منابع یادگیری شطرنج

🔼 📕«چرا لاسکر مهم است» نویسنده: استادبزرگ اندرو سولتیس ناشر: بتسفورد ۲۰۰۵ سوژه: واکاوی رویکرد امانوئل لاسکر در پیکارهای شطرنجی با کمک بررسی دقیق یکصد بازی او مکتب مدرن یا علمی شطرنج حدود ۵۰۰ سال را در بر می‌گیرد و چهره‌های غالب مرتبط با این مکتب بازیکنانی نظیر اشتاینیتس، تاراش، روبینشتاین و کاپابلانکا بوده‌اند. با این حال، در بیشتر این دوران قهرمان جهان مردی بود که مستقیماً به این مکتب تعلقی ندارد:🤔 امانوئل لاسکر آلمانی که از سال ۱۸۹۴ (زمانی که عنوان قهرمانی را از اشتاینیتس گرفت) تا ۱۹۲۱ (زمانی که آن را به کاپابلانکا واگذار کرد) قهرمان جهان بود. با اینکه تاج قهرمانی را در ۱۹۲۱ از دست داد اما در پیکارهای نیرومند نیویورک ۱۹۲۴ بالاتر از کاپابلانکا، آلخین، مارشال، رتی و دیگر حاضرین قهرمان شد!! لاسکر طولانی‌ترین دورۀ قهرمانی جهان، چیزی حدود ۲۷ سال را در اختیار داشت. لاسکر قهرمانی است که تا حدودی دست‌کم گرفته می‌شود و حقیقتاً سزاوار او نیست و توجه ویژه و خاصی نیاز دارد. او یکی از بزرگترین‌ها بود (GOAT) وگرنه چطور می‌توان مقاومت او در برابر چالش‌های مختلف طرفداران دوآتیشۀ مکتب علمی و مدرن را در مدت زمانی به این درازا توجیه کرد؟ مشکل این بود سبک بازی لاسکر توسط معاصرانش به خوبی درک نمی‌شد چون بازی او همواره با چارچوب‌های بنیادین مکتب مدرن و علمی مطابقت نداشت و اغلب آنان بازی او را نمی‌فهمیدند! اغلب گفته می‌شود لاسکر در اصل بازیکنی عملگرا بوده و تعلقی به مکتب استراتژیک ندارد! به نظر استادبزرگ اندرو سولتیس، شطرنج نویس پرکار جهان، در این کتاب: 🔥«اغلب گفته می‌شود لاسکر برخلاف معاصرانش هیچ مکتب اندیشۀ خاصی را خلق نکرده اما در واقعیت تمامی ما شاگردان او محسوب می‌شویم!». 🔥لاسکر مفاهیم روانشناسی را وارد شطرنج کرد. او در حقیقت با انسانی که مقابلش نشسته نه صفحه‌-مهره مبارزه می‌کرد. درجائیکه معاصران مکتب علمی او موعظۀ رویکردی عینی در شطرنج داشتند، لاسکر در مقابل تمایلاتی مبتنی بر عقاید، عواطف و احساسات حریف داشت. او تنها می‌خواست برنده باشد. اگر بهترین نتیجه با سوء استفاده از ضعف حریف مثلاً در آخربازی، محقق می‌شود حتی اگر از منظر عینی در وسط بازی ماندن بهتر باشد! بهتر است بازی را به سوی آخربازی هدایت و به پایان رساند. با این‌حال لاسکر چیزی بیش از یک بازیکن عملگرا و دارای حس دقیقی از