چاغداش قشقایی

                                🧿                                               کامیشکا                          ۵/اسفند/۱۴۰۴   #صعب_روزی_بوالعجب_کاری_پریشان_عالمی □ جابه‌جایی معادلات نمادین در زمستان چهارصدوچهار ایران؛ و نام رها بهلولی‌پور #کامبیز_نجفی در جنبش «زن، زندگی، آزادی»، نام مهسا امینی از یک دختر جوان گمنام به نمادی جهانی تبدیل شد؛ چنان‌که در حافظه جهانی، بر نام‌های تاریخی‌تر کردها نیز سایه انداخت؛ از سیاستمدارانی چون قاضی محمد، مصطفا بارزانی و کریم سنجابی تا شیرکو بیکسِ شاعر و  کامکارهای خنیاگر . این پدیده نشان از آن دارد که در لحظاتی ویژه از تاریخ، «نماد رنج» می‌تواند بر «سابقهٔ تاریخی» پیشی گیرد و از آن فراتر رود. جامعه و تاریخ و همواره منطق خطی و آرام ندارند. مکانیزم خود را دارند و می‌توانند در بزنگاه‌های بحرانی جهش کنند. شدنی‌ست که آنچه در دوره‌های پیشین و در گذر روزگار شکل می‌گیرد، در رویدادهای اجتماعی و سیاسی و در چند روز دگرگون شود. این رخدادها نه فقط ساختار قدرت، که سلسله‌مراتب نمادین و اعتبارهای اجتماعی را نیز بازآرایی می‌کنند. در چنین بستری، «سرمایهٔ نمادین» در میان کنشگران بازتوزیع شده، برخی چهره‌ها فرو می‌نشینند و برخی ناگهان بر می‌آیند. در تاریخ همروزگار، در گسترهٔ قشقایی(قوم رها بهلولی‌پور) و شهرستان فیروزآباد(زادگاه او)، نام‌هایی همچون صولت‌الدوله قشقایی و پسرش خسروخان قشقایی، به‌نام  رهبران سیاسی، و محمد بهمن‌بیگی به‌نام چهره‌ پرآوازه فرهنگی_آموزشی، در تراز ملی پرآوازه شده‌اند و نامدارترین‌ها هستند.این کسان، محصول فرایندهای طولانی‌مدت تاریخی‌اند، همچون ساختار ایلی، دولت مدرن، اصلاحات آموزشی و کشاکش‌های سیاسی قرن چهاردهم. اعتبار اینان نه ناگهانی، بلکه انباشتی و تدریجی بوده است. ولی در اعتراض‌های دی‌ماه ۱۴۰۴ و رخدادهای پس از آن، سازوکار دیگری فعال شد و آن، سازوکارِ رویداد و رسانه بود. در عصر شبکه‌های تلویزیونی و رسانه‌های اجتماعی؛ شهرت و قدرت در «رسانه‌ها» جریان دارد. یک تصویر، یک ویدئو یا یک نام می‌تواند در زمانی کوتاه به چهره‌ای پرآوازه در شبکهٔ جهانی دیگرسان شود. در این چارچوب و در اعتراض‌های دیماه چهارصد و چهار و رویدادهای پساآن، ناگهان نام رها بهلولی‌پور بر آمد، از سطح قومی فراتر رفت و از فیروزآباد تا رسانه‌های بزرگ فارسی‌زبان و حتا رسانه‌های بین‌المللی، نامدار شد. در این جستار، دِرنگجای این‌که، در قشقایی، صولت‌های قشقایی و بهمن‌بیگی(و در فیروزآباد، اردشیر بابکان ساسانی بنیانگذار فیروزآباد و روزبه فیروزآبادی واژه‌شناس)، نامدارانی البته در تراز ملی بودند، ولی در نزد خواص، و در سطح همگان و خیابان و کوچه و بازار ایران، شناخته شده نبودند. ولی نام رها بهلولی‌پور تا دورترین شهرها و روستاها و فراتر از مرزها رفت و در میتینگ‌های سیاسی شنیده شد. چهلم او در دانشگاه تهران برگزار شد و او‌ تنها قشقایی بود که چنین اقبالی پیدا کرد. آنچه این آوازه را پدید آورد، اتفاق مرگ وی در بستر یک رویداد سیاسی ملی، همچنین ویدیوهای وی، برنایی، مظلومیت، شخصیت شاد، انرژیک و زیبایی معصومانهٔ او بود. نام و حضور سنگین رها به گورستان‌های قشقایی‌ نیز راه برد. در تاریخ معاصر قشقایی، آیین خاکسپاری چندهزار نفریِ محمدبهمن‌بیگی و فرنگیس بی‌بی کشکولی، پر جمعیت‌ترین آیین‌های خاکسپاری بوده است. آیین چهلم رها در گورستان فیروزآباد نیز حضوری در همان شمار را داشت، شاید چیزی کم و بیش؛ بسیار پرشکوه، پر غمناک، و در تفاوت با دیگر نمونه‌ها، سیاسی و بسیار سیاسی. با این‌همه، جامعه‌شناسیِ حافظه به ما یادآور می‌شود که شهرتِ برآمده از بحران، لزومن پایدار نیست. حافظهٔ جمعی در چارچوب‌های اجتماعی بازسازی می‌شود. برخی نام‌ها در حافظهٔ نهادی تثبیت می‌شوند و برخی در حافظهٔ عاطفی یک نسل باقی می‌مانند. آن‌گاه که بحران فروکش کند و میدان رسانه از تب‌وتاب بیفتد، نام‌های برآمده از لحظه ممکن است کم‌رنگ‌تر شوند؛ مگر آنکه به نهاد، روایت رسمی یا سنتی پایدار گره بخورند. تاریخ، میدان داوری بلندمدت است و نام رها بهلولی‌پور هرچند در خاطرهٔ نسل وی خواهد ماند، ولی در آینده و در نسبت با صولت‌ها و بهمن‌بیگی و اردشیر بابکان، اندک اندک و در نهایت کم‌رنگ‌تر خواهد شد. با این‌همه، می‌توان گفت زمستان ۱۴۰۴ لحظه‌ای بود که معادلهٔ نمادین قشقایی دچار جابه‌جایی شد؛ نه به این معنا که جایگاه صولت‌الدوله، خسروخان قشقایی،  محمد بهمن‌بیگی و اردشیر بابکان فرو ریخت، بلکه بدین معنا که در «افق اکنون»، نام دیگری بر صدر نشست. این خصلت زمانه و رسانه است که زمان فشرده می‌شود، شهرت شتاب می‌گیرد و سلسله‌مراتب نمادین به‌صورت گذرا دگرگون می‌شود. پس، نادرست نیست اگر بگوییم رها بهلولی‌پور در زمستان ۱۴۰۴ پرآوازه‌ترین قشقایی و فیروزآبادی در ایران و جهان بود. #رها_بهلولی_پور @kamishka_ir