باۆکــی ئیلێاس

بــەرز کــردنــەوەی دەســتــەکــان لە نــوێــــژ داو چۆنیەتیەکەی ☟☟☟☟☟ رفع اليدين في الصلاة وكيفيته قال إسحاق بن منصور: قلتُ: كيف يرفع يديه في الصلاة؟ قال: حذو منكبيه إذا كبر وإذا ركعَ وإذا رفعَ رأسه من الركوع. قال إسحاق: كما قال، ولا يفعل في شيء من السجودِ ذَلِكَ. #واتــــــه: ٳسحاق بن منصور دەڵــێــت: ووتــم: چۆن دەستەکانی بــەرز دەکاتەوە لە نــوێــــژ دا ؟ ٲحــــمــــد فــەرمــــووی: لە ئاستی شانەکانی کاتێک کە تەکبیری کرد و کاتێک ڕکــوعــی برد و کاتێک ســەری بــەرز کردەوە لە ڕکــــوع. ٳسحاق ووتــــی: وەک ئەوەی ئەو وتی، وە ئەمە ئەنجام نادات لە شتێک لە ســوجــدە دا.

📚«"مسائل الكوسج" 186»

قال إسحاق بن منصور: قال إسحاق: وأما رفع اليدين عند الركوع فإن ذَلِكَ سنةٌ، يرفعُ يديه عند افتتاحِ الصلاةِ حَذو مَنكِبيه، وإذا ركع، وإذا رفع رأسه، ولا يفعل ذَلِكَ في السجودِ ولا من السجدتين. #واتــــــه: ٳسحاق بن منصور دەڵــێــت: ٳسحاق ووتــــی: ئەمما بــەرز کردنەوەی دەستەکان لە کاتی ڕکــــوع بردن دا ئەمە ســونــنــەتــە، دەستەکانی لە کاتی دەستپێکردنی نــوێــــژ دا بــەرز دەکاتەوە تا ئاستی شانەکانی، وە کاتێکیش کە ڕکــوعــی برد، وە کاتێک ســەری بــەرز کردەوە، وە ئەمە ئەنجام نادات لە ســوجــدەو لە بەینی دوو ســوجــدەکــە دا.

📚«"مسائل الكوسج" 472»

قال ابن قدامة: وَهُوَ مُخَيَّرٌ فِي رَفْعِهِمَا إلَى فُرُوعِ أُذُنَيْهِ أَوْ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، وَمَعْنَاهُ أَنْ يَبْلُغَ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ ذَلِكَ الْمَوْضِعَ، وَإِنَّمَا خُيِّرَ لِأَنَّ كِلَا الْأَمْرَيْنِ مَرْوِيٌّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَالرَّفْعُ إلَى حَذْوِ الْمَنْكِبَيْنِ؛ فِي حَدِيثِ أَبِي حُمَيْدٍ وَابْنِ عُمَرَ، رَوَاهُ عَلِيٌّ وَأَبُو هُرَيْرَةَ، وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَاقَ، وَالرَّفْعُ إلَى حَذْوِ الْأُذُنَيْنِ. رَوَاهُ وَائِلُ بْنُ حُجْرٍ، وَمَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ، رَوَاهُ مُسْلِمٌ، وَقَالَ بِهِ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ، وَمَيْلُ أَحْمَدَ إلَيَّ الْأَوَّلِ أَكْثَرُ، قَالَ الْأَثْرَمُ: قُلْت لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ: إلَى أَيْنَ يَبْلُغُ بِالرَّفْعِ؟ قَالَ: أَمَّا أَنَا فَأَذْهَبُ إلَى الْمَنْكِبَيْنِ؛ لِحَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ، وَمَنْ ذَهَبَ إلَى أَنْ يَرْفَعَ يَدَيْهِ إلَى حَذْوِ أُذُنَيْهِ فَحَسَنٌ. #واتــــــــه: ابن قدامة دەڵــێــت: کەسەکە هەڵی دەبژێرێت دەربارەی بــەرز کردنەوەیان تا ئاستی سەرەوەی گوێکانی یان ئاستی شانەکانی، وە واتاکەی ئەوەیە کە بەشی سەرەوەی پەنجەکانی بگەیەنێتە ئەو شوێنە، وە بە ڕاستی بۆیە هەڵی دەبژێرێت چونکە هەردوو شتەکە ڕیوایەت کراوە لە رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ ـەوە جا بــەرز کردنەوەی تا ئاستی شانەکانی لە فەرموودەی ٲبي حمید و ابن عُــمــر هاتووە، ڕیوایەتیان کردووە علي و ٲبو هریرة، وە ئەمە وتــەی الشافعي و ٳسحاق ـە، وە بــەرز کردنەوەی تا ئاستی گوێکانی وائل بن حجر و مالك بن الحویرث ڕیوایەتیان کردووە کە مسلم ڕیوایەتی کردووە، وە خەڵکانێک لە ئەهلی عیلم قسەیان بەمە کردووە، وە ٲحــمــد مەیلی زیاتر بۆ یەکەمیان هەبووە -واتــە تا ئاستی شانەکانی-، الٲثرم دەڵــێــت: ووتــم بە ٲبو عبد الــلّٰــه ٲحــمــد بن حنبل: تا کوێ دەســتــی دەگەیەنێت لە کاتی بــەرز کردنەوەی ؟ فــەرمــــووی: ئەما من بۆ ئاستی شانەکان دەچــم؛ لەبەر فەرموودەی ابن عُــمــر، وە هەر کەسێک بۆ ئەوە بڕوات کە دەستەکانی بــەرز بکاتەوە تا ئاستی گوێکانی ئەوەش باشە.

