Toos Tahmasebi

خط سیری که مشاهده می‌کنید، مسیری است که ناوگان بالتیک روسیه برای رسیدن به آبهای شبه جزیره کره و نبرد با نیروی دریایی ژاپن در جنگ سال هزار و نهصد و پنج پیمود. این طولانی‌ترین حرکت دریایی نظامی تا آن زمان محسوب می‌شد و مثالی خوب برای معضلات ژئوپلتیک روسیه به شمار می‌رود که البته تنها به بعد مسافت و فقدان تنگه‌های استراتژیک محدود نمی‌شود، بلکه زمستان سخت مناطق شمالی روسیه سبب می‌شود که پنج ماه از سال تمام مییرهای حرکت نیروی دریایی روسیه یخ زده و نیروی دریایی این کشور کاملا بلااستفاده و دست بسته، زندانی شود. این موضوع بخش مهمی از دلیل اشتیاق روس‌ها به دستیابی به آب‌های گرم و دست اندازی به کشورهایی از جمله میهن ما را در قرن‌های نوزده و بیست میلادی روشن می‌کند. ناوگان کوچک روس‌ها در شرق یعنی در ولادی ووستوک و بندر اجاره‌ای پورت آرتور، قبلا به وسیله ژاپنی‌ها در آغاز جنگ نابود شد و روس‌ها ناچار شدند، ناوگان اصلی خود در دریای بالتیک را از چنین مسیر طولانی و حیرت‌آوری به میدان جنگ بکشانند. طبعا این سفر طولانی چهار ماهه بر کارایی رزمی خدمه تاثیر منفی داشت و همچنین امکان انتخاب زمان و مکان مناسب نبرد را هم از روس‌ها می‌گرفت. وقتی ناوگان روس به مقصد رسید، نتیجه نبرد برای روسیه فاجعه بار بود. ژاپنی‌ها تنها با ازدست دادن یک ناو و صد و سیزده ملوان، بیست ناو جنگی روسیه و پنج‌ هزار ملوان را نابود کردند. این نبرد با نام تسوشیما سبب شد که نیروی دریایی روسیه تقریبا تا هفتاد سال بعد یعنی اواخر دوره برژنف نتواند سر بلند کند. این شکست تاثیر زیادی بر شورش بزرگی در همان سال داشت که حکومت تزاری را تا مرز سقوط برد. در نهایت دوازده سال بعد شکست نظامی بزرگتری در مقابل آلمان در جنگ جهانی اول، انقلاب اکتبر را موجب شد و طومار حکومت تزاری را برای همیشه پیچید. شکست در برابر ژاپن سبب نزدیکی بیشتر روسیه به فرانسه و به دنبال آن انگلستان شد. انگلستان که به مدت چند دهه تلاش کرده بود توسعه طلبی روسیه به سمت جنوب را مهار کند و در جنگ روسیه و ژاپن هم از ژاپن حمایت سیاسی کرده بود، اکنون به این نتیجه می‌رسید که خطر روس‌ها به میزان سابق نیست و تهدید اصلی آلمان است و بدین ترتیب به محور فرانسه/روسیه نزدیک شد و آرایش دو جبهه‌ای جنگ جهانی اول به تدریج شکل می‌گرفت. پیروزی ژاپن طلیعه شوم تجاوزگری خونبار میلیتاریست‌های حاکم بر این کشور در دهه‌های بعد بود. روسیه و ژاپن هر دو قدرت‌هایی غیر دمکراتیک، استبدادی و نیمه بدوی بودند و پیروزی و توسعه هر یک از آنها به زیان آزادی و روند تکامل تاریخی بشر بود. نیکبختی بشر آنجا بود که امپراتوری روسیه هم به دلایل ژئوپلتیک و هم به سبب سرشت فرهنگ سیاسی حاکمش نمی‌توانست با هیچیک از دو قدرت در حال رشد آلمان و ژاپن که فرهنگ سیاسی استبدادی، جمع‌گرا و نیمه بدوی داشتند متحد شود و چراغ آزادی در جهان را خاموش نمایند. روسیه برای خیز بلند به سوی تسلط بر جهان دقیقا به همان چیزهایی نیاز داشت که آلمان ژاپن داشتند، یعنی تکنولوژی و نیروی انسانی با کیفیت آلمان و مرزهای دریایی و انسجام ملی خدشه ناپذیر مردم و حکومت در ژاپن. آلمان و ژاپن نیز در مسیر حرکت برای سلطه بر جهان دقیقا همان چیزی را می‌خواستند که روسیه داشت: منابع عظیم و بی کران زیرزمینی، از نفت و گاز گرفته تا طلا و دیگر کانی‌های فلزی.