مکانیزم‌های روانی پیکار شطرنجی بود. به عبارت عینی‌تر، شطرنج را به سطح جدیدی ارتقا داده بود. او تلاش انجام شده توسط اشتاینیتس و دیگر هم عصرانش را تصدیق کرد و بارها و بارها از پیشینیان و هم عصرانش تمجید کرده بود، اما همچنان خود را به تعصبات دوران علمی یا مکتب مدرن مقید نمی‌کرد. همانطور که سولتیس در این کتاب اشاره کرده، لاسکر همواره این آمادگی را داشت تا اگر دلیل خاصی موجود نباشد به راحتی اصول را زیرپا گذارد. از این منظر، او یکی از پیش قراولان دوران بعدی خود در دو مکتب نودینامیک یا نوپویائی و مکتب عملگرایی خلاق بود. 🔥یکی از نکاتی که لاسکر را با اشتاینیتس متفاوت می‌ساخت درک متفاوت او از ارتباط «نقاط ضعف» و «اهداف حمله» بود. در دوران علمی و مکتب مدرن بازیکنان همواره نگران ایجاد «نقطۀ ضعیف» در اردوی خویش بودند و برای برخی بازیکنان این مکتب (ضعیف‌ترها) تقریباً به نوعی وسواس بدل شده بود و برای اینکه وضعیت را تضعیف نکنند حتی حاضر بودند نوعی بازی منفعلانه‌ را انتخاب کنند. با این حال تصور اشتاینیتس از نقاط ضعف نسبتاً انتزاعی و کلی بود. در مقابل لاسکر به دنبال اهداف خاص خود در وضعیت جاری بود و اگر نقطه‌ی ضعیفی در پوزیسیون موجود نبود چندان اهمیت نمی‌داد. 📍او حس «تشخیص خطر» بی‌نظیری داشت و به محض اینکه احساس می‌کرد دچار وضعیت بدی خواهد شد با پیچیده کردن وضعیت مانع هوشیاری حریف و توجه وی به این حقیقت می‌شد. شجاع بود و «ریسک محاسبه شده» می‌کرد و بیشتر از همه به خطاپذیری آدمی ناشی از «تردید»، «ترس» و «خوش‌بینی بیش از حد» آگاه بود و همواره از این فاکتورها در استراتژی هدایت پیکار استفاده می‌کرد. 👈 نبرد میان ویژگی‌های عمومی استراتژیک (رویکرد اشتاینیتس) و ویژگی‌های خاص وضعیت (رویکرد لاسکر)، بحثی مفصل حتی در میان سطوح بسیار بالای شطرنج معاصر است. به عنوان مثال به بازی‌های علیرضا فیروزجا سری بزنید تا با این تناقضات آشنا شوید! 🔥سولتیس در این کتاب برای نمایان کردن این رویکرد لاسکر ۱۰۰ بازی او را با دقت تحلیل و تفسیر کرده و تلاش نموده این رویکرد جلوتر از زمان او را آشکار سازد. (از بررسی انجین همراه مطالعه غافل نشوید) 👩‍🎓 محتوای کتاب به ویژه به عنوان سوژهٔ محتوای درس مربیان گرامی می‌تواند مفید واقع گردد. ◻️برای دریافت فایل pdf، pgn و djvu این کتاب مفید 👈 اینجا کلیک کنید. محمّد خیرخواه ۳ دی ۱۴۰۴ 📌 منابع یادگیری شطرنج

