ری‌را: پادکست شعر معاصر

مقاله را به استاد تازه درگذشته‌ام، دکتر شهرام آزادیان تقدیم کردم. این نوشته شاید بویی از آنگونه باریک‌بینی‌ها داشته باشد که او می‌کوشید به شاگردانش بیاموزد. هرچند گمان می‌کنم اگر مقاله را به او نشان می‌دادم، می‌گفت برای اینکه تحقیقت کامل شود باید چنین و چنان کنی—از همان چنین و چنان‌هایی که باید سال‌ها برایش وقت می‌گذاشتی.

مسئله‌ی تاریخ سرایش اشعار نیما #مقاله آیا نیما تاریخ شعرهایش را جعل می‌کرد؟ آیا شواهد محکمی برای این ادعا وجود دارد؟ آیا ما می‌توانیم به پاسخ قطعی این پرسش برسیم و آیا این ادعا پیامد مهمی برای تاریخ شعر نو فارسی دارد؟ در مقاله‌ای که در شماره‌ی تازه‌ی مجله تاریخ ادبیات دانشگاه شهید بهشتی منتشر شده، سعی کرده‌ام به این پرسش‌ها پاسخ بدهم. مقاله را می‌توانید از اینجا دریافت کنید. https://t.me/in_a_short_moment

🔹 #احمدرضا_احمدی از دنیا رفت. در قسمت سیزدهم ری‌را درباره‌ی او و شعر موج نو سخن گفته بودم. آن قسمت، از قضا، یکی از مرگ‌آلودترین قسمت‌های ری‌راست زیرا شعری که خواندم مرثیه‌ای است که احمدی برای مادرش گفته، خود او در زمان ضبط آن قسمت در بیمارستان بود و محمدرضا شجریان به‌تازگی از دنیا رفته بود. https://t.me/rirapodcast/140

بریده‌ای از یکی از نامه‌های نیما https://t.me/in_a_short_moment

🔹 چندی پیش در مجله‌ی تجربه مصاحبه‌ای درباره‌ی نام اصلی نیما منتشر شد که در آن به سخنان من در این مورد نیز اشاره شده بود. جوابیه‌ای برای این مصاحبه نوشته‌ام که در شماره‌ی ۱۸ این مجله‌ چاپ شده است و می‌توانید آن را در اینجا بخوانید. از مجله‌ی تجربه برای انتشار جوابیه سپاسگزارم.

🔹 انتشار فصل دوم ری‌را بیش از آنکه گمان می‌کردم به تأخیر افتاد. در این تأخیر هم عوامل شخصی دخیل بود و هم عوامل اجتماعی. امیدوارم که در تابستان انتشار فصل دوم را آغاز کنم. اما علی‌الحساب یک کانال تلگرامی دیگر ایجاد کرده‌ام برای انتشار نوشته‌هایم. فعلاً چند نوشته‌ی قدیمی را آنجا گذاشته‌ام، به علاوه‌ی یادداشت تازه‌ای که به شعر معاصر مربوط است. نشانی کانال این است: https://t.me/in_a_short_moment

🔹 یدالله #رؤیایی هم درگذشت. در قسمت نوزدهم ری‌را رؤیایی و شعر حجم صحبت کرده بودم. این قسمت را از اینجا بشنوید: https://t.me/rirapodcast/192

🔹 مدتی پیش مهمان پادکست کتابگرد بودم و با محسن پوررمضانی درباره‌ی کتاب و چیزهای دیگر گپ زدم. اگر این گفت‌وگو را نشنیده‌اید، حالا می‌توانید از طریق کانال تلگرام کتابگرد به آن گوش کنید: https://t.me/ketabgardp/104 @rirapodcast

🔸 منابع مربوط به قسمت بیست‌وششم پادکست ری‌را: 🔹 اغلب اطلاعات مربوط به زندگی #شمس_لنگرودی از این سه منبع هستند: «دو امدادی تک‌نفره» (خاطرات محمد شمس لنگرودی ۱۳۲۹-۱۳۵۷)، (نشر چشمه). «شمس لنگرودی» (از مجموعه‌ی تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران، نشر ثالث)، مصاحبه‌گر: کیوان باژن. مصاحبه‌ی تلویزیونی جمشید برزگر با شمس لنگرودی. 🔹 اظهار نظرهای ادبی شمس لنگرودی غالباً از این کتاب نقل شده‌اند: «بازتاب زندگی ناتمام»، مجموعه‌ای از مصاحبه‌های شمس لنگرودی، به کوشش مژگان معقولی، (انتشارات آهنگ دیگر). 🔹 داوری اسماعیل نوری‌علاء درباره‌ی شعر شمس لنگرودی در کتاب «تئوری شعر از موج نو تا شعر عشق» (انتشارات غزال) آمده. @rirapodcast

🔹 زمانی که انتشار ری‌را شروع شد، هفت نفر از شاعرانی که در فصل اول درباره‌ی شعر آن‌ها صحبت کردم زنده بودند. رضا براهنی و اسماعیل خویی قبل اینکه قسمت مربوط به آن‌ها ضبط شود از دنیا رفتند. امروز #سایه هم از دنیا رفت. حالا فقط چهار نفر از این شاعران مشهور معاصر زنده هستند. قسمت مربوط به سایه را می‌توانید از اینجا بشنوید: https://t.me/rirapodcast/67

شمس لنگرودی در کنار احمد شاملو (عکس از کتاب شمس لنگرودی از مجموعه‌ی تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران، نشر ثالث) در قسمت بیست‌وششم گفتم که شمس در ابتدای شاعری‌اش سخت تحت تأثیر شاملو قرار داشت. @rirapodcast

