باۆکــی ئیلێاس

#تەراویح [ ٦ ] أَخْرَجَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عن معمر عن أبي عمرو الندبي قَالَ : سمعتُ رافعَ بنَ خديج يُسأل عن الوتر فقَالَ : أمَّا أنا فإني أَوْتَرَ من أول الليل ، فإن رزقت شيئًا من آخره صليتُ ركعتين ركعتين حتىَّ أصبحَ أو قَالَ : حتى يدركني الصُّبحُ . گوێم لە رافعی كوڕی خەدیج بوو پرسیاری لێكرا دەربارەی وتر ، فەرمووی : لەسەرەتای شەودا وتر دەكەم، ئەگەر لە كۆتایی شەودا الــلّٰــه پێی بەخشیم دوو ڕكات دوو ڕكات نوێژ دەكەم ھەتا بەیانی دەبێتەوە

📚[ المصنف : ٤٦٢٠ ]

رافعى كورى خديج: صحابى و ھاوەڵی بەڕێزە و لە سەردەمی موعاویەدا و دوای ئەوەش فەتوای دەدا

#تەراویح [ ٥ ] قال ابن ابي شيبة : حدثنا حفص عن الحسن بن عبيد الله قال ؛ كان عبد الرحمن بن الأسود يصلي بنا في رمضان أربعين ركعة ويوتر بسبع. عبدالرحمن كورى الأسود چل ڕكات نوێژی بۆ دەكردین لە رمضاندا و حەوت ڕكات وتری دەكرد

📚[ المصنف : ٧٦٨٧ ]

* عبدالرحمن كورى الأسود تابعیەكی بەڕێزە

#تەراویح [ ٤ ] قال ابن ابي شيبة : حدثنا الفضل بن دكين عن سعيد بن عبيد أن علي بن ربيعة كان يصلي بهم في رمضان خمس ترويحات ويوتر بثلاث. عەلی كوڕی ڕەبیعە نوێژی بۆ دەكردن لە رمضاندا پێنج تەراویحات و سێ وتر

📚[ المصنف : ٧٦٩٠ ]

ترویحات : ٤ ڕكاتە عەلی كوڕی ڕەبیعە لە زانایانی كوفە بووە و پێشەوا عەلی رضي الــلّٰــه عنه‌ی بینیوە

#تەراویح [ ٣ ] قال ابو بكر بن ابي شيبة : حدثنا وكيع عن نافع بن عمر قال : كان بن أبي مليكة يصلي بنا في رمضان عشرين ركعة ويقرأ بسورة الملائكة في ركعة. ابن أبي مليكة لە رماندا بیست ڕكات نوێژی بۆ دەكردین و لە ڕكاتێكدا سوڕەتی الملائكةی - فاطر - دەخوێند

📚[ المصنف : ٧٦٨٣ ]

عبد الــلّٰــه ابن ابي مليكة ھەشتا ھاوەڵی بینیوە وە قازی و بانگبێژی عبدالــلّٰــه‌ی كوڕی زوبەیر بووە

#تەراویح [ ٢ ] قال البيهقي : وأنبأ أبو زكريا بن أبي إسحاق، أنبأ أبو عبد الله محمد بن يعقوب، ثنا محمد بن عبد الوهاب، أنبأ جعفر بن عون، أنبأ أبو الخصيب قال: " كان يؤمنا سويد بن غفلة في رمضان فيصلي خمس ترويحات عشرين ركعة ". سوەیدی كوڕی غفلة لە رمضاندا پێشنوێژی بۆ دەكردین پێنج تەراویحاتی بۆ دەكردین ، بیست ڕكات "

📚[ السنن الكبرى : ٤٢٩٠ ]

* ترویحات : ٤ ڕكاتە ** سويدى كورى غفلة تابعيەكی مخضرم بوو لە ھاوتەمەنی پێغەمبەر صلى الــلّٰــه عليه وسلم بوو، لەژیانی پێغەمبەر موسوڵمان بووە و گوێی لە ابي بكر الصديق لە خوار ئەویشەوە ..