💥آخربازی کمپلکس! با تاترازی سنگین قوا! ◽️نوبت حرکت با سفید است. سفید رخ و وزیر در ازای دو پیادۀ متصل عرض هفت و شش خود، g6-h7 کمتر دارد!

تنها پاسخ صحیح بررسی آخربازی پیام قبل! اینجا کلیک کنید.

💥بازهم یک آخربازی تکنیکی بسیار جالب و آموزنده که سیاه سوار در برابر یک پیادۀ سفید دارد. سفید از برتری تودۀ پیاده‌های مرکزی متصل برخوردار است که عموماً در قبال سوار جبران خوبی است. 💥نوبت حرکت با سفید است، اما با توجه به دور بودن شاه از این تودۀ پیاده چه ترتیبی از حرکت انتخاب کند تا بتواند در برابر سوار سیاه تاب آورده و بازی را نجات دهد؟ 📍آشنایی تصویری با چنین الگوهای آخربازی کمک شایانی به تصمیم‌گیری‌های بعدی شما در جریان آخربازی خواهد کرد به ویژه زمانی که پاسخ صحیح این تمرین را به صورت گرافیکی و دیداری مشاهده نمائید. 😉

💥در آخربازی و در برخی موارد دشوار که پیاده‌ها به عرض هفتم خود رسیده باشند حتی با داشتن برتری ماتریال ممکن است کار بسیار سخت بوده و در وضعیت بازنده قرار داشته باشید! یکی از نمونه‌های جذاب چنین شرایطی را در وضعیت بالا می‌توان دید. سفید در این وضعیت رخ مقابل دو پیادۀ حریف دارد اما یکی از پیاده‌های حریف در حال ترفیع در خانۀ b1 است و رخ سفید به رغم اینکه نوبت حرکت با سفید است نیز امکان مهار آن پیاده از خانۀ b4 را ندارد.😱 📌اگر شما در چنین شرایطی قرار داشتید چه می‌کردید؟ شاید پاسخ تعداد زیادی از دوستان واگذاری بازی باشد اما سرسختی در دفاع به شرطی که زمان کافی روی ساعت داشته باشید شرط مهمی در پیکار شطرنجی است. 💥وضعیت را ارزیابی کنید و بهترین گزینۀ سفید را پیدا کنید. آیا سفید می‌تواند این بازی را نجات دهد؟ 🤔

⬆️ فصل پنجم: شناخت دقیق برتری‌های بلندمدت • در یک وضعیت ناخوش‌آیند احتمالاً فریبکاری یکی از معدود ابزارهای ایجاد فرصت برای ادامه و حفظ بازی است. طعمه در اینجا می‌تواند تعدادی تعویض مهره باشد که به نظر حریف جذاب می‌آید اما در واقع آزادی عمل بیشتری برای ما ایجاد خواهند کرد. • مدافع نباید رویکردهای مختلف و ناهم‌سو در فرآیند دفاع داشته باشد و انسجام در فرآیند دفاع موضوع مهمی است. مهم است که در جریان دفاع اقدام فعال را به اقدامی غیرفعال و یا برعکس تغییر ندهیم و انسجام عملکرد داشته باشیم. این تغییر رویکرد نشان از بی‌نظمی روانی خواهد داشت. • گهگاه در جریان بازی با موقعیت‌هایی روبه‌رو خواهیم شد که برخی از برتری‌های پایدار حریف آزاردهنده بوده و مانع اجرای بازی دقیق و واقعی ما خواهد شد. در چنین موقعیت‌هائی باید با شکیبائی استراتژی مناسب برای خنثی‌سازی یا حذف برتری حریف را طرح‌ریزی نمائیم. اگر تعویض عاملی برای رهائی از شر این برتری‌ها باشد نباید از آن اجتناب کرد. اگر حریف در قبال تعویض انجام شده چیز خاصی به دست نیاورده باشد، نشان از آغاز لغزش وی و حذف برتری او خواهیم داشت. آخرین نکته اینکه اجتناب از چنین وضعیت‌هائی برای اکثر شطرنجبازان مزیت است و برای این مقصود می‌توان به دو روش زیر عمل کرد: - بازی به شکلی انعطاف‌پذیر - بازی به سبک تهاجمی فرم دلخواه من انعطاف‌پذیری در بازی است. درست است که بازی به سبک چیگورین، پیلزبوری و تال جذاب و دیدنی است اما پیروی از سبک منعطف‌ اشتاینیتس، کاپابلانکا و کارپوف موفقیت بیشتری را همراه خواهد داشت. فصل ششم: پافشاری و تقلای بُرد توقعات بی‌جا عموماً زمانی ایجاد می‌شوند که بازیکنی با امتیاز بالاتر یا بلندپروازتر متوجه موارد زیر نباشد: • اکنون تعادل در پوزیسیون برقرار است و به اشتباه تصور کند همچنان وضعیت بهتری دارد. • به‌رغم مدیریت سادۀ تعادل توسط حریف از هر تلاشی برای برهم‌ زدن این تعادل با اقدامات خشن و تهاجمی فروگذار نباشد و همچنان اصرار بر استخراج نتیجه از وضعیت متعادل جاری داشته باشد که مطمئناً در نهایت منجر به خنثی شدن تلاش‌های مهاجم خواهد شد. برای مبارزه با این میل نادرست باطنی باید دارای یکی از ویژگی‌های زیر بود: ۱. توان ارزیابی صحیح وضعیت را داشت که گام اول برای اتخاذ تصمیم درست است. ۲. نظم فکری و تواضع کافی و قبول این واقعیت که خوب بازی کردن تنها مختص به او نیست. ۳. بلوغ کافی در برابر فرصت‌های پیش آمده زندگی داشته باشد. ۴. توانائی تلاش برای دستیابی به آرامش داشته باشد و بداند که هر روز اینگونه نخواهد بود و فرصت‌های بیشتری در آینده بوجود خواهد آمد. ۵. حس تشخیص خطر بر اساس تجربه‌های پیشین خود داشته باشد و بارها اشتباه مشابه را تکرار نکند. ♨️ مطالعه کتاب به تمامی بازیکنان حرفه‌ای و مربیان گرامی به ویژه دوستانی که به تفسیر و تحلیل بازی و ‌تقویت این مهارت علاقمندند توصیه می‌گردد. برای آشنایی بیشتر با محتویات فصول مختلف کتاب، قبلاً برداشتی از آن در ۶ صفحه تهیه کرده بودم که در دسترس است. 🔸برای دریافت فایل pdf کتاب اصلی (انگلیسی)، pgn بازی‌های آن و متن pdf مقاله تهیه شده‌ی فوق 👈 اینجا کلیک کنید. محمّد خیرخواه 📌 منابع یادگیری شطرنج .