📚«"المغني لابن قدامة" ١/‏٣٣٩»

خیلافی فوقەهاکان لە هەڵبژاردنی تــەحــیــاتــی یــەکــەم ☟☟☟☟☟☟☟ قال ابن المنذر: وَقَدِ اخْتَلَفَ فُقَهَاءُ الْأَمْصَارِ فِي الْقَوْلِ بِهَذِهِ الْأَخْبَارِ، فَكَانَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَإِسْحَاقُ، وَأَبُو ثَوْرٍ، وَأَصْحَابُ الرَّأْيِ، وَكَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْمَشْرِقِ وَغَيْرِهِمْ يَقُولُونَ بِالتَّشَهُّدِ الَّذِي بَدَأْنَا بِذِكْرِهِ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ مَسْعُودٍ. وَكَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، وَمَنْ تَبِعَهُ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ يَقُولُونَ بِالتَّشَهُّدِ الَّذِي رُوِّينَاهُ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، وَهُوَ التَّحِيَّاتُ وَالزَّاكِيَاتُ لِلَّهِ، الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ وَعَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. وَكَانَ الشَّافِعِيُّ يَقُولُ بِالْخَبَرِ الَّذِي رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَطَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ. #واتــــــــه: ابن المنذر دەفەرموێت: فــوقــەهای شــار و وڵاتەکان خیلافیان هەیە لە قەول کردن بەم ئەخبارانە، سُــفــیــان الثوري و ٲحــمــد بن حنبل و ٳســحــاق و ٲبــو ثــور و ئەهلی ڕەئــی و زۆرێک لە ئەهلی عیلم لە ئەهلی مەشریق و جگە لەوانیش قــەول دەکــەن -#واتــــــــه: مەزهەبیان- ئەو تەحیاتەیە کە سەرەتا دەستمان پێکرد لە عبد الــلّٰــه بن مسعود ـەوە [1]، وە مــالــك بن ٲنس و ئەو کەسانەی شوێنی کەوتوون لە ئەهلی مەدینە قەول دەکەن بەو تەحیاتەی کە ڕیوایەتمان کرد لە عُــمــر بــن الخطاب کە تــەحــیــاتــەکــە ئــەمــەیــە: التَّحِيَّاتُ وَالزَّاكِيَاتُ لِلَّهِ، الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ وَعَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. وە الــشــافــعــي قــەولــی دەکرد بەو هەواڵەی کە اللیث بن سعد ڕیوایەتی کردووە، لە ٲبي الزبیر، لە سعید بن جبیر، و طاوس، لە ابن عباس ـەوە [2].

📚«"الأوسط لابن المنذر" ٣/‏٢٠٦»

[1]: حـەدیـثـی ابـن مــســعــود: ☟☟☟☟ التَّحِيَّاتُ للهِ وَالصَّلَوَاتُ والطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ الله وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ الله الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا الله، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. [2]: حـەدیـثـی ابــن عــبــاس:☟☟☟☟☟ التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ سَلَامٌ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ سَلَامٌ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ الله.

112_ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْمُخْتَارِ؛ قَالَ: سَمِعْتُ بِشْرَ بْنَ الْحَارِثِ يَقُولُ: لَوْ أَنَّ الرُّومَ سَبَتْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ كَذَا وَكَذَا أَلْفًا، ثُمَّ فَدَاهُمْ رَجُلٌ كَانَ فِي قَلْبِهِ سُوءٌ لِأَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، لَمْ يَنْفَعْهُ ذَلِكَ. #واتــــــــه: بشر بن حارث دەڵــێــت: (ئەگەر ڕۆمــەکــان ئــەوەنــدەو ئــەوەنــدە هــەزار کەس لە موسڵمانان بە دیــل بگرن، پاشان پیاوێك فیدیەی بدایان و ڕزگاریان بکات، بەڵام لە دڵــی دا خراپەیەك و ڕقێک هەبووایە بەرامبەر هاوەڵانی پێغەمبەر ﷺ، ئەوا ئەو کارە ســوودی پێ ناگەیەنێت).

📚«کتاب المُجَالَسَة وَجَوَاهِر العِلم»

#بــرۆ_چــاك_کــردن ☟☟☟☟☟☟☟ بەڵێ درووســتــە ڕێــك کــردنــی بــرۆ بە مــەقــەســت یان تــاشــیــن، بەلام بە ھــەڵــكــەنــدن حــەڕامــەو نــەفــرەتــی لــەســەرە هــەم ئــەوەی دەیکات هــەم ئەوەی بــۆی دەکرێت . #بــەڵــگــە_لە_مــذهــب_الحنابلة ☟☟☟☟ 60_ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي هَارُونَ أَنَّ إِسْحَاقَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَهُمْ قَالَ: رَأَيْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ يَأْخُذُ مِنْ حَاجِبَيْهِ بِالْمِقْرَاضِ وَقَالَ: قَالَ أَبُو حَمْزَةَ أَرْسَلْنَا إِلَى امْرَأَةٍ قَدْ سَمَّاهَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ. فَقُلْنَا: أَكَانَ الْحَسَنُ يَأْخُذُ مِنْ حَاجِبَيْهِ؟ قَالَتْ: نَعَمْ رَأَيْتُهُ يَأْخُذُ مِنْ حَاجِبَيْهِ. #واتــــــــه: ابراهیم بن اسحاق ووتــی: ابو عبد الــلّٰــه أحــــمــــد بن حنبل ـم بـیـنـی لە بـرۆكـانـی دەبــڕی بە مــەقــەســت، وە ووتــــی: أبــو حــمــزة ووتــــی: نێردراومان نارد بۆ لای ئافرەتێك کە ابو عبد الــلّٰــه ناوی هێنابوو، جا پێمان ووت: ئایا الحسن البصري لە بـرۆكـانـی دەبــڕی ؟ ووتــی: بەڵێ بینیم لە بـرۆكـانـی دەبــڕی. 61_ أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: أَرْسَلْنَا إِلَى ابْنَةِ الْحَسَنِ: أَكَانَ الْحَسَنُ يَأْخُذُ مِنْ حَاجِبَيْهِ إِذَا طَالَا؟ قالت: نعم. #واتــــــــه: ابی حمزة ووتــــی: ناردمان بۆ لای کــچــی الحسن البصري: ئایا الحسن لە بـرۆكـانـی دەبــڕی گــەر درێــژ بوونایە. ؟ ووتــــی: بــەڵــێ. 228_ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ: أنا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ سُئِلَ عَنِ النَّامِصَةِ وَالْمُتَنَمِّصَةِ؟ فَقَالَ: هِيَ الَّتِي تَنْتِفُ الشَّعْرَ فَأَمَّا الْحَلْقُ فَلَا. قِيلَ لَهُ: فَمَا تَقُولُ فِي النَّتْفِ؟ قال: الحلق غَيْرُ النَّتْفِ. النَّتْفُ تَغْيِيرٌ. فَرَخِّصَ فِي الْحَلْقِ. #واتــــــــه: أحــــمــــد بن حنبل پرسیاری (نامصة و متنمصة)ـی لێ دەكرێت دەفەرمووێت: ئەوەیە كە مــــوو ھەڵدەكەنێت ئەمما تـاشــیــن ئەوا نــەخــێــر، پێی وتــرا: ئــەی چــی دەڵێی سەبارەت بە ھــەڵــكــەنــدن ؟ فــەرمــــووی: ھــەڵــكــەنــدن جــیــاوازە لە تـاشــیــن، ھــەڵــكــەنــدن گــۆڕیــنــە (گــۆڕیــنــی خــەلــقــی الــــلّٰــــەیە) جا ڕووخـسـەتـی دا بە تـاشــیــن.

📚«الوقوف والترجل من جامع أبو بکر الخلال(ت٣١١)»

فأما النامصة: فهي التي تنتف الشعر من الوجه، والمتنمصة المنتوف شعرها بأمرها، فلا يجوز للخبر، وإن حلق الشعر فلا بأس؛ لأن الخبر إنما ورد في النتف، نص على هذا أحمد. انتهى #واتــــــــه: ابــن قــدامــة دەڵــێــت: سەبارەت بە النــامــصــة ئەوا ئەوەیە کە مــــووی هـەڵـدەکـەنـێـت لە ڕوخــســاری، وە المــتــنــمــصــة ئەوەیە کە بــۆی هەلدەکەنێت بە فەرمانی خــۆی، جا ئەمە بە پێی خــەبــەر (فــەرمــوودە) درووســت نییەو حــــەڕامــــه، بەلام تـاشــیــنـی مــــوو کــێــشــەی نییە، لەبەر ئەوەی خــەبــەر هاتووە سەبارەت بە ھــەڵــكــەنــدن، امــام أحــــمــــد نەصــی هەیە لەسەر ئەمە

📚«المغني»

بەڵام نمص تایبەت نییە بە بــرۆ، بەڵكوو ھــەمــوو مــووی ڕووخــســار دەگرێتەوە وەكــوو پێشەوای زمانی عەرەبی خەلیلی فەراھیدی دەڵــێــت و غەیری ئەویش وەكــوو ابن زیاد الفراء و زانایانی تری زمانی، وە ابن قُدامەی مقدسی ئاماژەی پێداوە كە (#نامــصــة) ئەوەیە مــــووی ڕووخــســار ھەڵدەكەنێت، وە (#متنمصة) ئەوەیە كە مــــووی بۆ ھەڵدەكەندرێت بە فەرمانی خــۆی . #جا_ئەو_چینەی_لەعنەتیان_لێكراوە ئەوانەن كە مــــووی ڕووخــســار ھـەڵـدەكـەنـن، وە ئەوانەی كە زیاد بۆ ھـەڵـكـەنـدن بەكار دێــن ئــەمــڕۆ بریتين لە: مــوكــێــش، خــێــت یاخوود تــیــرە، وە شـیـلـە یاخوود شــیــرە، یانیش ھەر شتێكی تر كە ببێتە ھــۆی ھـەڵـكـەنـدنـی مــــووی ڕووخــســار بە گشتی وه بــرۆ بە تایبەتی وە ئەوانە لەعنەتی پەروەردگار دەیانگرێتەوەو پەروەردگار لە ڕەحمەتی خــۆی بە دووریان دەخــات - پەنا بە الــلّٰــه - ئەمما بــڕیــن و تــاشــیــن جیاوازە لە ھـەڵـكـەنـدن . وە بزانە كە دانایەكی وەكــوو تابیعی حــه‌ســه‌نــی بــصــرى وه ئیمامی أحــمــد - رحمھما الــلّٰــه - زاناترن بە فــەرمــوودەی رســول الــلّٰــه ﷺ و ئاثاری ھــاوەڵان - رضي الــلّٰــه عنهم - و بە تەقواترن وەك لە ئــێــمــەی كــەم زانست و كەم تــەقــوا .

قال ابن قدامة: وَيَسْتَاكُ عَلَى أَسْنَانِهِ وَلِسَانِهِ، قَالَ أَبُو مُوسَى: أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ فَرَأَيْته يَسْتَاكُ عَلَى لِسَانِهِ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ، وَقَالَ ﷺ: إنِّي لَأَسْتَاكُ حَتَّى لَقَدْ خَشِيت أَنْ أُحْفِيَ مَقَادِمَ فَمِي. وَيَسْتَاكُ عَرْضًا، لَقَوْلِهِ: اسْتَاكُوا عَرْضًا، وَادَّهِنُوا غِبًّا، وَاكْتَحِلُوا وِتْرًا. وَلِأَنَّ السِّوَاكَ طُولًا مِنْ أَطْرَافِ الْأَسْنَانِ إلَى عَمُودِهَا رُبَّمَا أَدْمَى اللِّثَةَ وَأَفْسَدَ الْعَمُودَ. وَيُسْتَحَبُّ التَّيَامُنُ فِي سِوَاكِهِ؛ لِأَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ ﷺ يُعْجِبُهُ التَّيَمُّنُ فِي تَنَعُّلِهِ، وَتَرَجُّلِهِ، وَطُهُورِهِ، وَفِي شَأْنِهِ كُلِّهِ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَيَغْسِلُهُ بِالْمَاءِ؛ لِيُزِيلَ مَا عَلَيْهِ، قَالَتْ عَائِشَةُ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يُعْطِينِي السِّوَاكَ لِأَغْسِلَهُ، فَأَبْدَأُ بِهِ فَأَسْتَاكُ، ثُمَّ أَغْسِلُهُ، ثُمَّ أَدْفَعُهُ إلَيْهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد. وَرُوِيَ عَنْهَا، قَالَتْ: كُنَّا نُعِدُّ لِرَسُولِ اللَّهِ ﷺ ثَلَاثَةَ آنِيَةٍ مُخَمَّرَةً مِنْ اللَّيْلِ: إنَاءً لِطَهُورِهِ، وَإِنَاءً لِسِوَاكِهِ، وَإِنَاءً لِشَرَابِهِ. #واتــــــــه: ابن قدامة دەڵــێــت: ســیــواک بە سەر ددانەکان و زمان دا دەهێنرێت: ٲبو موســــیٰ دەڵــێــت: هاتینە خزمەت رسول الــلّٰــه ﷺ، بینیم ســیــواکــی دەهێنا بــە ســەر زمانی دا. 📚«متفق علیە.» وە پێغەمبەر ﷺ فەرموویەتی: من ئەوەندە ســیــواک دەکەم، هەتا ترسام لەوەی بەشی پێشەوەی دەمــم بریندار بکەم. هەروەها ســیــواک بە پانی دەکرێت، لەبەر فەرموودەی پێغەمبەر ﷺ: بە پانی ســیــواک بکەن -بە شێوەی ستونی لە ڕیزی ڕاستەوە بۆ چەپ-، وە ڕۆژ نا ڕۆژێکیش چــەوری لە قــژت بە، وە بە تاک کل بدەن لە چاوتان. هەروەها چونکە ســیــواک کــردن بە درێــژی -لە سەرەوە بۆ خوارەوە- لە سەرەتاکانی ددانەوە بۆ لای ڕەگەکەی، لەوانەیە ببێتە هۆی بریندارکردنی پووک و تێکدانی گۆشتی دەوری ددانەکان. وە موستەحەبە لە لای ڕاستەوە دەست پێ بکرێت؛ چونکە عائیشة دەفەرموێت: پێغەمبەر ﷺ پێی خۆش بوو لە لای ڕاستەوە دەست پێ بکات لە کاتی نەعل لەپێ کردن، داهێنانی قــژ، وە کاتی خۆ پاک کردنەوە، وە لە هەموو کارەکانی دا. 📚«متفق علیە.» هەروەها سیواکەکە بە ئاو دەشۆردرێت بۆ ئەوەی ئەو شتەی لەسەریەتی لێبێتەوە؛ عائیشة دەفەرموێت: رسول الــلّٰــه ﷺ سیواکەکەی دەدایە دەستم تا بۆی بشۆم، منیش سەرەتا خــۆم ســیــواکــم پێ دەکرد، پاشان دەمشت و دەمدایەوە دەستی». ٲبو داود ڕیوایەتی کردووە. هەروەها لێی گێڕدراوەتەوە کە فەرمویەتی: ئێمە شەوانە سێ دەفرمان بۆ پێغەمبەر ﷺ ئامادە دەکرد و سەرمان دادەپۆشین: دەفرێک بۆ دەستنوێژ گرتن، دەفرێک بۆ سیواکەکەی، و دەفرێک بۆ خواردنەوەی.

