نگاهِ دیگر | صابر گل‌عنبری

🔺سوریه و کلیشه‌های تحلیلی! سوریه در ماه‌ها و هفته‌های اخیر تحولات عمیق و بزرگی را تجربه کرده است؛ از رفع تحریم‌ها و خارج ساختن آن از لیست حامیان تروریسم پس از 47 سال تا انحلال قسد، حکومت خودمختار کُردی و ادغام نهادهای آن در موسسات حکومتی دمشق. اینجا قصد شکافتن این تحولات و تحلیل آن‌ها را ندارم. آنچه در پرونده سوریه در این روزها شاهد هستیم تقریبا در امتداد برآوردهایی است که پس از سقوط رژیم اسد و روی کار آمدن نظام جدید در این کانال مطرح شده است. وقتی در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ حکومت اسد سقوط کرد، تحلیل غالب و کلیشه‌ای رایج این بود که سوریه در گرداب جنگ داخلی فرو خواهد رفت، تجزیه خواهد شد و غیره. اما نگارنده همواره بنا به دلایلی خلاف این تحلیل را باور داشت و چند نکته کلیدی زیر را در تحلیل و پیش‌بینی تحولات سوریه در قالب‌های متفاوت (از جمله به احتمال زیاد، دور از ذهن و بعید است و غیره) مطرح می‌کرد: نخست اینکه سوریه به سمت ثباتی نسبی می‌رود دوم اینکه به دلایلی تجزیه نخواهد شد سوم این که حکومت جدید رویکرد اقتصادی دارد و به دلایلی نیز مقبولیت منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا می‌کند. چهارم اینکه نیروهای آمریکایی از سوریه خارج شده و ترامپ نیز به دلایلی دست از حمایت کردها خواهد کشید. پنجم اینکه حکومت خودمختار کردی در نهایت با ادغام در دستگاه حاکمه جدید پایان می‌یابد. با این حال، در آن روزها برخی به طرقی از جمله پیام‌ها و تماس‌های خصوصی، معترضِ این تحلیل و برآوردها بودند و حتی بعضاً تحقق آن را در حد «امری محال» می‌پنداشتند؛ عده‌ای نیز به هر حال چون نظام اسد به عنوان متحد ایران سقوط کرده و مخالفان سر کار آمده بود، تنها تحلیلی را می‌پذیرفتند که خروجی آن بی‌ثباتی گسترده، سقوط زودهنگام نظام جدید و تجزیه سوریه باشد. از این رو، جا دارد که تحولات کنونی سوریه محمل و فرصتی برای گذار از کلیشه‌نگری در امر تحلیل باشد؛ کلیشه‌هایی که نه‌تنها ناشی از شناخت ناقص و نادرست، بلکه غالباً آمیخته با احساسات، عواطف، سوگیری‌های ذهنی و سلایق سیاسی و فکری است. بنابراین، برخی تحلیل‌ها پیش از آنکه خوانشی از واقعیت پیرامونی باشند، بیانگر مفاهیم و سلایق ذهنی‌اند که ممکن است احیاناً هیچ سنخیتی با عالم واقع و بیرون نداشته باشند. ناگفته هم نماند که تحلیل غالب در روزها و ماه‌های پس از سقوط نظام سابق سوریه، بازتاب خاص خود را بر محاسبات سیاسی و امنیتی ایران درباره آینده این کشور نیز بر جای گذاشت و می‌شد رگه‌های آن را در اظهارات مقامات مختلف دید. اشتباه در تحلیل و تفسیر، امری رایج و طبیعی است و مقصود از آنچه گفته شد، چنین خطاهایی نیست که نگارنده هم از آن‌ها مصون نیست و حتما مرتکب‌ این اشتباهات هم شده است؛ بلکه معضل اصلی، سوگیری و دخیل کردن نوعی عوامل فرامتنی است که امر تحلیل و آینده‌نگری را تا سطح تخیلات و تمنیات تنزل می‌دهد. بر همین اساس، تمام تلاش نگارنده همواره بر این بوده که دخالت دادن سلایق فکری و سیاسی را به حداقل ممکن برساند؛ تا جایی که صرف‌نظر از درستی یا نادرستی تفسیرها و برآوردها، بارها در موضوعات گوناگون تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌هایی ارائه داده‌ام که کاملاً برخلاف تمایلات درونی‌ام بوده است. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari