کانال لُغَةُ القُرآنِ (دکتر همّت دادرس)

⭕️ جمع بندی نکات استثناء مستثنی منه چیست؟ مجموعه ای از انسانها یا اشیائی که در جمله ی قبل از الّا درباره ی آن صحبت می شود را مستثنی منه می گویند. ⭕️ خصوصیات مستثنی منه: ۱. مستثنی منه یا باید در ظاهر جمع (سالم یا مکسّر) باشد و یا ظاهر مفرد داشته اما معنی جمع بدهد. ۲. مستثنی منه می تواند از جمله حذف شود. ۳. اگر مستثنی منه در جمله دیده شود مستثنی (اسم بعد از الّا) منصوب خواهد بود. ۴. اگر جمله ی قبل از الّا سوالی یا منفی نباشد: الف) حتما مستثنی منه در جمله حضور دارد. ب) باید مستثنی منصوب شود. ۵. مستثنی منه می تواند ضمیرِ بارزِ فعل باشد. (الملائکة کلُّهم سجدوا الّا إبلیسَ ) ۶. تنها ضمیر مستتری که می تواند مستثنی منه واقع شود، ضمیر مستتر «نحن» است. مثال: (فی یوم الجمعة نذهبُ إلی مدینة کاشان إلّا أبانا) ۷ک جملاتی که در آنها از کلماتی مانند «أحد، شیء، کل و جمیع» استفاده شده است، معمولا همان کلمات مستثنی منه هستند. مثال: الف) لایقالُ عن أبیکَ شیءٌ إلّا أباکَ. ب) لاینجحُ فی هذه الحیاة أحدٌ إلّا المُجدّینَ. ۸. هرگاه مستثنی منه در جمله ی قبل از «إلّا» دیده نشود، اسم بعد از الّا را مستثنای مفرّغ می نامیم. ۹. راههای تشخیص محذوف بودن مستثنی منه: الف) از طریق معنی. (کلُّ شیءٍ یرخصُ إذا کَثُـرَ إلّا الأدبَ : «ادب» از « کلُّ شیء» استثناء شده است.) ب) از طریق ترکیب: اگر جمله ی قبل از الّا یکی از نقشهای مهم (مبتدا و خبر و فاعل و مفعول ...) را نداشته باشد، مستثنی منه حتما محذوف است. مثال: "لایُکلِّفُ اللهُ نفساً إلّا وُسعَها" در جمله ی پیش از الّا مفعول ثانی حذف شده است، پس مستثنی منه محذوف است. ج) اگر در ظاهرِ مستثنی، علامت رفع وجود داشته باشد، حتما مستثنی منه آن محذوف است. ماجاء.... إلّا أبوک لا یفوز .... إلّا العلماء المجدّونَ ۱۰-اعراب مستثنای مفرّغ: اعراب آن نقشی را که در جمله ی قبل از الّا حذف شده است، را به مستثنی می دهیم. الف) قد شعر العلماءُ أنَّ بلادَهم لاتُعانی إلّا الکسالةَ ( مفعول «لاتُعانی» محذوف است لذا «الکسالةَ» باید منصوب شود.) ب) ماکانَ فی مدینتنا لعِلاجِ المرضَی إلّا مکانٌ صغیرٌ ( در جمله پیش از «الّا» اسم «کان» محذف است لذا « مکان» مرفوع می شود) ⭕️۱۱- نکته ترجمه: در مستثنای مفرّغ می توان بجای « جمله ی منفی.... + الّا » هنگام ترجمه از ساختار «فقط ... +جمله مثبت » استفاده کرد. ۱۲-ساختار «جمله ی منفی... + إلّا » برای «حصر» استفاده می شود. ( همانند لفظ «إنّمـا» که برای حصر بکار می رود.) إنّما یَخشی اللهَ من عباده العُلَماء = لایَخشَی اللهَ من عباده إلّا العُلماء از میان بندگان خداوند تنها دانشمندان از او می هراسند. ⭕️ نکته مهم: اگر بعد از حرف الا کلمه بعض و یا حرف جر "من" همراه با ضمیر متصل بیاید، حتما کل جمله از نوع استثنای تام یا کامل می باشد و اسم بعد از الا نقش اصلی "مستثنی و منصوب" بر می دارد. 💠کانال لغة القرآن (همت دادرس) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvTNpnEwTBF-qg

📢کنکوری ها و چهارم ها اشتباه نکنید:👇 ☑️وزن های «تفعیل» را با «فَعیل» اشتباه نگیرید. تفعیل مصدر باب تفعیل بوده و همه مصدرها جامدند. اما وزن فَعیل از وزنهای صفت مشبهه بوده و اغلب مشتق است: تکریم👈جامد مصدری کریم👈مشتق تجلیل👈جامد مصدری جلیل👈مشتق ☑️وزن های «فَعیل» اگر معنی صفتی نداشته باشند جامد خواهند بود: علیل، مریض، ضعیف و...👈مشتق طریق، فضیلة، سبیل و...👈جامد ☑️وزن «فَعول» مشتق است و «فُعول» جامد. خَدوم، صَبور، غَفور و...👈مشتق جُلوس، صُمود، صُعود و...👈جامد ☑️ملاک در تشخیص جامد و مشتق، مفرد اسم است: طُغاة(مفرد: طاغي)👈اسم فاعل فوائد(مفرد: فائدة)👈اسم فاعل صِغار(مفرد: صغیر)👈صفت مشبهه محاصیل(مفرد: محصول)👈اسم مفعول تجارب(مفرد: تجربة)👈جامد ☑️نوع مشتقات پرکاربرد زیر را به خاطر بسپارید: آخِر(مونث: آخرة)👈اسم فاعل آخَر(مونث: اُخرَی)👈اسم تفضیل أوّل(مونث: اُولَی)👈اسم تفضیل أدنَی(مونث: دُنیا)👈اسم تفضیل سارّ(مؤنث: سارَّة)👈اسم فاعل ☑️به شکل اسم فاعل و اسم مفعول مشتقات زیر توجه نمایید: مُرید(اسم فاعل) مُراد(اسم مفعول) مُستجیب(اسم فاعل) مُستجاب(اسم مفعول) هادی(اسم فاعل) مَهدیّ(اسم مفعول) راضیة(اسم فاعل) مَرضیّة(اسم مفعول) ☑️تای گرد در وزن «فَعّالة» علامت تأنیث نیست. برای تعیین مؤنث و مؤنث بودن این وزن باید به کلمات قبل و بعد و ضمایر و... توجه کنیم: الفَتی العلّامة: مذکر الفتاة العلّامة: مؤنث ☑️دقت کنید اسم تفضیل «أفعَل» را با ماضی باب إفعال«أفعَلَ» و نیز صیغه متکلم وحده در مضارع ثلاثی مجرد «یذهب👈أذهَب» اشتباه نگیرید. برای اینکار، توجه به معنی عبارات و کلمات بعد و قبل آن شما را کمک می کنند. منبع :از کانال استاد ولی برجی 💠کانال لغة القرآن (همت دادرس) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvTNpnEwTBF-qg