕێکرین و کەسەک نینە بگەهینیتێ، و مرۆڤێ وەسا کوفر پێ ناهێتە کرن. و ژ بەر ڤێ چەندێ پێشەنگێن ئیسلامێ ڕێککەفتینە کۆ هەر کەسێ د بیابانەکێدا مەزن ببیـت کۆ ژ خودانێت عیلم و ئیمانێ (أهل العلم و الٳیمان)دویر بیت، و نوی هاتیە د ئیسلامێدا، پاشان ئینکارا تشتەکێ ڤان ئەحکامێن ئاشکەرا و متەواتر بکەت، حوکمێ کوفرێ ل سەر ناچیت هەتا بزانیت کا پێغەمبەری چ ئینایە. لەوما د فەرموودەیێدا هاتیە: (دێ سەردەمەک هێتە سەر خەلکی کۆ نەزانن نڤێژ چیە، زەکات چیە و نە ڕۆژی و نە حەج، ئەگەر پیرەژن و پیرەمێرن مهزن، دبێژن: مە بابێن خوە دیتن دگۆتن: لا إله إلا الله، و ئەوان ژی دەمێ دبێژن نڤێژ و زەکات و حەج و ڕۆژیێ د ناڤدا نینە. پاشئ حوزەیفەی گۆت: ئەڤ پەیڤە وان ژ ئاگرێ دوزەخێ قورتال دکەت).
و د ئەسڵێ خوەدا بەڵگە ل سەر ڤێ چەندێ هەیە د هەردوو پەڕتووکێن سەحیح دا (بوخاری و موسلم) ژ فەرموودەیا ئەبو هورەیرە کۆ پێغەمبەر (سلاڤێن خودێ ل سەر بن) فەرموویە: (زەلامەکی چو جاران کارەکێ چاک نەکربوو، ئیدی گۆتە خێزانا خوە: دەمێ ئەز مرم، من بسوژن و نیڤەکا من ل سەر عەردی و نیڤەکا دی د دەریایێدا بەر با بکەن، پا ب خودێ ئەگەر خودێ شیان هەبن ل سەر من دێ عەزابەکێ دەت من کۆ ل جیهانێ نەدابیتە چو کەسان. دەمێ زەلام مرى، ئەوان وەسا کر، ئیدی خودێ فەرمان ب عەردی کر تشتێ د ناڤدا کومکر و فەرمان ب دەریایێ کر تشتێ د ناڤدا کومکر، پاشان زەلام یێ ڕاوەستای بوو، خودێ گۆتێ: چ تشت بوو ئەگەر تە ئەڤ چەندە کر؟ زەلامی گۆت: ژ ترسا تە یا ڕەب! و تۆ چێتر دزانی؛ ئیدی خودێ گەردەنا وی ئازا کر). و د دەقەکێ دیدا هاتیە: (ئیسراف و زێدەڕوویی ل سەر نەفسا خوە کربوو، ئیدی دەمێ مرن هاتە پێش وەسیەت ل زارۆکێن خوە کر: ئەگەر ئەز مرم من بسوژن ... ئەگەر خودێ شیان هەبن عەزابێ دێ دەتێ... خودێ گۆتێ: ما چ تە پاڵددەت لسەر ڤێ چەندێ؟ گۆت: ژ ترسا تە یارەب. ئیدی خودێ لێبوری (عەفو کر) . و د ڕێکەکا دیدا: (خودێ فەرمان ب هەمی تشتان کر: هەر تشتێ تە ژێ برى بزڤڕینە).
و ئیمامێ بوخاری ئەڤ چیرۆکە د فەرموودەیا حوزەیفە و عوقبەیێ کورێ عەمریدا ژی دەرهێنایە ژ پێغەمبەری (سلاڤێن خودێ ل سەر بن) فەرموویە: (کۆ ...
کورتیا تێگەهشتنا ڤان دەقان:
شێخێ ئیسلامێ ل ڤێرێ ب ڕونی د چەسپینیت:
کەسێ حەلالکری یان حەرامکری ئاشکەرا ئینکار بکەت (وەک زنا، نڤێژ، زەکات)، د بنەڕەت دا کافر دەردکەڤیت.
بەلێ ئەگەر ئەڤ کەسە نەزان بیت (ژ بەرکۆ ل جهەکێ موسڵمانان یێ دویر دژیت، یان د سەردەمەکیدا دژیت کۆ تێکچوون و گۆمان تێدا د زۆرن و نیشانێن عیلمی بەرزە بووینە)، ئەڤ کەسە نابیتە کافر هەتا حوجەیێ شەرعی ل سەر بجهنەهێت.
ئەو فەرموودەیا حوزەیفە دئینیت کۆ د سەردەمێ فیتناندا، خەلکی نڤێژ و ڕۆژی و زەکات نەدزانین چنە، تنێ "لا إله إلا الله" دگۆتن، و ئەڤ پەیڤە باوەڕی و دڵسۆزیا وان بوو، لەو مۆسڵمان مان و ژ ئاگری ڕزگار بوون چونکی نەزان بوون. | 46 |
| 20 | بەڵکو زانایان جۆداهی هەیە ل سەر کەسێ ل دار الحرب(وەڵاتێ شەری) یان (وەڵاتێ کوفرێ) ببیته مۆسڵمان و نەزانیت نڤێژ فەرزە پاشی بزانیت: ئەرێ قەزا کرنا وان نڤێژێن وی هێلاین لسەر وی واجبە پشتی زانی؟ ل سەر دوو گۆتنانە د مەزهەبێ ئیمامێ ئەحمەد و یێن دیدا: | 39 |
