Tarjima va Tanqid

Ba'zi iqtiboslar:

Imperiya tarixini yozish bilan imperiyaning jamiyat va odamlar hayotiga real ta’sirini yozish o‘rtasida katta farq bor. Bizning holatda bu farq Rossiya yoki Sovet davlat siyosatini tasvirlash bilan, shu siyosatlar ostida yashagan jamiyatlar va oddiy odamlar hayotida nimalar o‘zgarganini ko‘rsatish o‘rtasidagi farqdir. Boshqacha aytganda, imperiya siyosati bilan imperiya oqibatlari o‘rtasidagi farq.

1917 yilgacha Turkistondagi musulmon ziyolilar turli manbalardan ilhom olgan. Ular faqat Rossiya imperiyasi ichidagi g‘oyalarga tayanmagan. Usmonli davlati, Eron, Afg‘oniston va Hindistondan kelgan gazetalarni o‘qishgan. Shu sababli bu tarixni faqat imperiya markazidan turib yozish mening maqsadim uchun mutlaqo yetarli bo‘lmas edi.

Shu paytda men shuni ko‘rdimki, sovet millatlar siyosati haqidagi eng yaxshi yangi tadqiqotlar ham menga unchalik foyda bermaydi. Chunki markaziy siyosat va imperiyaning real ta’siri joylarda butunlay boshqacha ko‘rinishda namoyon bo‘lgan edi. Mening kitobim aynan joylardagi jarayonlar haqida. Bu Sovet millatlar siyosati tarixi emas, balki O‘zbekiston tarixidir.

Rossiya tarixini dekolonizatsiya qilishning eng oddiy yo‘li bu imperiyani, bosib olishni va zo‘ravonlikni ochiq markazga qo‘yishdir. Shu ma’noda Markaziy Osiyo tarixini yozishning o‘ziyoq dekolonial harakat hisoblanadi.

O‘zbekiston va Tojikistondagi olimlar esa o‘z tarixlarini dekolonial ruhda qayta ko‘rib chiqishga ancha kam qiziqayotgandek ko‘rinadi.

“ongni dekolonizatsiya qilish” g‘oyasi go‘yoki mustamlakadan oldingi “asl holat”ni izlashga o‘xshaydi. Bu juda muammoli yo‘l. Chunki “asl milliy” yoki “asl tamaddun” mohiyatni qayta tiklash haqidagi da’volar osonlik bilan o‘ta o‘ng, inklyuzivlikdan yiroq, erkinlikka zid mafkuralar tomonidan egallab olinishi mumkin.

Markaziy Osiyo tadqiqotlari 2025-yilda: Markaziy Osiyo tadqiqotlariga nigoh Taqdim etilayotgan matn - 2025 yil holatiga ko‘ra Markaziy Osiyo tadqiqotlari qanday ahvolda ekanini tahlil qiluvchi umumiy sharhdir. Uning muallifi AdibXolid - mintaqaning yetakchi tarixchilaridan biri - Markaziy Osiyo tadqiqotlari qanday shakllangani va bu sohaning ichki mantiqini tahlil qiladi. Xolid Markaziy Osiyo uzoq vaqt davomida rossiyamarkazli va sovetologik doiralarga qanday qilib joylashtirilganini ko‘rsatadi. Bu yondashuvda imperiya tarixning asosiy subyekti bo‘lib, cheka hududlar esa unga qo‘shimcha sifatida talqin qilingan. Muallifga ko‘ra, bunday qarashlar bugun ham tadqiqot savollari va talqinlarga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Matnda dekolonizatsiya masalasi markaziy o‘rin tutadi. Muallif postkolonial va dekolonial nazariy yo‘nalishlarni bir-biridan aniq ajratadi va ularning Markaziy Osiyo tarixiga qo‘llanishidagi cheklovlarni ko‘rsatadi. Imperiyadan oldingi “sof” yoki “asl” holatni izlash o‘rniga, Xolid imperiyaviy merosni oqlamasdan, ammoshu bilan birga soddalashtirmasdan tahlil qilish imkonini beradigan tanqidiy va tarixiy jihatdan mas’uliyatli pozitsiyani taklif qiladi. Essening muhim g‘oyalaridan yana biri - qiyosiy yondashuvni kengaytirish zarurati. Muallif Markaziy Osiyoni faqat Rossiya yoki Sovet tarixi doirasida ko‘rish yetarli emasligini ta’kidlaydi. Mintaqani tushunish uchun uni Janubiy Osiyo, islom dunyosi, Xitoy va umuman jahon tarixi bilan bog‘liq holda solishtirib o‘rganish lozim. Faqat shunday yondashuv Markaziy Osiyoni boshqa tarixlarning chekkasi sifatida emas, balki o‘ziga xos rivojlanish yo‘llari va aloqalariga ega mustaqil tarixiy makon sifatida ko‘rsatishga imkon beradi, deb ta’kidlaydi tarixchi. Nashr: Association for Slavic, East European, and Eurasian Studies (ASEEES) Muallif: Adib Xolid Sana: 13.11.2025 https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/markaziy-osiyo-tadqiqotlari-2025-yilda-markaziy-osiyo-tadqiqotlariga-nigoh Telegram | Syg.ma | Facebook

