Musikebarta

صرف‌نظر از توافق چارچوبی که قرار است روز جمعه به‌طور رسمی امضا شود تا این آبراه حیاتی به‌عنوان مقدمه‌ای برای مذاکرات هسته‌ای بازگشایی شود، ایران در جریان درگیری اخیر نشان داد که توانایی بستن تنگه را دارد و ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد این اتفاق می‌تواند دوباره تکرار شود. یکی از منابع مطلع از ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا به شبکه سی‌ان‌ان گفت: «ما عملاً کنترل تنگه را به ایران واگذار کرده‌ایم؛ سلاحی قدرتمندتر از هر بمب هسته‌ای.» او تأکید کرد که این جنگ، نگاه تهران را درباره استفاده از چنین اهرم‌هایی در آینده به‌طور بنیادین تغییر داده است. منبع دوم گفت ایران همچنین آموخته که می‌تواند با حملات هدفمند به زیرساخت‌های انرژی کشورهای خلیج فارس، از یک توانمندی نامتقارن دیگر بهره بگیرد؛ ابزاری که در آینده نیز می‌تواند به نفع خود از آن استفاده کند. آمریکا برای بازگشایی کامل تنگه مجبور شده وارد مذاکرات فشرده با ایران شود؛ مسئله‌ای که نشان‌دهنده حفظ اهرم فشار تهران است. سی‌ان‌ان برای اظهار نظر با کاخ سفید و دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا تماس گرفته است. یک مقام ارشد آمریکایی به سی‌ان‌ان گفت ایران تا زمانی که تنگه باز نماند و به سایر مفاد توافق پایبند نباشد، به «هیچ‌یک از مزایای» توافق چارچوبی دسترسی نخواهد داشت. او توضیح داد آمریکا محاصره دریایی خود را متناسب با بازگشت تردد کشتی‌ها کاهش خواهد داد. منبع دیگری گفت ایران با بستن تنگه، چین و کشورهای خلیج فارس را نیز ناراضی کرده است: «ایران برای این کار هزینه می‌دهد.» اما با این حال، ابهام درباره مفاد توافق و سایر خطرات باعث می‌شود تردد از این گلوگاه حیاتی برای هفته‌ها یا حتی ماه‌ها محدود باقی بماند. یکی از دلایل اصلی باور ایران به امکان استفاده مجدد از تنگه به‌عنوان سلاح اقتصادی این است که بخش بزرگی از زرادخانه خود را حفظ کرده: موشک‌ها، پهپادها، پرتابگرهای موشکی، صدها قایق تندرو برای آزار کشتی‌ها و مین‌گذاری همچنین ایران سریع‌تر از انتظار آمریکا در حال بازسازی صنایع نظامی خود است و تولید جدید پهپاد را آغاز کرده است. بحث‌هایی درباره نظارت متحدان بر تنگه پس از بازگشایی مطرح شده، اما نحوه اجرای آن هنوز روشن نیست. همزمان، چند منبع گفته‌اند ایران در صورت شکست مذاکرات، یک «گزینه هسته‌ای اقتصادی» را هم در نظر دارد: استفاده از حوثی‌ها برای بستن باب‌المندب؛ تنگه‌ای که دریای سرخ را به اقیانوس هند متصل می‌کند. اگر هم تنگه هرمز و هم باب‌المندب همزمان بسته شوند، به گفته منابع: «اقتصاد جهانی منفجر خواهد شد.» این ارزیابی‌ها پیامد بلندمدت تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ را نشان می‌دهد؛ تصمیمی که به گفته منابع، بدون درک کامل از آمادگی ایران برای بستن تنگه هرمز اتخاذ شد. اکنون جامعه اطلاعاتی آمریکا به‌طور مداوم در حال بازبینی این سناریو است که ایران در آینده چگونه و تحت چه شرایطی دوباره از این اهرم استفاده خواهد کرد. گرچه هنوز اجماع کامل در جامعه اطلاعاتی وجود ندارد، اما چندین منبع می‌گویند ایران از این واقعیت جسورتر شده که توانست هم تنگه را ببندد و هم زیرساخت انرژی کشورهای خلیج فارس را هدف بگیرد، بدون اینکه بخش عمده‌ای از توان نظامی‌اش را مصرف کند. روز دوشنبه، یک مقام ارشد دولت آمریکا گفت هدف این است که: «مکانیسمی ایجاد شود که بستن دوباره تنگه را غیرممکن کند.» جی‌دی ونس نیز به سی‌ان‌ان گفت یکی از دلایل پذیرش توافق از سوی ایران این بوده که تهران دریافته در حال از دست دادن اهرم فشار خود بر تنگه هرمز است. ترامپ هم در نشست با امانوئل مکرون در اجلاس گروه هفت گفت: «تنگه تا حدی باز شده و جمعه کاملاً باز می‌شود.» خطای محاسباتی که ایران را جسورتر کرد. ایران سال‌ها تهدید به بستن تنگه کرده بود، اما تا پیش از عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل در سال جاری، هرگز موفق به اجرای عملی آن نشده بود. یکی از دلایل اشتباه محاسباتی دولت ترامپ این بود که تصور می‌کرد بستن تنگه بیشتر به خود ایران آسیب می‌زند تا آمریکا. مقام‌های ارشد همچنین تصور می‌کردند چین از نفوذ خود استفاده خواهد کرد تا ایران را از این اقدام بازدارد. اما چند روز پس از آغاز جنگ، روشن شد این محاسبه اشتباه بوده است. یکی از منابع مرتبط با برنامه‌ریزی جنگ گفت: «از دست دادن کنترل تنگه، بزرگ‌ترین اشتباه این دوران خواهد بود؛ چون این کارتی است که آمریکا بدون ورود کامل به جنگ، نمی‌تواند خنثی کند.»