#تەراویح [ ١ ] قال ابو بكر بن ابي شيبة : حدثنا ابن نمير عن عبد الملك عن عطاء بن ابي رباح * قال: " أدركت الناس وهم يصلون ثلاثة وعشرين ركعة بالوتر". گەیشتم بە خەڵكی بیست و سێ ڕكات نوێژیان دەكرد بە وترەوە

📚[ المصنف : ٧٦٨٨ ]

* تابعیەكی مەككیە ، گەیشتووە بە ژمارەیەك لە ھاوەڵان - رضي الله عنهم -

ابن هانئ دەڵێ: پرسیم لە ئیمام أحمد دەربارەی ئافرەتێك داخڵی کاتی نوێژ دەبێت و لە حاڵەتی پاکیدایە، نوێژەکەی دوا دەخات لە کاتی خۆی بە کەمێك پێش ڕۆشتنی کاتەکەی هەتا تووشی حەیض دەبێت ؟ ئیمام أحمد دەڵێ: نوێژەکەی دەکاتەوە [#واتـــە: کە پاك بوویەوە ئەو نوێژە قەزا ئەکاتەوە ، و️الــلّٰــه اعلم ].

📚«مسائل الإمام أحمد برواە ابن هانئ: ١٥٣»

[ في التسبيح بالنوى - السبحة والحصى ] في مسائل الإمام أحمد برواية الكوسج قال: قلت: يسبح الرجل بالنوى؟ قال: قد فعل ذلك أبو هريرة وسعد بن أبي وقاص رضي الــلّٰــه عنهما -، وما بأسٌ بذلك. النبيُّ - صلى الــلّٰــه عليه وسلم  قد عدّ قال إسحاق : كما قال ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ لە مەسائل‌ی ئیمام احمد هاتووە بە ڕیوایەتی کەوسەج: کەوسەج دەڵێ وتم: پیاوێک بە ناوکە خورما تەسبێحات دەکات ؟ ئیمام وتی : ئەم کارە هیچی تێدانیە، (چونکە) ئەبو هورەیرە و سعد کوری ابي وقاص الــلّٰــه لە هەردووکیان ڕازی بێت ئەو کارەیان کردووە وە پێغەمەری الــلّٰــه صلی الــلّٰــه علیه وسلم زکرەکانی ژماردووە کەوسەج وتی: ئیسحاق ـیش هەمان وتەی احمد ی وت (دەربارەی ئەم بابەتە). ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ نموونەی تەزبیح و ئەوەشی ئێستا باوە زیکری پێ دەژمێردرێت کە کەسانێک توندن تێیدا و بگرە بە بیدعەشی دەزانن .