Aralash ne’mat Yaxshi. Matningiz allaqachon ancha toza. Men faqat oqimini silliqladim, takrorlarni kamaytirdim, ayrim joylarda yanada tabiiyroq qilib qo‘ydim. Bu yil uchun mo‘ljallangan akademik matnlar tarjimasi ustida ish ketayotgan bir paytda, biz vaqtni boy bermaslikka qaror qildik. Shu bois, asosiy tarjimalar tayyor bo‘lgunicha ingliz tilida yozilgan, O‘zbekiston va global kun tartibi bilan bog‘liq dolzarb publitsistik matnlar tarjimalarini sizlar bilan ulashib boramiz. Ushbu turkumdagi ilk matn — Sofi Pinkhamning O‘zbekistonning madaniy siyosati, Buxoro biennalesi, sovet merosi va san’atning hokimiyat bilan murakkab aloqalari haqida yozilgan tanqidiy maqolasidir. Bu matn orqali biz san’at, estetik joziba va hokimiyat o‘rtasidagi munosabatlarni birga o‘ylab ko‘rishni taklif qilamiz. Yaqin kunlarda yangi tarjimalar va e’lonlar bilan qaytamiz. Oldinda yangi matnlar, yangi formatlar va qiziqarli yangiliklar bor. Biz bilan qoling. Nashr: The New York Review of Books Muallif: Sophie Pinkham Sana: 4 dekabr 2025 yil

Ammo O‘zbekiston o‘z madaniy loyihasini yangi global tartib sharoitida boshlamoqda. AQSh endi orzu qilinadigan namuna emas, Yevropa tanazzulga yuz tutmoqda, kelajak sari yo‘l esa tobora g‘arbga emas, sharqqa qarab yo‘nalayotgandek. Samarqand madrasalaridan tortib Toshkentdagi sovet modernizmining durdonalarigacha va Andoning kelajakdagi muzeyigacha — O‘zbekiston yodgorliklari avtoritarizmning estetik imkoniyatlarini namoyish etadi. Ha, mamlakat fuqarolari (kamida yirik shaharlar aholisi) bugun global san’atga, yuqori tezlikdagi poyezdlarga va toza energiyaga yangi imkoniyatlar orqali ega bo‘lmoqda. Ammo O‘zbekistonda erkin saylovlar ham, so‘z erkinligi ham yo‘q. Ammo biennale bor.

https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/aralash-ne-mat Telegram | Syg.ma | Facebook