⬆️ اما نکتۀ مهم دیگری که وی در درس خود بر آن تأکید داشت، قرار دادن اینگونه پوزیسیون‌ها در «محدودۀ تساوی» بود. به عبارت دیگر به‌رغم داشتن این نوع از برتری، پوزیسیون ماهیت تساوی دارد و با دقیق بازی کردن طرفین نتیجۀ بازی چیزی بیشتر از تساوی نخواهد بود. تنها نکته‌ای که حضور برتری ایجاب خواهد کرد افزایش یا کاهش «ضریب خطای مجاز» طرفین است که موضوعی تعیین‌کننده در بازی خواهد بود. به‌عنوان مثال اگر برتری شما مثلاً چیزی معادل 1.1+ باشد، گنجایش ارتکاب یک یا دو بی‌دقتی جزئی را در ادامۀ بازی خواهید داشت و پس از آن این عدد کاهش و مثلاً به عدد 0.3- خواهد رسید. هر دو اعداد 1.1+ و 0.3- در «محدودۀ تساوی» قرار دارند و بنابراین به‌رغم بروز بی‌دقتی، نتیجۀ نهائی از نظر تئوریک تغییری پیدا نکرده است. اما اگر از سوی حریف که در این مثال صاحب پوزیسیونی با ضعفی معادل 1.1- است بی‌دقتی سرزند برتری شما ناگهان به 1.6+ رسیده که اکنون دیگر قاطع و سرنوشت‌ساز و خارج از «محدودۀ تساوی» است. 🔸 در نوامبر ۲۰۲۰، استادبزرگ یونان «واسیلیوس کوترونیاس» که سابقۀ ده بار قهرمانی شطرنج یونان را در کارنامۀ خویش دارد و در کنار آن کوچ و نویسندۀ بسیار سرشناس و پرمایه‌ای نیز هست، کتابی تهیه و انتشار داده که دقیقاً موضوع مورد نظر استادبزرگ دانمارک در سال ۲۰۱۵ را توسعه داده و با درنظر گرفتن نکات جالب تکمیلی در شیوۀ «فکرکردن» و مقابله با اینگونه پوزیسیون‌ها با ماهیت «متعادل»، تلاش نموده شیوۀ عملکرد صحیح و رشد «خرد عمومی» را به بازیکنان آموزش دهد. نکتۀ مهمتر اینکه او راه‌حل‌های کاربردی و عملی خود را در بازی‌های سطوح بسیار بالای معاصر ردیابی و به نمایش گذارده که ارزش کار تحقیقی او را کاملاً نمایان می‌سازد. ♨️ در این میان به تحلیل بازی میان بازیکنان بزرگی همچون مگنس‌کارلسن، ولادیمیر‌کرامنیک، شهریار‌ممدیاروف، آلکساندرگریشوک، آنیش‌گیری، هاری‌کریشنا، وسلی‌سو، سرگئی‌کاریاکین، دینگ‌لیرن، مایکل‌آدامز، فابیانو‌کارواونا، علیرضا‌فیروزجا، واسلین‌توپالوف، آرکادی‌نایدیتچ، ولادیمیرفدوسیف، سَم‌شَنکلند، تیموررجبوف در جریان مسابقات بزرگ بین سال‌های ۲۰۱۷ الی ۲۰۲۰ نموده است که کاری بسیار ارزشمند و مفید برای مطالعۀ بازیکنان حرفه‌ای و مربیان برجسته کشور خواهد بود. ♨️ اما ساختار موضوعات مورد بحث کتاب چگونه است؟ کوترونیاس سوژه‌های کاربردی خویش را در شش فصل دسته‌بندی کرده و در هر فصل موضوع مورد نظر خود را با ارایه‌ی چند بازی از سوپراستادان مطرح معاصر جهان به نمایش گذارده است. سرفصل‌های کلی این شش فصل به قرار زیر هستند: فصل اول: برخورد با وضعیت‌های متعادلی که طرح مشخص ندارند و معرفی قواعد حاکم در اینگونه وضعیت‌ها فصل دوم: ریسک حساب‌شده یا پذیرش تساوی بی‌دردسر در وضعیت متعادل فصل سوم: آیا توصیه‌های رایج شطرنجی، همچنان در پوزیسیون‌هائی که امکانات زیادی ندارند هم کاربرد دارند؟ • با این توصیه‌های رایج چه باید کرد: «تحت هر شرایطی طرح بد بهتر از بی‌برنامگی است!؟»، «تقابل وضعیت بدون طرح، با وضعیت‌هایی با طرح مشخص»، سندروم «حمله بهترین دفاع است» فصل چهارم: ترس از تعویض و مبارزه با آن در این فصل به موضوعات روانی جالب و کاربردی دربارۀ منشاء این «تعویض هراسی» اشاره شده که کاملاً آموزنده و کارگشا خواهند بود. ⬇️