ئیمام الخلال ڕیوایەتی کردوە لە ٳسحاق بن منصور ـەوە ووتی : پرسیارم کرد لە ئیمام ٲحمد دەربارەیی پیاوێك بانگ دەکرێت بۆ ئیسلام، دانی پێدادەنێت و شاهێدی دەدات و دەڵێت : لا ٳلە ٳلا الــلّٰــه محمد رسول الــلّٰــه، ئایا میرات گرانی میراتیی دەبەن (واتە ئایا بوەتە مسوڵمان)؟ ئیمام ٲحمد ووتی : بەڵێ، وە هەرکەس پێچەوانەیی ئەمە بڵێت هەڵەی کردووە. ٲبو بکر ـی المروذی دەڵێت : چومە لایی ئیمام ٲحمد کابرایەکی یەهودی لێ بوو لەسەر دەستی ئیمام مسوڵمان بوبوو، پێم ووت : ئەی بەندەی الــلّٰــه چیت ووت ؟ ووتی : ووتم لا ٳلە ٳلا الــلّٰــه محمد رسول الــلّٰــه، وە ووتم ئیمانم هەیە بە زیندوبونەوە و بەهەشت و ئاگر، پاشان ئیمام ٲحمد فەرمووی : بەڵام ٲصحابی ٲبو حنیفە دەڵێن : نابێتە مسوڵمان تاوەکو نەڵێت : من دەرچووم لە یەهودیەت و هاتمە ناو ئیسلام (واتە تەبەڕاکردن لەدینی پێشووی مەرج نیە بۆ هاتنە ناو ئیسلام، بەڵکو ئەمە ڕائی ٲبو حنیفە و شووێن کەوتوانیەتی، وەك سەرەتا ووتمان بەریبون لە دینی پێشوی بۆ کامڵ بونی ئیسلامی حوکمیە نەك مەرجی قەبوڵ بوون). الخلال دەڵێت : لە موهناوە : پرسیم لە ئیمام ٲحمد دەربارەیی پیاوێك لە اهلی زیمە یەهودی یان نەصرانی یان جگە لەوانە لە دینەکانی تر، دەڵێت : من مسوڵمانم، وە محمد ـ صلی الــلّٰــه علیە وسلم ـ نێردراو پێغەمبەرە، ئیمام ٲحمد فەرمووی : ئەو کەسە مسوڵمانە، پاشان فەرمووی : عەجیب لە ابو حنیفە، پێم گەشتووە کە دەڵێت : نابێتە مسوڵمان هەتا نەڵێت : بەریم لەو کوفرەی لەسەری بووم .

📚[ٲحكام ٲهل الذمة (۸٤۲)]

تابعى به‌ڕێز عروەی ڪوڕۍ زوبه‌یر ڪاتێڪ شتێڪی دنیایی ببینیایه‌‌ و پێی سه‌رسام بوایه‌ ده‌یفه‌رموو : { لا تمدن عينيڪ إلى ما متعنا به أزواجا منهم } الحجر : ٨٨ جا تۆ نه‌ڪه‌یت چاوه‌ڪانت ببڕیته ئه‌و ڪه‌سانه‌ی ڪه له هه‌ندێڪ نازو نیعمه‌تی دنیا به‌هره‌وه‌رمان ڪردوون.

📚[#مصنف_ابن_أبي_شيبة_٣٠١١]

‏چاکە کردن لەگەڵ دایكدا  قال ابن عباس رضي الله عنه: «إني لا أعلم عملا أقرب إلى الله من بر الوالدة»

📚[أصول الاعتقاد | للالكائي صـ٤٩٦]

ابن عباس رضي الــلّٰــه عنە دەلێت: من ھیچ كردەوەیەك نازانم نزیكتر بێت لە الــلّٰــه وەک چاکە کردن لەگەڵ دایكدا . قال الإمام #أحمد_بن_حنبل - رحمه الــلّٰــه : " بِرّ الوالدين كفارة الكبائر " ئیمام احمد رحمە الــلّٰــه دەلێت: چاکەکردن لەگەل دایك کەفارەتی تاوانە گەورەکانە.

📚[ الآداب الشرعية لابن مفلح (٣٨٩/١)]

(وەك ڕاکێشانی زنجیرێكە لەسەر بەردێکی سافدا) قال عبد الــلّٰــه: وقال أبي رحمه الــلّٰــه: حديث ابن مسعود -رضي الــلّٰــه عنه- ربه : "إذا تكلم اللَّه عَزَّ وَجَلَّ سمع له صوت كجر السلسلة على الصفوان" قال أبي: وهذا الجهمية تنكره. وقال أبي: هؤلاء كفار يريدون أن يموهوا على الناس، من زعم أن الــلّٰــه عَزَّ وَجَلَّ لم يتكلم فهو كافر. ألا إنا نروي هذِه الأحاديث كما جاءت. عبدالــلّٰــه کوڕی ئیمام ئەحمەد ئەڵێت: وە باوکم رحمە الــلّٰــه فەرمووی : فەرموودەی ابن مسعود رضي الــلّٰــه عنە : کاتێك الــلّٰــه عز وجل قسە دەکات دەنگی دەبیستن وەك ڕاکێشانی زنجیرێكە لەسەر بەردێکی سافدا.  باوکم  فەرمووی : وە ئەمە جەهمییەکان ئینکاری لێدەکەن" باوکم وتی: ئەمانە کافرن کە دەیانەوێت خەڵک بەلاڕێدا ببەن هەرکەسێک بانگەشەی ئەوە بکات کە الــلّٰــه قسەی نەکردووە، کافرە. بەڵام ئێمە ئەم فەرموودانە وەک چۆن هاتوون دەیگێڕینەوە.