Bu yil uchun mo‘ljallangan akademik matnlar tarjimasi ustida ish davom etayotgan bir paytda, vaqtni boy bermaslikka qaror qildik. Shu sababli, ingliz tilida yozilayotgan dolzarb, ham O‘zbekiston ham global kontekst bilan bo'gliq publitsistik matnlar tarjimalarini sizlar bilan bo‘lishib bormoqchimiz. Bu turkumdagi ilk matn — Sofi Pinkhamning O‘zbekistonning madaniy siyosati, Buxoro biennalesi, sovet merosi va san’atning hokimiyat bilan munosabati haqida yozilgan tanqidiy maqolasidir. Ushbu matn orqali biz san’at, estetik joziba va hokimiyat o‘rtasidagi murakkab aloqalarni birgalikda o‘ylab ko‘rishni taklif etamiz. Yaqin kunlarda yangi tarjimalar va e’lonlar bilan qaytamiz. Oldinda yangi matnlar, yangi formatlar va qiziqarli yangiliklar bor. Biz bilan qoling. Aralash ne'mat Nashr: The New York Review of Books Muallif: Sophie Pinkham Sana: 4 dekabr 2025 yil Asl maqolaga havola: https://www.nybooks.com/articles/2025/12/04/mixed-blessings-ural-tansykbayev-uzbekistan-art/

"Ammo O‘zbekiston o‘z madaniy loyihasini yangi global tartib sharoitida boshlamoqda. AQSh endi orzu qilinadigan namuna emas, Yevropa tanazzulga yuz tutmoqda, kelajak sari yo‘l esa tobora g‘arbga emas, sharqqa qarab yo‘nalayotgandek. Samarqand madrasalaridan tortib Toshkentdagi sovet modernizmining durdonalarigacha va Andoning kelajakdagi muzeyigacha — O‘zbekiston yodgorliklari avtoritarizmning estetik imkoniyatlarini namoyish etadi. Ha, mamlakat fuqarolari (kamida yirik shaharlar aholisi) bugun global san’atga, yuqori tezlikdagi poyezdlarga va toza energiyaga yangi imkoniyatlar orqali ega bo‘lmoqda. Ammo O‘zbekistonda erkin saylovlar ham, so‘z erkinligi ham yo‘q. Ammo biennale bor."https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/aralash-ne-mat