📕 در وضعیت‌های متعادل چگونه باید تصمیم‌گیری و بازی کرد؟ 💢 کنفسیوس قدیمی‌ترین فیلسوف و استاد اخلاق چینی در باب آموزش خِرد چنین گفته است: «خرد به سه شیوه رشد می‌کند: اول اندیشیدن که اصیل‌ترین شیوۀ عملکرد است؛ دوم تقلیدکردن که ساده‌ترین راه خردورزی است؛ و سوم تجربه‌کردن که تلخ‌ترین مسیر احتمالی است.» شش سال پیش جُستاری در یکی از درس‌های «لارس بو هنسن» ارایه داده بودم که در آن استادبزرگ دانمارک تلاش کرده بود اصولی که باید در وضعیت‌هائی با برتری «جزئی» یا «واضح» که از نظر ارزیابی انجین‌ها دارای برتری کمتر از 1.5± پیاده بود را رعایت می‌کردیم. او در آن درس ده قاعدۀ مهمی که باید سرلوحۀ عملکرد خود قرار دهیم را معرفی و به توصیۀ وی با تمرکز بر این اصول همراه با شکیبائی این احتمال وجود دارد که این میزان برتری در اثر خطای حریف تبدیل به برتری «قاطع» شده که پس از آن با ادامۀ دقیق و تکنیکی بازی کسب پیروزی قطعی خواهد شد. ⬇️

برای نمونه چکیدۀ بخش سوم کتاب کوترونیاس را به شکلی خلاصه درآوردم تا با رویکرد این استادبزرگ به تحلیل و بررسی بازیهایی که در جریان یک رویداد در آنها برنده شده آشنا شوید. به اعتقاد او قطعاً در بازی برنده اشتباهاتی وجود داشته چه از سوی خود شما و چه از سوی حریف بازنده که میتواند الگوی بسیار مفیدی برای بهبود توان و دید شطرنجی شما باشد و باعث پیشرفت شطرنجی شما گردد. 📍برای دریافت این چکیده اینجا کلیک کنید.

