ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ (Nuclear Research Reactors) ವಿವರಗಳು.
೧. ಅಪ್ಸರಾ (Apsara)
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಆಗಸ್ಟ್ 4, 1956.
ಸ್ಥಳ: ಭಾಭಾ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ (BARC), ಟ್ರಾಂಬೆ, ಮುಂಬೈ.
ವಿಶೇಷತೆ: ಇದು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಮೊದಲ ಸಂಶೋಧನಾ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಚೆರೆಂಕೋವ್ ವಿಕಿರಣದ (Cherenkov radiation) ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಅಪ್ಸರಾ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.
ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮಾಡರೇಟರ್: ಇದು ಪೂಲ್ ಮಾದರಿಯ (Pool type) ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸಮೃದ್ಧ ಯುರೇನಿಯಂ (Enriched Uranium) ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀರನ್ನು (Light water) ಮಾಡರೇಟರ್ ಹಾಗೂ ಕೂಲಂಟ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: ಜೂನ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2018 ರಂದು ಇದನ್ನು 'ಅಪ್ಸರಾ-ಯು' (Apsara-Upgraded) ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಮೃದ್ಧ ಯುರೇನಿಯಂ (LEU) ಬಳಸಿ ಆಧುನೀಕರಿಸಿ ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
೨. ಸೈರಸ್ ಅಥವಾ ಸಿರಸ್ (CIRUS - Canada-India Reactor)
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಜುಲೈ 10, 1960.
ಸ್ಥಳ: BARC, ಮುಂಬೈ.
ವಿಶೇಷತೆ: ಇದನ್ನು ಕೆನಡಾ ದೇಶದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರೆಶರೈಸ್ಡ್ ಹೆವಿ ವಾಟರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ (PHWR) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.
ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮಾಡರೇಟರ್: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯುರೇನಿಯಂ (Natural Uranium) ಅನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಂದಜಲವನ್ನು (Heavy Water) ಮಾಡರೇಟರ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: 50 ವರ್ಷಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
೩. ಕಾಮಿನಿ (KAMINI - Kalpakkam Mini Reactor)
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 1996.
ಸ್ಥಳ: ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪರಮಾಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ (IGCAR), ಕಲ್ಪಾಕಂ, ತಮಿಳುನಾಡು.
ವಿಶೇಷತೆ: ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಯುರೇನಿಯಂ-233 (^{233}U) ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಮೂರು ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಥೋರಿಯಂ ಇಂಧನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು.
ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮಾಡರೇಟರ್: ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಇಂಧನ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀರು (Light water) ಮಾಡರೇಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆರಿಲಿಯಮ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ (BeO) ಅನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೪. ಧ್ರುವ (DHRUVA)
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಆಗಸ್ಟ್ 8, 1985.
ಸ್ಥಳ: BARC, ಮುಂಬೈ.
ವಿಶೇಷತೆ: ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಫ್ಲಕ್ಸ್ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಂಗಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ರೇಡಿಯೋ ಐಸೋಟೋಪ್ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮಾಡರೇಟರ್: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಯುರೇನಿಯಂ ಮೆಟಲ್ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಮಂದಜಲವನ್ನು (Heavy water) ಮಾಡರೇಟರ್ ಮತ್ತು ಕೂಲಂಟ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
೫. ಜೆರ್ಲಿನಾ (ZERLINA)
ಸ್ಥಾಪನೆ: ಜನವರಿ 14, 1961.
ಸ್ಥಳ: BARC, ಮುಂಬೈ.
ವಿಶೇಷತೆ: ಇದನ್ನು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಒಳಗಿನ ಭೌತಿಕ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವರ್ತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ (Lattice studies) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ: 1983 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
೬
. ಪೂರ್ಣಿಮಾ (PURNIMA - I, II, III)
ವಿವರ: ಇವು ಬಿಎಆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ (BARC) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸರಣಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಾಗಿವೆ.
ಪೂರ್ಣಿಮಾ-I (1972): ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ಫಾಸ್ಟ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್' (Fast Reactor) ಆಗಿದೆ.
ಪೂರ್ಣಿಮಾ-II (1984) & ಪೂರ್ಣಿಮಾ-III (1990): ಇವು ಯುರೇನಿಯಂ-233 ಇಂಧನದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು, ಇದು ಮುಂದೆ 'ಕಾಮಿನಿ' ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.
Join
@Beyondpsi