Telegram | Syg.ma | Facebook

Bugungi dolzarb hodisalardan kelib chiqib, tashabbus doirasida tarjima qilingan bir matnga e’tiboringizni qaratmoqchimiz: Post-triumfalist geosiyosat: Liberal o‘z(lik)lar va avtoritar o‘zgalar. Quyida ushbu tarjimaning qisqa sharhi keltiriladi. Bugungi kunda dunyo ko‘pincha juda sodda sxema orqali tasvirlanadi: “demokratiyalar” va “avtokratik rejimlar”. Matnning asosiy g‘oyasi shuki, bu bo‘linish betaraf tahlil emas, balki murakkab siyosiy haqiqatni axloqiy jihatdan qulay shaklga solib beradigan mafkuraviy ramkadir. Unda “biz” yaxshi, “ular” esa yomon sifatida ko‘rsatiladi. Bu ikki qutbli tasavvur ildizlarini Sovuq urush davridan oladi. O‘shanda dunyo “kapitalizm” va “kommunizm”ga bo‘lingan edi. 1990-yillarda liberalizm “g‘alaba qozondi” degan tasavvur paydo bo‘ldi, hatto “tarixning oxiri” haqida gapirildi. Lekin bu mif tez orada yemirildi. Shunga qaramay, dunyoni ikki lagerga bo‘lib ko‘rish saqlanib qoldi. Farqi shundaki, bugun demokratiya g‘olib sifatida emas, balki go‘yoki doimiy xavf ostidagi tizim sifatida tasvirlanadi. Bu holatni matn muallifi Natali Koch post-triumfalistik geosiyosat deb ataydi. “Demokratiya” va “avtokratlik” atamalari ko‘pincha aniq ilmiy tushunchalar sifatida emas, balki axloqiy yorliqlar sifatida ishlatiladi. Demokratiya odatda ijobiy, avtokratiya esa boshqalarga yopishtiriladigan salbiy tamg‘a bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli Freedom House kabi reytinglar va xaritalar dunyoni shunchaki tasvirlab bermaydi, balki “axloqiy geografiya”ni yaratadi: qaysi hududlar “to‘g‘ri”, qaysilari esa “muammo” sifatida ko‘rsatiladi va tashqi aralashuvga muhtoj deb talqin qilinadi. Yana bir muammo shundaki, bu bo‘linish deyarli har doim davlatlar chegaralari orqali amalga oshiriladi. Natijada demokratiya yoki avtokratiya go‘yoki mamlakat chegaralarida “joylashgandek” tasavvur qilinadi. Aslida esa har bir jamiyatda demokratik va avtoritar amaliyotlar aralash holda mavjud. Bundan tashqari, hokimiyat ko‘pincha hududdan tashqarida ham ishlaydi: moliyaviy ofshorlar, transmilliy korrupsiya, raqamli nazorat va siyosiy bosim shakllarida. Avtokratlikni “begona” va “orqada qolgan” hududlarga xos hodisa sifatida ko‘rsatish ko‘pincha oriyentalistik qarashlarga olib keladi. Go‘yoki haqiqiy avtoritarizm faqat “u yerda”, G‘arbdan tashqarida bo‘ladi, “bizda” esa bu faqat istisno. Hatto AQShdagi Trampga qarshi tanqidlar ham ba’zan “banan respublikasi” yoki “yana bir -stan” kabi iboralar orqali shu tasavvurni mustahkamlab qo‘yadi. Bu bir tomondan norozilikni kuchaytirsa, ikkinchi tomondan G‘arbning o‘zini axloqan ustun deb ko‘rishiga xizmat qiladi. Xulosa shuki, “demokratiyalar va avtokratlar” xaritasi juda qulay, lekin aynan shu qulaylik uning asosiy muammosidir. U murakkab haqiqatni soddalashtiradi, tashqi aralashuvlarni oqlaydi, axloqiy ustunlik haqidagi miflarni mustahkamlaydi va eng muhimi, noliberal amaliyotlar faqat “boshqalarga” emas, balki o‘zini demokratik deb bilgan jamiyatlarga ham xos ekanini ko‘rishga to‘sqinlik qiladi. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/post-triumfalist-geosiyosat-liberal-o-zliklar-va-avtoritar-o-zgalar Telegram | Syg.ma | Facebook

Milliy o‘zlik savol ostida olinganda: 2025-yilgi tarjimalarning umumiy tahlil va sharhi Xabaringiz bor, biz yil davomida bir mavzuga bag‘ishlangan matnlarni tarjima qilib, o‘quvchilar e’tiboriga havola etdik — “Milliy o‘zlikdan milliy davlatchilik va milliyatchilikkacha”. Tanlab olingan mavzu va matnlar, ularning o‘zaro bog‘liqligi albatta oldindan o‘ylangan va maqsadli amalga oshirilgan loyiha edi. Endi, yil oxiriga kelib, barcha matnlar chop etilib bo‘lingach, sizning e’tiboringizga ushbu materiallarning umumlashtirilgan sharhi va tahlilini taqdim etmoqchimiz. Tashabbus nomi va kirish so‘ziga sodiq qolgan holda, chop etilgan 15 ta matn orqali biz jamiyat va jamoatchilik maydonida hukmron bo‘lib kelayotgan muayyan qarash va yondashuvlarni savol ostiga olishga urindik. Ularni tanqid qildik. Ommaviy diskursda ustuvor bo‘lib kelayotgan o‘zlik, milliy o‘zlik, milliy davlatchilik, millat va milliyatchilik haqidagi tasavvurlarni u yoki bu shaklda shubha ostiga qo‘yishga harakat qildik. Ko‘pincha tabiiy, o‘z-o‘zidan tushunarli, qadimiy, uzluksiz va azaldan mavjuddek tuyuladigan tushuncha va narrativlarning aslida tabiiy emasligini, balki o‘z tarixi, mualliflari va siyosiy oqibatlari borligini ko‘rsatishga intildik. Tarjima qilingan va taqdim etilgan matnlar orqali o‘zlik tug‘ma mohiyat emasligini, balki ijtimoiy amaliyotlar jarayonida shakllanishini; millat “uyg‘onib” ketmasligini, balki konstruksiya qilinishini; o‘tmish shunchaki meros bo‘lib qolmasdan, bugunning siyosiy va mafkuraviy vazifalariga qarab tanlab olinishi, talqin qilinishi va qayta ishlanishini yoritishga harakat qildik. Balki aynan shu yerda asosiy intellektual chaqiriq yotgandir: o‘z milliy o‘zligimizga taqdir sifatida emas, balki murakkab va ziddiyatli tarixiy jarayon natijasi sifatida qarashga jur’at etish. Qay darajada buning uddasidan chiqqanimizga siz o’zingiz baho bering. Biz esa quyidagi umumlashtiruvchi tahlil va sharh orqali sizga biroz ko‘maklashishni va shu bilan birga, bu yilgi ishimizni o‘ziga xos sarhisob qilish orqali yakunlashni maqsad qildik. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/milliy-o-zlik-savol-ostida-olinganda-2025-yilgi-tarjimalarning-umumiy-tahlil-va-sharhi Telegram | Syg.ma | Facebook

Milliylashtiruvchi rejimlar sari: Sovet Ittifoqidan keyingi makonda hokimiyat va o‘zlikni konseptuallashtirish Diana Qudaybergenovaning “Milliylashtiruvchi rejimlar sari: Sovet Ittifoqidan keyingi makonda hokimiyat va o‘zlikni konseptuallashtirish” kitobi post-Sovet davlatlarida, Latviya va Qozog‘iston misolida, millat qurish jarayonlarini hokimiyat, diskurs va elitalar raqobati nuqtai nazaridan tahlil qiladi. Muallif Latviya va Qozog‘iston misolida milliy o‘zlik qanday qilib siyosiy resursga aylanishini, “millat” tushunchasi ustidan nazorat esa elitalar uchun legitimlik va hokimiyatni saqlab qolish vositasi bo‘lib xizmat qilishini ko‘rsatadi. Kitob milliylashtirishni tugallangan loyiha emas, balki doimiy ravishda qayta talqin qilinadigan, ichki va tashqi siyosiy omillarga bog‘liq jarayon sifatida ko‘rib, post-Sovet makonida millat va davlat o‘rtasidagi murakkab munosabatlarni tushunish uchun muhim nazariy yondashuvni taklif etadi. Tarjima qilingan parchada dastlab milliylashtiruvchi rejimlarning qanday ishlashi va uning mexanizmlari tasvirlanadi, so‘ngra Latviya va Qozog‘iston misolida milliylashtiruvchi rejimlar — biri nisbatan demokratik, boshqasi esa shaxsiylashtirilgan avtokratiya bo‘lsa ham — “millat” nima ekanligi va muayyan millatga mansublik amalda qanday yengilliklar yoki imkoniyatlar berishini qanday nazorat qilishi batafsil yoritiladi. Shu bilan birga, matn millat qurish va milliy o‘zlikni faqat “obyektiv tarixiy zarurat” yoki davlatga ega bo‘lishning tabiiy natijasi sifatida emas, balki milliy o‘zlik bu yerda turli aktorlar tomonidan doimiy ravishda ta’riflanib, qayta talqin qilinib va institutsional darajada mustahkamlanib boriladigan tushuncha sifatida ko‘riladi. Natijada, milliylashtiruvchi rejimlar doirasida millat haqidagi hukmron tasavvurlar muayyan darajada barqarorlashtiriladi va alternativ talqinlarning paydo bo‘lishi cheklanadi. Bu holat millat qurish jarayonlarini hokimiyat munosabatlari bilan bog‘liq holda tahlil qilish zaruratini ko‘rsatadi hamda milliy o‘zlikni siyosiy, ijtimoiy va institutsional omillar kesishgan nuqtada shakllanuvchi murakkab fenomen sifatida tushunishga imkon beradi. Tarjimon: Azizillo Yoqubjonov Tahrirchi: Javohir Nematov Asl Manba: Kudaibergenova, Diana T. Toward nationalizing regimes: Conceptualizing power and identity in the post-Soviet realm. University of Pittsburgh Press, 2020. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/milliylashtiruvchi-rejimlar-sari-sovet-ittifoqidan-keyingi-makonda-hokimiyat-va-o-zlikni-konseptuallashtirish