تصویری از چهره‌ی شمس لنگرودی که در قسمت بیست‌وششم درباره‌ی او و شعرش صحبت کردم. @rirapodcast

شعر «حکایت بارانی بی‌امان است» سروده‌ی شمس لنگرودی از کتاب «نت‌هایی برای بلبل چوبی» حکایتِ بارانی بی‌امان است این گونه که من دوستت می‌دارم. شوریده‌وار و پریشان باریدن بر خزه‌ها و خیزاب‌ها به بی‌راهه و راه‌ها تاختن بی‌تاب، بی‌قرار دریایی جستن و به سنگچین باغ بسته‌دری سر نهادن و تو را به یاد آوردن چون خونی در دل که همواره فراموش می‌شود. حکایت بارانی بی‌قرار است این گونه که من دوستت می‌دارم. @rirapodcast

قسمت آخر فصل اول ری‌را در اپلیکیشن‌های پادگیر منتشر شد. @rirapodcast

🔸 منابع مربوط به قسمت بیست‌وپنجم ری‌را: 🔹 بیشتر اطلاعات راجع به زندگی #براهنی از این منابع نقل شده‌اند: زندگینامه‌ی رضا براهنی در کتاب جنون نوشتن (شرکت انتشاراتی رسام). زندگینامه‌ی رضا براهنی در کتاب ظل الله و مقدمه‌ی همین کتاب (انتشارات امیرکبیر). مصاحبه تلویزیونی رضا براهنی با مهدی فلاحتی. 🔹 توضیحات تئوریک رضا براهنی از چهار مقاله‌ی زیر نقل شده‌اند: «چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم» مؤخره‌ی کتاب خطاب به پروانه‌ها، نشر مرکز. «چگونه پاره‌ای از شعرهایم را گفتم»، مجله‌ی بایا، ش ۱ و ۲، فروردین و اردیبهشت ۱۳۷۸. «چگونه پاره‌ای از شعرهایم را گفتم، بخش دوم»، مجله‌ی بایا، ش ۳، خرداد ۱۳۷۸. «نظریه‌ی زبانیت در شعر»، مجله‌ی کارنامه، ش ۴۶ و ۴۷، آذر و دی ۱۳۸۳. 🔹 نمونه‌هایی از نقدهای منفی محمدعلی #سپانلو و محمد #حقوقی بر چند مجموعه شعر ابتدایی براهنی را می‌توان در جلدهای سوم و چهارم تاریخ تحلیلی شعر نو، نوشته‌ی #شمس_لنگرودی (نشر مرکز) یافت. 🔹 داوری نادر #نادرپور درباره‌ی شعر و نقدنویسی براهنی در کتاب طفل صدساله‌ای به نام شعر نو (گفت‌وگوی صدرالدین الهی با نادرپور، انتشارات کتاب پارسه) آمده. 🔹 نقد یدالله #رؤیایی بر نظرات براهنی با عنوان «شعر زبان، یا شعر بی‌زبانی» را در کتاب عبارت از چیست؟ (انتشارات نگاه) می‌توان خواند. 🔹 #ضیاء_موحد در کتاب پنهان در آینه (گفت‌وگوی مهدی مظفری ساوجی با موحد، انتشارات هرمس) درباره‌ی شعر دهه‌ی هفتاد و شعر براهنی صحبت کرده. 🔹 سخن شمس آقاجانی را از کتاب شکل‌های ناتمامی (انتشارات ویستار) نقل کردم. اطلاعاتی درباره‌ی کارگاه‌های رضا براهنی و مقالاتی در توضیح شعر او را می‌توان در همین کتاب یافت. 🔹 مقاله‌ی علی باباچاهی به نام «محورها و مشخصه‌های شعر پسانیمایی» در اصل به‌عنوان مؤخره‌ی کتاب عقل عذابم می‌دهد (نشر زاوش) و همچنین در کتاب تأملات از صفر (انتشارات نگاه) منتشر شده. 🔹 سخن منوچهر #آتشی در اصل در مصاحبه‌ی او با رضا عامری آمده که در ش ۶ مجله‌ی روزگار وصل (بهار و تابستان ۱۳۷۷) چاپ شده و من آن را از مقاله‌ی مسعود توفان به نام «آتش پسانو و یال‌های آتش» نقل کردم (مجله‌ی کارنامه، ش ۸، آبان و آذر ۱۳۷۸). 🔹 مقاله‌ی رومن یاکوبسن با عنوان «زبانشناسی و شعرشناسی» که اصطلاح خودارجاعی در آن به کار رفته، به ترجمه‌ی حسین پاینده در کتاب زبانشناسی و نقد ادبی (نشر نی) چاپ شده. 🔹 مقاله‌ی ویکتور اشکلوفسکی با عنوان «هنر همچون فرآیند» که مفهوم آشنایی‌زدایی (در این ترجمه: یکه‌سازی) در آن توضیح داده شده، به ترجمه‌ی عاطفه طاهایی در کتاب نظریه‌ی ادبیات (نشر اختران) منتشر شده. @rirapodcast

رضا براهنی در کنار آلن گینزبرگ، شاعر آمریکایی (عکس از شماره‌ی پنجم مجله‌ی وزن دنیا). گینزبرگ یکی از مشهورترین شاعران نسل بیت و از چهره‌های مهم شهر پست‌مدرن آمریکا بود. @rirapodcast

تصویری از چهره‌ی رضا براهنی که در قسمت بیست‌وپنجم درباره‌ی او و شعرش صحبت کردم. @rirapodcast