📚[كتاب السنة لعبد الــلّٰــه]

#نیزامیەکان مەنهەجی نیزامیەکان مەنهەجەکەی (أبو محمد سنەی و إبراهیم بێ شێخی زندیق) سەرەتا کە سەری هەڵدابوو هەندێك کەسی کەمی ناشارەزا پێی هەڵغەڵەتان بەهۆی ئەو شیعارە زلەی کە هەیان بوو کە دەیان ووت: دین تەنها وەحیە واتە قورئان و فەرموودە -بەفەهمە بۆگەنەکەی خۆیان-. بەڵام بەداخەوە ئێستا دەبینم بانگەوازکار و شوێنکەوتوانی ئەم دینە لە زیاد بوون دان دەبینم چەندین بانگەواز کاریان هەیە لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و دەرز و دەوریان هەیە لەسەر ئەم عەقیدە زەندیقیەیان بەهۆی ئەو شیعارە زلەی کە هەیان: (دین تەنها وەحیە)، وەك ئیمامی علي دەیفەرموو: (كلمة حق أُريد بها باطل) کە قسەکەیان خۆی حەقە بەڵام ئەم زندیقانە بە مەبەستێکی باطڵ و پوچ دەیڵێن کە مەبەستیان ئەوەیە ئاثار و پاشمەوە و فەهمی سێ جیلەکە و مەزهەبی زانایانی ئەهلی سونە پەك بخەن و حساب بۆ ئەوانە نەکرێت و ئەوانە بە کوفر و گومڕای دابنێن لای خەڵکی، لەبری ئەمە هەر کەسە و بە فەهم و تێگەیشتنی خۆی لە قورئان و فەرموودە تێبگات سەلەفی چی و صەحابەی چی ئیتر کەس بە کەسە بێت هەر کەسەو بۆ خۆی ئیمامێك دەبێت لە دیندا، بەداخەوە هەندێك کەس پێی هەڵغەڵەتاون بەهۆی شیعارەکەیانەوە، هەتا ئەوەندە زندیق و ئەحمەقن سێ مەزهەبەکەی ئەهلی سونە بە دینێکی تر دەزانن جگە لە ئیسلام، لای ئەوان ئەگەر زانایەکی ئەهلی سونەی پڕ عیلم بە قورئان و فەرموودە و ئاثار و ناسخ و منسوخ إستنباط بە ئایەت و فەرموودەیە️ك بکات لە بابەتێکی شەرعیدا بە کوفر و تشریعی دەزانن!! بەڵام ئەگەر خۆیان کە نەزانترینن بە قورئان و فەرموودە و ئاثار و ناسخ و منسوخ وە هەتا ناشزانن ناسخ و منسوخ چیە بە فەهمە بۆگەنەکەی خۆیان إستنباط بکەن بە ئایەت و فەرموودە بە ئیمان و هیدایەتی دەزانن تەنها ئەوە لایان دینە!! لا اله الا الــلّٰــه لە ئەحمەقی ئەم گروپە و شوێنکەوتوانی!! گومڕای ئەم گروپە لای کەسێك الــلّٰــه بەرچاو ڕۆشنی کردبێت زۆر ڕوونە، بەڵام سەردەمێك تێکەوتوین وەك ابن بطة رحمه الــلّٰــه دەڵێت: خەڵکی لەم سەردەمەی ئێمەدا وەك پۆلە باڵندە وان، هەندێکیان شوێن هەندێکیان دەکەون، ئەگەر بێتو یەکێکیان تێدا دەربکەوێت کە ئیدعای پێغەمبەرایەتی بکات لەگەڵ ئەوەی دەشزانن️ رسول الــلّٰــه ﷺ کۆتا پێغەمبەرە، یان ئیدعای ڕبوبیەت بکات، دەبینیت شوێنکەوتەو کۆمەڵەی بۆ پەیدا دەبێت.