Hurmatli o‘quvchilar, Agar siz ingliz tilini bilsangiz va qiziqarli, foydali ilmiy maqolalarni o‘zbek tiliga tarjima qilishga qiziqsangiz, biz sizni tashabbusga qo‘shilishga chaqiramiz. Yangi a’zolarni mamnuniyat bilan qabul qilamiz. Hozir yangi yil uchun tarjima ro‘yxatini shakllantiryapmiz, shu bois ayni payt qo‘shilish sizga ro‘yxatni tuzishda ishtirok etish va hatto o‘zingiz taklif qilgan matnlarni ham kiritish imkonini beradi. Aloqa uchun "direct messages"ga yozing. Katta rahmat!

Sovet va post-sovet O‘zbekistoni bo‘yicha mutaxassis Jeyms Krichlouning tilga olingan kitobi hamda o‘tish davriga bag‘ishlangan yana bir qiziq maqolasi bilan ham tanishib chiqishingiz mumkin: "Mustaqillikka prelyudiya: qanday qilib o‘zbek partiya apparati Moskvanning elita tanlovi ustidan nazoratini buzgani haqida". Ingliz tilidagi manbalarni izohda qoldiramiz.

O‘zbekistonda millayatchilik: ittifoq respublikasining suverenitetga eltgan yo‘li Quyidagi tarjima tadqiqotchi Jeyms Kritchlouning 1991 yilda ingliz tilida yozilgan kitobi Nationalism in Uzbekistan: A Soviet Republic’s Road to Sovereignty asaridan olingan bob bo‘lib, unda O’zbekistondagi o’tish davri tasvirlanadi. O‘zbekiston mustaqilligi “tayyor sovg‘a” yoki buning aksi — "ulkan kurash" mahsuli emas, balki tortishuvlar, qo‘rquvlar, hisob-kitoblar va keskin bahslar orasida shakllangan bir tarixiy jarayon o’laroq namoyon bo‘ladi. Matn 1990–1991 yillarda ittifoq shartnomasi atrofidagi bahslar orqali Karimov rahbariyati, o‘zbek elitasining ichki qarama-qarshiliklari, markaz bilan tortishuvlar va shu fon ortida yotgan og‘ir ijtimoiy-iqtisodiy inqirozni bir manzaraga jamlaydi. Faqat rasmiy bayonotlar emas, balki yozuvchi, shoir, olimlarning o‘tkir chiqishlari, matbuotdagi keskin maqolalar, suverenitet haqida juda aniq va talabchan savollar bor kun tartibiga chiqadi. Bugun “o‘tish davri” ko‘pincha silliqlashtirilgan, oq-qora tasvirga aylantirilgan, mafkuralashtirilgan shaklda eslanadi. Milliy muxolifat Karimovni mustaqillikni kechiktirgan kommunist sifatida tasvirlab, o‘zini yagona haqiqiy mustaqillik kurashchisi deb ko‘rsatadi. Post-sovet milliy elita esa barcha yutuqlarni o‘z hisobiga yozadi va muxolifatni radikalizmda ayblaydi. Kritchlouning matni esa o‘sha paytdagi real kayfiyatlarni, qo‘rquv va umidlarning aralashgan holatini, iqtisodiy va ekologik falokat fonida mustaqil davlat tuzishga urinayotgan jamiyatning ichki tarangligini ko‘rsatadi. Eng qizig‘i, o’sha davrda ko‘tarilgan savollarning ko‘pi hanuz dolzarb. Shu bois bu bobni faqat tarixiy ma’lumot sifatida emas, bugungi bahslarimiz va ularning sifatiga ham tegishli bo‘lgan oyna sifatida o‘qish taklif qilinadi. Tarjimon: Zuhra Axmedova Tahrirchi: Javohir Nematov Asl Manba: Critchlow, James. Nationalism in Uzbekistan: A Soviet Republic’s Road to Sovereignty. New York: Routledge, 1991. Chapter 11: Uzbekistan in Transition. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/o-zbekistonda-millayatchilik-ittifoq-respublikasining-suverenitetga-eltgan-yo-li