📚«"المغني لابن قدامة" ١/‏٧٢»

السِّــوَاكُ سُــنَّــةٌ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ -الخرقي-: وَالسِّوَاكُ سُنَّةٌ، يُسْتَحَبُّ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ. قال ابن قدامة: أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ السِّوَاكَ سُنَّةً غَيْرَ وَاجِبٍ، وَلَا نَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ بِوُجُوبِهِ إلَّا إِسْحَاقَ وَدَاوُد؛ لِأَنَّهُ مَأْمُورٌ بِهِ، وَالْأَمْرُ يَقْتَضِي الْوُجُوبَ. #واتــــــه: أبو القاسم الخرقي دەڵــێــت: ســیــواک کــردن ســونـنـەتـە، وە موستەحەبە لە کاتی هەموو نوێژەکان دا. ابن قدامة دەڵــێــت: زۆربەی ئەهلی عیلم وای دەبینن کە ســیــواک کــردن ســونـنـەتـەو واجــب نییە، وە نازانین هیچ کەسێک وتبێتی واجــبــە جگە لە ٳسحاق و داود؛ چونکە فەرمانی پێ کراوە، وە فەرمانیش بە واتای واجــب بوون دێت.

📚«"المغني لابن قدامة" ١/‏٧١»

صحیح ئەوەیە کە ســیــواک سونەتێکی موئەکەدەیە، وە ئەوەشی کە وتویەتی واجــبــە ئیستیدلالی بە فەرمودەیەک کردووە بەڵام ڕاستترین فەرموودەو دەلیلی ئێمە فەرمودە مەشهورەکەیە کە پێغەمبەر ﷺ دەفەرموێت: ئەگەر قــورس نەبوایە لەسەر ئوممەتەکەم ئەوا فەرمانم پێ دەکردن بە ســیــواک کــردن لە کاتی هەمو نوێژەکان دا. واتــە فەرمانی واجــب کردن چونکە قورسی لە واجــب دایە نەک ســونـنـەت، وە دەکرێت کە بە تایبەت لەسەر پێغەمبەر ﷺ واجب بوبێ ئەویش بە جەمع کردنی خەبەرەکان هەروەک چۆن ابن قدامة وتویەتی، وە ســیــواک کــردن لە چەن کاتێک دا زیاتر جەختی لێ کراوەتەوە: لە کاتی نوێژەکان دا، وە لە کاتی لە خــــەو هەڵسان، وە لە کاتی گۆڕینی بۆنی دەم ئیتر چجای گۆڕینی بۆنەکە بەهۆی خواردنەوە بێت یان جگە له خواردن، چونکە ســیــواک بۆ ئەوە مــەشــروع کراوە کە بۆنی ناخۆشی دەم لابەرێت و بۆنی خــۆش بکات.

عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلًا عَطَسَ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ، فَقَالَ: الحَمْدُ لِلَّهِ، وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ قَالَ ابْنُ عُمَرَ: وَأَنَا أَقُولُ: الحَمْدُ لِلَّهِ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ، وَلَيْسَ هَكَذَا عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ، عَلَّمَنَا أَنْ نَقُولَ: الحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ. #واتــــــــه: لە نافع ـەوە کە پیاوێک لە تەنیشت ابن عُــمــر پــژمــی و وتــــی: أَلْحَــمْــدُ لــلّــه، والسلام على رسول الــلّٰــه، بۆیە ابن عُــمــر فــەرمــــووی: وە منیش دەڵێم: أَلْحَــمْــدُ لــلّــه والسلام على رسول الــلّٰــه، بەڵام رسول الــلّٰــه ﷺ بەم شێوەیە فێری نەکردووین، بەڵکو فێری کردووین کە بڵێین: الحمد لله على كل حال.

📚«"سنن الترمذي" ٥/‏٨١»

عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلًا عَطَسَ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ، فَقَالَ: الحَمْدُ لِلَّهِ، وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ قَالَ ابْنُ عُمَرَ: وَأَنَا أَقُولُ: الحَمْدُ لِلَّهِ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ، وَلَيْسَ هَكَذَا عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ، عَلَّمَنَا أَنْ نَقُولَ: الحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ. #واتــــــــه: لە نافع ـەوە کە پیاوێک لە تەنیشت ابن عُــمــر پــژمــی و وتــــی: أَلْحَــمْــدُ لــلّــه، والسلام على رسول الــلّٰــه، بۆیە ابن عُــمــر فــەرمــــووی: وە منیش دەڵێم: أَلْحَــمْــدُ لــلّــه والسلام على رسول الــلّٰــه، بەڵام رسول الــلّٰــه ﷺ بەم شێوەیە فێری نەکردووین، بەڵکو فێری کردووین کە بڵێین: الحمد لله على كل حال.

📚«"سنن الترمذي" ٥/‏٨١»

قال الذهبي في ترجمة ابن الجوزي: فَلَيْتَهُ لَمْ يَخُض فِي التَّأْوِيْل، وَلاَ خَالف إِمَامه. #واتــــــــه: الــذهــبــي لە تەرجەمەی ابــن الجــوزي ـدا دەڵــێــت: خــۆزگــە ڕۆ نەچوایە لە تەئویل دا، وە مـوخـالـەفـەی ئیمامەکەی نەکردایە.

📚«"سير أعلام النبلاء" ٢١/‏٣٦٨»

بە داخەوە کە ڕۆ چووە لە تەئویل کردنی سیفاتەکانی الــــلّٰــــه عز وجل، وە توشی کــوفــــر بووە لەم بابەتە دا، وە لێرە دا الــذهــبــي کە دەڵــێــت موخالەفەی ئیمامەکەی نەکردایە ئیمام مەبەستی ٲحــــمــــد بن حنبل ـە.

شرب الماء أثناء الأكل #خواردنەوەی_ئـاو #لە_کاتی_نـان_خــواردن_دا.. قال المرداوي: وَلَا يَشْرَبُ فِي أَثْنَاءِ الطَّعَامِ، فَإِنَّهُ مُضِرٌّ، مَا لَمْ يَكُنْ عَادَةً. #واتــــــــه: المرداوي دەڵــێــت: وە -ئینسان- لە کاتی نـان خــواردن دا ئــاو نەخواتەوە؛ چونکە ئەمە زیانبەخشە، مەگەر ئەوەی کە عادەتی بەوە گرتبێت.

📚«"الإنصاف" ٨/‏٣٣٢»

وَقَالَ ابْنُ الْجَوْزِيِّ: وَلَا يَشْرَبُ الْمَاءَ فِي أَثْنَاءِ الطَّعَامِ فَإِنَّهُ أَجْوَدُ فِي الطِّبِّ. #واتـــــــه: وە ابن الجوزي دەڵــێــت: وە ئـاو نــەخــواتــەوە لە کاتی نـان خــواردن دا، چونکە بەم جۆرە لە ڕووی طب ـەوە باشترە.

📚«"الآداب الشرعية" ٣/‏١٧٨»

| #فــەزڵــی_هــاوەڵان_صــحــابــه | گوێم لە جــابــر بــوو فــەرمــــووی: لە ڕۆژی حودەیبیە دا 1400 کــەس بووین رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ پێی فەرمووین: ئــەمــڕۆ ئــێــوە بـاشـتـریـن و خـێـرتـریـن کــەســی ســەر زەویــن .

روي عن عمرو، سمعت جابراً، قال: كنا يوم الحديبية ألفا وأربع مائة، فقال لنا رسول الــلّٰــه صلى الــلّٰــه عليه وسلم: أنتم اليوم خير أهل الأرض

.

📚«أخرجه أحمد (۲۱٥/۲۲)» 📚«والحميدي (۱۲۲٥) ،» 📚«والبخاري (٤۱٥٦) (٤۸٤۰) ،» 📚«ومسلم (۱۸٥٦) (۷۱) ،» 📚»والنسائي في "الكبرى" (۱۱٥۰۷).»