📚#الإبانة_الكبرى

جا هەر کەسێکتان بینی ووتی: دین تەنها وەحیە تەنها قورئان و فەرموودەیە بزانن ئەوە زندیقە کافرە، دووربکەونەوە لێی وە تەحزیری لێ بدەن و خەڵکی لێ ئاگادار بکەنەوە تا خەڵکی شوێنیان نەکەون و هەڵبغەڵەتێن بەو شیعارە زلەیان و گومڕا ببن، ئەمانە پیسی کۆمەڵگان الــلّٰــه زیادیان نەکات.

ئێمە الــلّٰــه دەپەرستین بە سیفەتەکانی بەو سیفەتەی کە وەسفی خۆی پێ کردوە حدثنا عبد الــلّٰــه، ثنا حنبل ، قال : سمعت أبا عبد الــلّٰــه يقول : نعبد الــلّٰــه بصفاته كما وصف به نفسه ، قد أجمل الصفة لنفسه ، ولا نتعدى القرآن والحديث ، ونقول كما قال ، ونصفه كما وصف نفسه ، ولا نتعدى ذلك . نؤمن بالقرآن كله محكمه ومتشابهه ، ولا نزيل عنه تعالى صفة من صفاته بشناعة شنعت ، ولا نزيل ما وصف به نفسه من : كلام ، ونزول ، وخلوه بعبده يوم القيامة ، ووضعه كنفه عليه ، هذا كله يدل على أن الــلّٰــه يرى في الآخرة ، والتحديد في هذا بدعة ، والتسليم الــلّٰــه بأمره ، ولم يزل الــلّٰــه متكلما ، عالما غفورا ، عالم الغيب والشهادة ، علام الغيوب . فہذہ صفات الــلّٰــه وصف بها نفسه ، لا تدفع ، ولا ترد . وقال الله تعالى : « والــلّٰــه لا إله إلا هو الحي القيوم » « ولا إله إلا هو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن العزيز الجبار المتكبرة » : هذه صفات الــلّٰــه تعالى ، وأسماؤه ، وهو على العرش بلا حد . وقال : « ثم استوى على العرش » ، كيف شاء ، المشيئة إليه ، والاستطاعة . « وليس كمثله شي » . وهو كما وصف نفسه : سميع بصير ، لا حد ، ولا تقدير قلت لأبي عبد الــلّٰــه : والمشبهة ما يقولون  قال : بصر كبصري ، ويد كيدي ، وقدم كقدمي ، فقد شبه الله بخلقه ، وهذا كلام سوء ، والكلام في هذا لا أحبه . وأسماؤه وصفاته غير مخلوقة ، ونعوذ بالــلّٰــه من الزلل ، والارتياب ، والشك ، إنه على كل شيء قدير . حـنـبـل ئـەڵــــێ : بیستم لە أبا عبد الــلّٰــه فەرمووی : ئێمە الــلّٰــه دەپەرستین بە سیفەتەکانی بەو سیفەتەی کە وەسفی خۆی پێ کردوە کۆمەڵێك سیفەتی بۆ خۆی بریار داوە وەسفی خۆی پێ کردوە ئێمە بەوانە عیبادەتی الــلّٰــه دەکەین بەوە الــلّٰــه ـمان ناسیووە و دەیناسین وە لە قورئان و حدیث لانادەین وە ئێمە ئەوە دەڵێن دەربارەی الــلّٰــه بەو شێوەیی کە وەسفی خۆی پێ کردووە ئێمە ئیمانمان بە قورئان ھێناوە بە ھەمووی، چ بەوەی واتاکەی جێگر و زانراوە چ بەوەی واتاکەی نەزانراوە ئیمانمان بە ھەمووی ھێناوە، ئێمە ھیچ سیفەتێك لە الــلّٰــه نەفی ناکەین بەڵکو ئیمانمان پێی ھێناوە لەوەی الــلّٰــه خاوەنی کەلام ـە وە دابەزین بۆ ئاسمانی دوونیا لە سێیەکی شەو وەبوونی لەگەڵ بەندە لە قیامەت وە سترکردنی بەندە لە قیامەت بە ھۆی تاوان کە الــلّٰــه پێی دەفەرمووێت ئا ئەم تاوانانەت ئەنجام داوە، الــلّٰــه ستری دەکا، ئیمانمان بە ھەموو ئەمانە ھەیە وە ھەموو ئەمانەش دەلالەتە لەسەر ئەوەی الــلّٰــه دەبینرێت لە قیامەتدا، وە دیاری کردن لێرەدا بیدعەیە (چۆنیەتیەکەی) وە واجبە ئینسان تەسلیم بێت وە بەردەوام بێت وە بەردەوام الــلّٰــه تعالی خاوەنی قسە بووە، زانا بووە، بە ئاگا بووە، تاوانی بەندەکانی سریوەتەوە و لێی خۆش بووە، وە الــلّٰــه ئەوانە دەزانێت کە بەندە نایزانێت و لای شاراوەیە، وە ئەوەشی ئێوە دەیبینن لای الــلّٰــه ھەمووی ئاشکرایە ھیچی شاراوە نیە زۆر زۆر زانا و بە ئاگایە علام الغيوب ـە، ئا ئەمانە سیفەتی الــلّٰــه ـن کە نەفسی خۆی ذاتی خۆی پێ وەسف کردوە، وە به ھیچ جۆرێك رەتی ناکەینەوە و بەو جۆرەی وەسفی خۆی پێ کردوە و وەسفی دەکەین و تەسلیمی دەبین وقال الــلّٰــه تعالى : « والــلّٰــه لا إله إلا هو الحي القيوم » « ولا إله إلا هو الملك القدوس السلام المؤمن المهيمن العزيز الجبار المتكبرة » ھەموو ئەمانە سیفاتی الــلّٰــه تعالى یـە، وە ناوی الــلّٰــه ـیە، ئەو لەسەر عەرشـە بەبێ سنور، وقال : « ثم استوى على العرش » وە چۆنیەتەکەشی الــلّٰــه خۆی نەبێ کەس نایزانێت، بەو شێوەیی ویستی لێ بێ بەرز بۆتەوە بۆ سەر عەرش، ھەر کاتێ دەتوانێت «ليس كمثله شيء وهو السميع البصير »  وەک ئەوەی وەسفی خۆی پێکردووە دەبیستێ و دەبینێ ھیچ سنوری نیە و ناتوانین لێکدانەوەی بینین و بیستنی بۆ بکەین کە چۆنە و چەندە، حـنـبـل دەڵــــێ: بە الإمام احمد ـم وت: ئەی ئەو شوبھانە چین دەڵێن ئەوانەی الــلّٰــه دەشوبھێنن بە مخلوقات ؟ الامام فەرمووی: ئەوانە دەڵێن بینینی الــلّٰــه وەک بینینی من وایە، دەستی الــلّٰــه وەک دەستی من وایە، قاچی الــلّٰــه وەکو پێی من وایە، ئەمە عەقیدەی موشەبیھەیە ئەوان الــلّٰــه دەشوبھێنن بە درووستکراوەکانی ئەمە قسەیەکی خراپە وە قسە کردن لەمەدا من پێم خۆش نیە، ناو سیفاتی الــلّٰــه مخلوق نیە، وە ئێمە پەنا دەگرین بە الــلّٰــه لە لادان و گومان بەراستی الــلّٰــه بەسەر ھەموو شتێ بەدەسەڵاتە.