Aziz o‘quvchilar, kelgusi yilda biz Markaziy Osiyo va O‘zbekiston uchun dolzarb masalalarga ko‘proq e’tibor qaratmoqchimiz. Ijtimoiy tengsizlik va turli qatlamlar o‘rtasidagi farqlar, mehnat migratsiyasi va transmilliy oilalar, dinning kundalik hayotdagi o‘rni, shaharlarning o‘zgarishi, ekologiya va resurslarga bosim, gender rollari va oilaviy munosabatlar, hamda rasmiy va norasmiy qoidalar va normalar — bularning barchasi biz uchun dolzarb mavzular. Rejamiz: muhim va klassik sotsiologik va antropologik matnlarni o‘zbek tiliga tarjima qilish, shuningdek, mintaqamizga bevosita tegishli tadqiqotlar bilan ularni boyitib borish. Sizni qiziqtirgan mavzular bormi? Yoki o‘zbek tilida o‘qishni istagan aniq bir matn yoki muallif? Fikrlaringizni izohlarda qoldiring, iltimos.

Maftunkor davlat: O‘zbekistonda madaniyat va milliy o‘zlik Sizga taqdim etilayotgan matn "The Spectacular State: Culture and National Identity in Uzbekistan" kitobidan olingan bo‘lim bo‘lib, u 80-yillar oxiri va mustaqillikning dastlabki bosqichida davlat “milliy uyg‘onish” jarayonini qanday nazorat ostiga olganini ochib beradi. Qanday qilib “Birlik” va “Erk” kabi milliyatchi harakatlar ilgari surgan mavzular va kun tartibi hokimiyat tomonidan o‘zlashtirilgani, Navro‘z bayramining sovet davri tarixi ancha bahsli bo‘lishiga qaramay “qayta tiklangan an’ana” ramziga aylangani, islom esa asosan madaniy ko‘rinishda rag‘batlantirilgani ko‘rsatiladi. Bularning barchasi davlat tomonidan boshqarilgan millat qurish va siyosiy legitimlash jarayonlarining bir qismi bo‘lgani urg‘ulanadi. Kitobning umumiy g‘oyasi shundan iboratki, mustaqil O‘zbekiston bayramlar, konsertlar, ramzlar va davlat marosimlari orqali yangi milliy o‘zlikni shakllantirdi. Madaniyat bu jarayonda siyosiy instrumentga aylantirildi. Tarjima qilingan bo‘lim esa o‘zgarishning aynan burilish nuqtasiga e’tibor qaratadi: sovet davridan qolgan tuzilmalar va odatlar milliyatchi narrativlar bilan qanday qorishib ketgani, “an’analar” qanday qayta yaratilgani, tarixiy qarama-qarshiliklar qanday mavhumlashtirilgani va yangi milliy davlatga yaxlit qiyofa berishga urilgani ko‘rsatib beriladi. Tarjimon: Ma’suma Ahmad Tahrirchi: Javohir Nematov Asl Manba: Adams, Laura L. “Where Are We Going? Cultural Change and Institutional Inertia 1988–2003.” In The Spectacular State: Culture and National Identity in Uzbekistan, –. Durham and London: Duke University Press, 2010. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/maftunkor-davlat-o-zbekistonda-madaniyat-va-milliy-o-zlik Telegram | Syg.ma | Facebook