🔺 💢 محتوای کتاب در هشت فصل دسته‌بندی شده که به شرح زیر هستند: 1) تعریف حرکت‌های آزاردهندۀ حریف و نقش سرنوشت‌ساز آن‌ها در نتیجۀ بازی 2) نقش پارامترهای انسانی شطرنجباز و موضوع مهم مدیریت آن‌ها و پیشگیری از بروز مشکلات ناشی از آن‌ها 3) همواره در در نقد بازی‌های برندۀ خود سخت‌گیر باشید 4) نقش و اهمیت تشخیص الگوهای هندسی شناخته شده در وضعیت و اهمیت تصویرسازی و خیال‌پردازی که از مشخصات اختصاصی بازی انسانی است 5) رویاروئی با حریفان ضعیف‌تر و یا قوی‌تر 6) شکستن دیوارهای دفاعی مستحکمی نظیر پتروف، اسلاو و دیوار برلین و شیوۀ صحیح مبارزه بر علیه آن‌ها 7) آگاهی از «فن دفاع» معیاری مهم برای قیاس بازیکنان است 8) چالش «دور آخر مسابقات» کوترونیاس در این هشت فصل به ارایه مثال‌های بسیار جالب و تحلیل دقیق آن‌ها پرداخته و در جریان تحلیل خود به نکات کاربردی جالبی اشاره کرده که کمتر در کتاب‌های شطرنجی دیگر به چشم می‌خورد و شاید از نظر بسیاری از بازیکنان حرفه‌ای «نباید این نکات را به دیگران منتقل ساخت»! 🔸 شیوۀ برخورد و مبارزه با بازیکنان قوی‌تر و همچنین بازی‌ در برابر بازیکن ضعیف‌تر و تمرکز بر روی نکات مهم هر یک از این رویاروئی‌ها از دیگر نکات برجسته کتاب است. ♦️در مورد نقش برجستۀ تحلیل بازی خویش بعد از اتمام آن در رشد و شکوفائی مهارت‌های تئوریک و آماده‌سازی برای مسابقات بعدی بزرگان زیادی از جمله باتوینیک تأکید فراوان کرده‌اند و ما نیز در این کانال مطالب متعددی در این مورد قبلاً ارایه کرده‌ایم. در این کتاب نیز یک فصل کامل در این مورد آورده شده و این جملۀ استادبزرگ نویسندۀ کتاب آن‌قدر جالب بوده که به عنوان پند شاخص وی در میان شطرنجبازان نیرومند جهان درآمده که «در نقد بازی‌های برندۀ خود سخت‌گیر باشید». بدین معنا که حتی اگر در یک بازی برنده شدید، بازهم به عنوان منتقدی سرسخت بازی را تحلیل کرده و احیاناً اشکالات موجود چه در بازی خود و چه در بازی حریف را آشکار ساخته و اقدام به رفع و ریشه‌یابی آن‌ها نمائید. با این ترتیب تجربه و دانش حاصل از این بازی نهادینه شده و اثر خود را به عنوان «تجربۀ بازی» در ذهن و افکار شطرنجی شما خواهد گذاشت. 💢 با توجه به نکات کاربردی اشاره شده در این کتاب، به نظر سوژۀ مناسبی برای ترجمه و آماده‌سازی برای مطالعۀ بعدی تعداد زیادی از شطرنجباران کشور خواهد بود. برای دریافت متن pdf این کتاب ارزشمند 👈 اینجا کلیک نمائید. و برای دریافت مقاله ترجمه شده قبلی درباره‌ی «اصول تحلیل بازی‌های شخصی و نقش آن» 👈 اینجا کلیک کنید. محمّد خیرخواه

و اما روش درست ادامۀ بازی در وضعیت اشاره شده در بالا که با ناترازی وزیر مقابل اسب و فیل روبه‌رو بودیم. سفید با مانور دقیق سوارهای سبک خود می‌تواند شرایطی ایجاد کند تا بازی را نجات دهد. یکی از روش‌های ممکن به شکل بالا می‌باشد که به صورت گرافیکی نمایش داده شده است. برای بررسی بیشتر اینجا کلیک کنید.

💥در بیشتر مواقع یادگیری تکنیک‌های آخربازی را می‌توان به صورت بصری و با کمک حافظۀ تصویری و البته درک منطق حرکت به راحتی به خاطر سپرد و در جریان بازی عملی بدون نیاز به محاسبه سریعاً از تکنیک مورد نظر استفاده کرد. در این شمای گرافیکی یکی از روش‌های اجرائی را می‌بینید که منجر به ایجاد به موقع پیادۀ روندۀ سفید با توجه به موقعیت شاه سیاه و کسب پیروزی سفید خواهد شد.