Ministerstwo Zdrowia Wolnych Ludzi

Czy chemioterapia może mieć właściwości rakotwórcze? Tekst z czatu naukowego na podstawie badań naukowych - odnośniki do badań w komentarzu. Tak, chemioterapia może mieć właściwości rakotwórcze (kancerogenne). Leki stosowane w leczeniu nowotworów są jednocześnie mutagenne i genotoksyczne, co oznacza, że mogą uszkadzać DNA zdrowych komórek i prowadzić do powstania tzw. wtórnych nowotworów (ang. secondary malignancies). Większość leków cytotoksycznych stosowanych w chemioterapii wykazuje zarówno działanie mutagenne, jak i karcynogenne [1]. Leki te uszkadzają DNA nie tylko komórek nowotworowych, ale również zdrowych – szczególnie wrażliwe są komórki szpiku kostnego, mieszków włosowych oraz nabłonek przewodu pokarmowego [2]. ■ Główne klasy leków o najwyższym potencjale rakotwórczym to: ▪︎ Środki alkilujące (np. melfalan, chlorambucyl, cyklofosfamid) – najsilniej związane z rozwojem wtórnych nowotworów [3][4] ▪︎ Inhibitory topoizomerazy (np. doksorubicyna) – wysokie ryzyko wtórnych białaczek [2][5] ▪︎ Antracykliny – również zaliczane do grupy wysokiego ryzyka [5] ■ Rodzaje wtórnych nowotworów Najczęściej opisywanym powikłaniem jest wtórna białaczka (głównie ostra białaczka szpikowa, AML) oraz zespół mielodysplastyczny (MDS – zaburzenie dojrzewania komórek krwi) [2][5]. Około połowa przypadków wtórnej białaczki i MDS pojawia się w ciągu 1–4 lat po zakończeniu chemioterapii [5]. ■ Inne wtórne nowotwory obejmują: ▪︎ Raka płuca (RR – względne ryzyko = 3,8 u pacjentów z chłoniakiem Hodgkina) [6] ▪︎ Chłoniaka nieziarniczego (RR = 4,6) [6] ▪︎ Raka pęcherza moczowego (związany z cyklofosfamidem) [3] ▪︎ Raka jelita grubego i raka żołądka [7][8] ■ Dane liczbowe z badań klinicznych W dużym badaniu obejmującym 5 798 pacjentów z chłoniakiem Hodgkina, sama chemioterapia (bez radioterapii) wiązała się z 2-krotnie wyższym ryzykiem (RR = 2,0) wystąpienia wtórnego nowotworu w porównaniu z populacją ogólną [9]. Ryzyko wzrastało do RR = 3,9, gdy stosowano jednocześnie chemio- i radioterapię [9]. Po przeszczepieniu komórek macierzystych z poprzedzającą wysokodawkową chemioterapią, 15-letnie skumulowane ryzyko wtórnego nowotworu wynosiło 11% [10], a ryzyko wtórnej białaczki/MDS było aż 47-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej [10]. ■ Kontekst kliniczny Pomimo potwierdzonego potencjału rakotwórczego, nie ma podstaw do rezygnacji z intensywnej chemioterapii, gdy przynosi ona istotne korzyści terapeutyczne [4]. Ryzyko wtórnych nowotworów należy zawsze rozważać w odniesieniu do korzyści leczenia pierwotnego nowotworu. Zalecana jest dożywotnia obserwacja pacjentów po chemioterapii [2]. ----‐--‐------------------------------------------------------------------------- Wpis nie jest przeciw, jest o wiedzy, by jak najlepiej rozpoznać sytuację. Kliniczne zastosowanie mutagennych leków przeciwnowotworowych. [1] Ferguson and Pearson (1996) The clinical use of mutagenic anticancer drugs. Mutation research. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8781574/ Wtórne nowotwory wywołane chemioterapią. [2] Vega-Stromberg (undefined) Chemotherapy-induced secondary malignancies. Journal of infusion nursing : the official publication of the Infusion Nurses Society. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14624175/ Wtórne nowotwory po chemioterapii nowotworowej. [3] Boffetta and Kaldor (1994) Secondary malignancies following cancer chemotherapy. Acta oncologica (Stockholm, Sweden). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7946433/