[[ بـەڵـگـەیـەکـی بــەهــێــز لــەســەر ئــەوەی کــەوا قــورئــان کــەلامــی الــــلّٰــــه ـیەو مــەخــلــوق نــیــیــە ]] قال محمد بن الحسين : وفي حديث آدم مع موســــیٰ حُجَّة قويَّة أن القرآن كلام الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ليس بمخلوق، وسنذكره إِنْ‌ شَاءَ ‌الــلّٰــه تـعـالــــیٰ. #واتــــــه: ئیمامــی ئــاجــوڕی دەفەرمووێت: وە لە فــەرمــوودەکــەی ئادەم لــەگــەڵ موســــیٰ دا بەڵگەیەکی بــەهــێــز هــەیــە لــەســەر ئــەوەی قــورئــان کەلامــی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ـیەو مــەخــلــوق نییە، إِنْ‌ شَــاءَ ‌الــلّٰــه تـعـالــــیٰ باســی دەکەین. پاشان ڕیواتەکان نــەقــڵ دەکات: 1_ حدثنا أبو العباس عبد الــلّٰــه بن الصقر السكري، قال: ثنا إبراهيم بن المنذر الحزامي، قال: ثنا عبد الــلّٰــه بن وهب. 2_ وحدثنا أبو بكر بن أبي داود، قال: ثنا أحمد بن صالح المصري، وأبو الطاهر أحمد بن عمرو، قالا: ثنا ابن وهب. 3_ وأخبرنا الفريابي، قال حدثني أبو مسعود أحمد بن الفرات، قال: ثنا أصبغ بن الفرج، قال: ثنا عبد الــلّٰــه بن وهب، قال: ثنا هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم. عن أبيه، عن عمر رضي الله عنه، قال : قال رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ: « إن موســــیٰ قال: يا رب أرنا آدم الذي أخرجنا من الجنة، فأراه الــلّٰــه تعالى آدم. فقال : أنت أبونا آدم ؟ فقال له آدم: نعم. قال : أنت الذي نفخ الــلّٰــه فيك من روحه، وعلمك الأسماء كلها، وأمر ملائكته فسجدوا لك؟ قال: نعم. قال: فما حملك على أن أخرجتنا ونفسك من الجنة؟ قال له آدم ومن أنت ؟ قال: أنا موســــیٰ. قال : أنت نبي بني إسرائيل، أنت الذي كلمك الــلّٰــه تـعـالــــیٰ من وراء حجاب، ولم يجعل بينك وبينه رسولا من خلقه؟ قال: نعم. قال: فما وجدت في كتاب الــلّٰــه تـعـالــــیٰ أن ذلك كان في كتاب الــلّٰــه تـعـالــــیٰ قبل أن أخلق؟ قال: نعم. قال : فلم تلومني في شيء سبق من الــلّٰــه تعالى فيه القضاء قبلي ؟!». قال النبي ﷺ عند ذلك : فحج آدم موســــیٰ. #واتــــــــه: ئیمامی عُــمــر رضي الــلّٰــه عنه دەگێڕێتەوە کە پێغەمبەری الــلّٰــه ﷺ فــەرمــــووی: «موســــیٰ وتــــی: ئەی پەروەردگارم، ئادەممان نیشان بدە کە ئێمەو خۆیشی لە بــەهــەشــت دەرکرد، الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ئادەمــی پێ نیشان دا. (موســــیٰ) پێی وت: تۆ ئادەمی باوکمانیت ؟ ئادەمیش پێی وت: بەڵێ. وتــــــی: تۆ ئەو کەسەیت کە الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ لە ڕۆحــــی خــۆی فــــووی پێدا کردی، و هەموو ناوەکانی فێر کردیت، و فەرمانی بە فریشتەکانی کرد کە ســەجــدەت بۆ ببەن ؟ وتــــــی: بەڵێ. وتــــی: ئەی چی وای لێ کردیت ئێمەو خۆت لە بەهەشت دەربکەیت ؟ ئادەم پێی وت: ئەی تۆ کێیت ؟ وتــــی: من موســــیٰ ــم. وتــــی: تۆ پێغەمبەری بەنی ئیسڕائیلیت، تۆ ئەو کەسەیت کە الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ لە پشت پەردەوە قــســەی لەگەڵ کردیت، و هیچ نێردراوێکی لە دروستکراوەکانی نەخستە نێوان تۆو خۆیەوە ؟ وتــــی: بەڵێ. وتــــی: ئەی لە کتێبی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ئەوەت نەبینیوە کە ئەوە پێش ئەوەی دروست بکرێم لە کتێبی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ نووسراوەتەوە ؟ وتــــی: بەڵێ. وتــــی: ئەی چۆن لۆمەم دەکەیت لەسەر شتێک کە پێش من الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ بڕیاری لەسەر داوەو قــەدەری بۆ داناوە ؟!». پێغەمبەر ﷺ لەسەر ئەمە فــەرمــــووی: بەم شێوەیە ئادەم بە بەڵگە بەسەر موســــیٰ دا زاڵ بوو. قال محمد بن الحسين : فإن قال قائل: أين موضع الحجة فيما قلت؟ قيل له: قول آدم لموســــیٰ: «أنت الذي كلمك الــــلّٰــــه من وراء حجاب، ولم يجعل بينك وبينه رسولاً من خلقه؟»، وإنما كان بينهما الكلام، فدل على أن كلام الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ ليس بمخلوق، إذ قال: «لم يجعل بينك وبينه رسولا من خلقه. فتفهموا هذا تفقهوا إِنْ‌ شَاءَ ‌الــلّٰــه. #واتــــــــه: پاشان ئیمامی ئــاجــوڕی دەفەرمووێت: ئەگەر کەسێک بڵێت: بەڵگە هێنانەوەکە لەوەی کە وتت لە کوێ دایە ؟ پێی دەوترێت: لەو وتەیەی ئادەم بۆ موســــیٰ کە دەڵــێــت: «تۆ ئەو کەسەیت کە الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ لە پشت پەردەوە قــســەی لەگەڵ کردیت، و هیچ نێردراوێکی لە دروستکراوەکانی نەخستە نێوان تــۆو خــۆیــەوە؟»، لە کاتێک دا تەنها کەلامەکە لە نێوانیان دا هەبووە، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە کەلامی الــــلّٰــــه تـعـالــــیٰ دروستکراو نییە، چونکە وتــــــی: «هیچ نێردراوێکی لە دروستکراوەکانی نەخستە نێوان تــۆو خــۆیــەوە». بۆیە لەمە تێبگەن تاوەکوو شارەزا ببن، إِنْ‌ شَاءَ ‌الــلّٰــه. 📚[كتاب الشريعة للآجري]

📍ئایا هەر کەس ووتــی لا الە الا الــــلّٰــــه دەچێتە بەهەشت ؟ قال  الإمام الزهري: قال هشام بن عبد الملك: أبلغك أن رسول اللَّه ﷺ أمر مناديًا ينادي: { من قال: لا إله إلا اللَّه فله الجنة }؟ قال: قلت: نعم، وذاك قبل أن تنزل الفرائض، ثم نزلت الفرائض، فينبغي على الناس أن يعملوا بما افترض اللَّه عليهم. #واتــــــه: ئیمامی زوهری¹ دەفەرموێت: هیشامی کوڕی عبد الملک (٧١ - ١٢٥ھ) ووتــــی: پێت گەیشتووە کە پێغەمبەری الــلّٰــه ﷺ فەرمانی بە کەسیک کردووە هــاوار بکات بڵێت: { هــەر کــەس بڵێت: لا اله الا الــــلّٰــــه دەچێتە بەهەشتەوە }؟ ئیمامی زوهری فــەرمــــووی: بەڵێ پێم گەیشتووە ئەوە پێش ئەوە بوو کە فــەرزەکــان دابەزن (وەک نــوێــــژ و زەکــات و ڕۆژوو حــــەج...) پاشان کە ئەم فــەرزانــە دابــەزیــوە دەبێت خــەڵــک کار بەوە بکات کە الــــلّٰــــه لەسەری فــەرز کــردوون. ئیمامی زوهــری¹ : لە نێوان ٤٣ بۆ ٥٣ هــجــری لە دایــک بووەو لە رمــضــان ـی ١٢٣ یان ١٢٤ هــجــری وەفــاتــی کردووە

📚«السنة للخلال (1237)»

ئەگەر کەسێکی مــســافــر (گەشتیارێک) لە پــشــت کەسێکی مُــقــیــم (نیشتەجێ) نــوێــــژ بکات یاخود لە پشت کەسێک کە نــوێــــژەکــەی بە تەواوی دەکات و کــورتــی نەکاتەوە چــی دەکــات. ؟ هەر کاتێک گەشتیارێک (کە بۆی هەیە نــوێــــژ قــصــر یاخود کــورت بکاتەوە) بوو بە مەئموومی کەسێک کە مُــقــیــم ـە یاخود نیشتەجێیە یان نــوێــــژی تەواو دەکات، ئەوا مافی کــورت کــردنــەوەی نامێنێت و دەبێت وەک ئیمامەکەی چــوار ڕکاتەکە ئەنجام بدات، تەنانەت ئەگەر تەنها لە کۆتایی نوێژەکەش دا پێی گەیشتبێت. پێغەمبەری الــلّٰــه ﷺ دەفەرموێت: «إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ»  #واتــــــــه: (ئــیــمــام بۆ ئەوە دانراوە کە شــوێــنــی بکەویت) بۆیە کاتێک گەشتیارەکە دەبێتە مەئمووم، واجــبــە لە تەواو کردنی ڕکاتەکان دا شوێن ئیمامەکەی بکەوێت و نوێژەکەی ناتەواو بەجێ نەهێڵێت. الحجاوي الحنبلي دەڵــێــت: "وإن ائتم مسافر بمقيم، أو بمن يتم صلاته لزمه الإتمام، سواء أدرك جميع الصلاة أو ركعة، أو أقل، حتى لو أدركه في التشهد الأخير لزمه أن يصلي أربعاً." #واتــــــــه: ئەگەر کەسێکی مــســافــر (گەشتیارێک)  لە پشت کەسێکی مُــقــیــم (کەسی نێشتەجێ) نــوێــــژ بکات، یان لە پشت کەسێک کە نوێژەکەی بە تەواوی دەکات، ئەوا لەسەری واجــبــە نوێژەکەی تــەواو بکات (کــورت نــەکــاتــەوە)؛ ئەگەر چی بە هەموو نــوێــــژەکــە بگات یان تەنها بە یــەک ڕکــات، یاخود کەمتریش؛ تەنانەت ئەگەر لە تــەحــیــاتــی کۆتاییش دا پێی بگات، هەر دەبێت چــوار ڕکــاتــەکــە تــەواو بکات.

📚[ الإقناع في فقه الإمام أحمد بن حنبل ]

#پــێــشــەوا_أحــــمــــد_و_خــێــزانــی قَالَ المَرْوَزِي رَحِمَهُ الــلّٰــه تـعـالــــیٰ ( سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، ذَكَرَ أَهْلَهُ، فَتَرَحَّمَ عَلَيْهَا، وقَالَ مَكَثْنَا عِشْرِينَ سَنَةً، مَا اخْتَلَفْنَا فِي كَلِمَةٍ ) #واتــــــــه: پــێــشــەوا مــەروەزی دەفەرموێت: گوێم لە ئیمام أحــــمــــد بوو باسی خــێــزانــی کردو ڕەحــمــەتــی بۆی نارد، لە پاشان فــەرمــــووی: 20 دانــە ســاڵ بە یــەکــەوە ژیانمان بــردە ســەر، تەنانەت لە یــەک وشــەش جیاوازی نەکەوتە نێوانمانەوە

📚«سير أعلام النبلاء»

#ابــن_قــدامــەی_مەقدیسی نــوێــــژ نــەکــەر بە موسوڵمان دەزانێت و ئەم بۆچونەش دەداتە پاڵ پێشەوایانی سەلەف رحمهم الــلّٰــه بەڵام پێشەوایانی نمونەی مــالــک و شــافــعــی لەم مــەزهــەب و بــۆچــونــە بــەریــن، هەروەک چۆن لە مەسئەلەی خــەلــقــی قــورئــان داعــی و بانگخوازانیشیان بە موسوڵمان دەزانێت و موخالیفی موتەئەخخیرینی حەنابیلەیە لەم بابەتەش دا وەک چۆن لە نامەکەی بۆ فخرالدینی ابن تیمیە دەردەکەوێت، بەڵام لە حـەقـیـقـەت دا ئــەم جــۆرە بــۆچــون و مـەزهـەبـانـە ڕێــڕەوی پێشەوایانی ســەلــەف نین و پێشتریش بە ڕوونـی باســی ئەو بابەتەمان کردووە، بەڵام ئــەمــە بەشێکی کــەمــی لادان و إنــحــرافــی موتەئەخخیرینە لە نهج و ڕێــڕەوی ســەلــەف و ئەوەی ئەوانی لــەســەر بــوون... #الــذهــبــي لە سیر دا دەڵــێــت: مەنهەجی ســەلــەف و پێشەوایان ئەگەرچی حــەقــقــە بەڵام نــەفــس و ئاوەزی بەشێکی زۆری موتەئەخخیرینی عولەما توانای قەبوڵ و پەیڕەوو پیادە کردنی نییە، ئەمەی ابــن قــدامــە ـش بەشێکە لەوەی کەوا الــذهــبــي باسی دەکات و لە باسی کــوفــــری تاریکی سەڵات دا دەڵــێــت نەمان بینیوە و نەمان بیستووە رۆژگارێک لە ڕۆژگارەکان تاریکی سەڵات نــوێــــژی لەسەر نەکرابێت و لە گۆڕستانی موسوڵمانان دا نەنێژرابێت و لە دوای وەفاتی وەرەسەی لێ نەبرابێت، هەرچی ئەو فەرمودەو دەقە سەریحانەیشە کە لە پێشەوایان و ئـه‌هـلـی عـیـلـم ـه‌وە هاتوون لەسەر کــوفــــری تاریکی سەڵات ئەم دەڵــێــت بۆ زەجــر و تەغلیظ و هەڕەشەیە نەک مــانــای کــوفــرو دەرچوونی بێت لە دیـــن... فالــلّٰــه المستعان