Millatlar Imperiyasi: Ethnografik bilim va Sovet ittifoqining tashkil etilishi Quyida sizga taqdim etilayotgan tarjima Francine Hirschning "Millatlar Imperiyasi" kitobidagi ‘’Chegaralarning belgilanishi va Sovet milliy o’zliklarning shakllanishi’’ bobi bo’lib, unda muallif e'tiborni bevosita Markaziy Osiyodagi 1924-yilgi milliy-hududiy chegaralanishga qaratadi va anʼanaviy adabiyotlarning bu jarayonni Moskva "boʻlib tashla va hukmronlik qil" tamoyili asosida mahalliy ishtiroksiz amalga oshirgan, degan qarashini rad etadi. Arxiv maʼlumotlari chegaralanish faqat markaziy buyruq bilan emas, balki Moskva, mahalliy kommunistik elita (ular millatni modernizatsiya vositasi deb bilgan) va etnografik mutaxassislar oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlik va muzokaralar mahsuli ekanligini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, Hirsch iqtisodchilar va etnograflar Markaziy Osiyoga nisbatan kompleks etnografik yondashuvni qoʻllash orqali (bu yondashuv Yevropa respublikalari uchun ishlatilgan lingvistik mezonlardan tubdan farq qilardi) siyosiy qarorlarga taʼsir oʻtkazganliklarini aniqlaydi. Markaziy Osiyo xaritasidagi ‘’dog’lar’’ sifatida ko’riladigan anklav va ekslav hududlarning mavjudligi, ba’zi o’zbek tilli hududlarning qo’shni davlatlar tarkibiga o’tib ketishi kelajakda bu hududlarda muammolar yaratish va shu orqali doimiy ta’sir o’tkazib turish maqsadida emas, balki iqtisodiy omillarni hisobga olib bajarilganligi ushbu bobda ta’kidlanadi.   Tarjimon: Bilolxo’ja Tahrirchi: Ismoil Ilxomzoda Asl manba: Hirsch, F. (2005). Empire of Nations: Ethnographic Knowledge and the Making of the Soviet Union. Ithaca, NY: Cornell University Press. 160-187. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/millatlar-imperiyasi-ethnografik-bilim-va-sovet-ittifoqining-tashkil-etilishi

“Tasavvur qilingan” va “haqiqiy” millat qurilishi o‘rtasida: postsovet Markaziy Osiyoda o'zliklar va milliylik Markaziy Osiyoda davlat qurilishi bo‘yicha mavjud aksariyat adabiyotlar siyosiy elitalar tasavvuridagi millat va davlat tushunchasiga urg‘u berilgan “yuqoridan quyiga” kabi davlat yondashuvini taklif etadi. Ushbu maxsus songa kirishda mualliflar Markaziy Osiyodagi davlat qurilishi jarayonlarini davlat-jamiyat munosabatlarining boshqa tomonlariga e’tibor qaratgan holda tadqiq qilishga urinishadi. Ushbu to‘plamdagi tadqiqotlar davlatchilik va o‘zlik bilan bog‘liq bo‘lgan davlat yurgizayotgan “xayoliy” va “haqiqiy” siyosat va diskurslar o‘rtasidagi “kulrang zonani” va bu turli darajadagi (hududiy, milliy va xalqaro) turli auditoriyalar tomonidan qanday tushunilayotganini tadqiq qiladilar.  Mualliflar birinchi o‘ringa Markaziy Osiyoning davlat qurilishining bahsli xususiyatini olib chiqadilar hamda davlat qurilishni o‘rganishda kino, qurilish loyihalari va saylovlar kabi yangi va noan’anaviy tahlil vositalaridan foydalanadilar. Ushbu maxsus son o’z ichiga O’zbekistonga bag’ishlangan maqolani olmagan bo’lsa-da,  Markaziy Osiyodagi boshqa milliy davlat qurilishi jarayonlarini tadqiq qilish orqali qiyosiy tahlil uchun asos yaratadi. Tarjimon: Ismoil Ilxomzoda Tahrirchi: Bobur Muratov Asl manba: Isaacs, R., & Polese, A. (2015). Between “imagined” and “real” nation-building: Identities and nationhood in post-Soviet Central Asia. Nationalities Papers, 43(3), 371-382. https://syg.ma/@TarjimavaTanqid/tasavvur-qilingan-va-haqiqiy-millat-qurilishi-o-rtasida-postsovet-markaziy-osiyoda-o-zliklar-va-milliylik