#سودە_فیقهییەکان... ئایا ئەو ئـاڵـتـونـەی کە ئـافـرەت بۆ زیــنــەت بەکاری دێنێت زەکــاتــی لــێ دەکەوێت ؟! بابەتی ئەوەی کە ئایا ئاڵتونێک کەوا ئافرەتان بەکاری دێنن بۆ جــوانــی و زیــنــەت و دەیــکــەن بە خۆیانەوە زەکاتی لێ دەکەوێت یاخود نا بابەتێکە جێگای مشتومڕی ئه‌هلی عیلم بووە، هۆکاری ڕاجیاییەکەش بریتی بووە لە هەندێک ڕیوایات کەوا لە رسول الــلّٰــه ﷺ وە گێڕدراوەتەوە لەو بارەوە، دیارترینیان ڕیوایەی عمرو بن شعيب لە باوکییەوە ئەویش لە باپیرییەوە دواتریش حدیسەکەی ام سلمە دواتریش حدیسەکەی عائیشە رضی‏‌ الــلّٰــه عنهما، مەنشەئی خیلافەکەش لەوەوە سەرچاوەی گرتووە کەوا ئەو کۆمەڵە لە پێشەوایان ئەوانەی کەوا پێیان وابووە تەنانەت ئەو ئاڵتونەی ئافرەتان دەیکەن بە خۆیانەوەو بۆ جــوانــی بەکاری دێنن زەکــاتــی لەسەرە، حەملیان کردووەتە سەر دلیلە عاممەکان و حیسابی ئاڵتونی بەکار هێنراویان بۆ کردووە، چونکە هەردوکی لە هەمان جنسەو کڕین و فرۆشتنی پێوە دەکرێت، بەڵام زۆرینەی ئه‌هلی عیلم ئەمەیان ڕەت کردووەتەوەو جیاوازیان کردووە لە نێوانیان دا، وە بە هۆکاری ئەوەی هیچ دلیلێکی سـەحـیـحـی مرفوع بۆ رسول الــلّٰــه مان پێ نەگەیشتووە کە تایبەت بێت بەو بابەتە پێشەوایان جیاوازیان کردووە لە بەینی ئەو دوو جــۆرە لە ئـاڵـتـون و زیـــو، ئەوەی کەوا وەکوو پـارە بەکار هێنراوەو مامەڵەی پێوە کراوە لەگەڵ ئەوەی کەوا بۆ جــوانــی و زیــنــەت بەکار هاتووە.... لەگەڵ ئەوەش دا ئه‌هلی عیلم بۆچوونیان وابووە کەوا ئەو ئاڵتونەی کەوا ئافرەتان بۆ زیــنــەت و جــوانــی بەکاری دێنن جیاوازە بە هۆکاری ئەوەی کەوا سیاغە کراون و شــەکــل و جــۆری جیاوازیان لێ بەرهەم هاتووەو بــۆ جــوانــی و پێویستی بەکار هاتووە نەک کــڕیــن و فــرۆش و مــامــەڵــە، کە وابێت لە حــوکــمــی پارەو پــوول (سبیکە)ی کــڕیــن و فــرۆش و مـامـەڵـە جیاوازییان هەیەو هەمان حوکمیان نییە گەرچی هەمان مــەعــدەن و کــانــزان بەڵام لـێـک جــودان و حوکمیان حــوکــمــی کاڵاو شمەکی مــاڵــەو زەکاتیان لەسەر نییە... لەم ڕوانگەیەشەوە پێشەوا ابو عبید رحمه الــلّٰــه لە کـتـابــی (الأمــوال) دا دوا بە دوای باس کردنی ئەو حه‌دیسە صه‌حیحانەی کەوا باس لە زەکــاتــی ئەو ئـاڵـتـون و زیــوانــە دەکــات کەوا لە مامەڵە کردن دا بەکار هاتووەو کــڕیــن و فرۆشتنی پێوە کراوەو دەست بە ده‌ستی پێ کراوە لە گۆڕینەوە دا دەفەرموێت: ئەوەی ئێمە دەیزانین لە کەلامی عــەرەب (واتا عــەرەب کاتێک ئەو ناوانەیان بەکار بردووە مەبەستیان ئەو ئاڵتونانە بووە کەوا کــڕیــن و فـرۆشـتـنـی پێوە کراوە نەوەک جوانکاری و زیــنــەت) ئەوەیە کەوا ئەو ناوانەی کەوا بەکار هاتون لە سەردەمی رَسُولُ الــلّٰــه ﷺ دا (وەکوو الرقة والأواقي) بۆ ئەو سەبیکە ئاڵتونانە بوون کەوا خەڵکی بۆ کــڕیــن و فــرۆش و گــۆڕیــنــەوە بەکاریان هێناوە نەوەک زیــنــەت و جــوانــکــاری ... ابن خزيمة لە صحيح دا دەڵــێــت: ئەو ناوانەی کەوا عــه‌ره‌ب بەکاریان هێناوە بۆ کاروباری مــامــەڵــە کە ئــێــمــە بە زمــانــی ئەوان خیتابمان لەگەڵ کراوە ئاڵتونێک ناگرێتەوە کەوا بۆ ئەو مەبەستە بەکار نەهێنراوە کەواتە ئەو حــوکــمــە وەرناگیرێت لێوەی... لە لایەکی ترەوە وەکو تــرمــذي لە سـنـن دا دەڵــێــت: هیچ حدیسێکی صحیحی مرفوع لەبارەوە نەگێڕدراوەتەوە، بە هەمان شێوە ابو عبید دەفەرموێت: هیچ خەبەرێکمان پێ نەگەیشتووە لەو بارەوە، وە لەناو هاوەڵانیش دا جگە لە ابن مسعود هیچکام لە هاوەڵان وایان نەبینیوە کەوا ئـاڵـتـونـی زیــنــەت زەکاتی لێ بکەوێت... ئــەمــەی ســەرەوە گــوتــەی ابو عبیدە لە کــتــابــی (الأمــوال) دا... هەر چەندە ابن قدامە لە مُغنی دا لە هەندێکی تر لە هاوەڵانەوە ئەو باسە نەقڵ دەکات... وە لە پــێــشــەوا احــــمــــد ـەوە نــەقــڵ کراوە کە فەرمویەتی لە پێنج لە هاوەڵانەوە لە ڕیوایەتی الاثرم دا دەفەرموێت: لە پانزە لە هاوەڵانەوە گێڕدراوەتەوە کەوا زەکاتیان لەسەر ئـاڵـتـونـی زیــنــەت پــێ واجــب نەبووە... لە کۆتایی دا دەڵێین زۆرینەی ئــه‌هــلــی عــیــلــم نــمــونــەی ابــن عُــمــر و جــابــر و عــائــیــشــە و اســمــاء و ئــەنــەس لە هاوەڵان الــــلّٰــــه لێیان ڕازی بێت، وە هەروەها شــەعــبــی و قــەتــادە و قــاســم و مــالــک و شــافــعــی و احــمــد و اســحــاق و ابــو عــبــیــد و ابــو ثــور لە ئــه‌هــلــی عــیــلــم لایان وایە کەوا زەکــات لەو جــۆرە ئاڵتونە ناکەوێت گەر هاتوو بۆ زیــنــەت و جــوانــی بەکاری هێنا تا ئەو کاتەی کە هۆکاری هەڵگرتنەکەی دەگۆڕێت... وە دوبارەی دەکەینەوە کەوا ئەو حه‌دیسانەی کە لەو بارەوە هاتوون هیچیان صه‌حيح نین وەکو‌ ابو عبیدو ترمذي ابن الجوزی لە تحقیق و ابن عبدالهادی لە تنقیحەکەی دا لەسەری باسی دەکات، هەر بۆیە زەکــات لەو ئاڵتونانە ناکەوێت والــلّٰــه اعلم.....