کانال لُغَةُ القُرآنِ (دکتر همّت دادرس)

ابدال : تعریف: ابدال عبارت است از تبدیل حرفی به حرف دیگر لفظاً یا کتباً. مانند: وَحَدَ ¬ (به باب افتعال): اِوْتِحاد ¬ اِتّحاد. قواعد ابدال: الف) در باب افتعال: 1-هر فعلی که فاء الفعل آن (واو) باشد، اگر به باب افتعال برده شود، واو به تاء تبدیل می شود و در تاء باب افتعال ادغام می گردد. مانند: وَحَدَ ¬ اِوْتَحَدَ ¬ اِتَّحَدَ. 2-اگر فاء الفعل فعلی یکی از حروف (ص، ض، ط، ظ) باشد، و به باب افتعال برود (تاء) باب افتعال به "ط" تبدیل می گردد. مانند: صَلَحَ ¬ اِصتِلاح ¬ اصطِلاح / طَلَعَ ¬ اِطتَلَعَ ¬ اِطَّلَعَ. 3-  اگر فعلی، فاء الفعلش (د، ذ، ز) باشد و به باب افتعال برود (تاء) به (دال) تبدیل می گردد. مانند: زَوَجَ ¬ اِزْتِواج ¬ اِزْدِواج. ب) در بابهای تفعل و تفاعل : اگر فعلی، فاء الفعلش یکی از حروف (ت، ث، د، ذ، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ) باشد و به بابهای تفعل و تفاعل برده شود، گاهی (ت) از جنس فاء الفعل شده و در آن ادغام می گردد و اول آن هم همزه می گیرد. مانند: ذَکَرَ ¬ تَذَکَّرَ ¬ ذَذَکَّرَ ¬ اِذْذَکَّرَ ¬ اِذَّکَّرَ. ثَقُلَ ¬ تَثاقَلَ ¬ اِثْثاقَلَ ¬ اِثّاقَلَ. ✴️کانال لغةُالقرآن (همت دادرس ) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvRUjA1XSB4bWA

موضوع : حروف شمسی و حروف قمری حروف قمری : باغ وقف حکیم خجعه یا ( حقا که غم خوف عجیبِ)      حروف شمسی : بقیه حروف البته شمسی را این جمله میشه گفت هر چند کامل در بر نمی گیره : شنلت زردست ✴️کانال لغةُالقرآن (همت دادرس ) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvRUjA1XSB4bWA

موضوع : نزار قطری ؛ نوحه سه زبانه برای اربعین امسال ؛ عربی، ترکی، فارسی ✴️کانال لغةُالقرآن (همت دادرس ) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvRUjA1XSB4bWA

22-«مَفاعِیل»: برای جمع اسم‎های چهار حرفی که اول آن میم(م) زائد دارد و حرف چهارمش حرف مدّ است. مانند: مِفتاح       مَفاتِیح – مِسکین      مَساکِین – مَظمورَة       مَظامِیر 23-«فَواعِل»: جمعی است برای اسم چهار حرفی که حرف دوم آن «واو» یا «الف» باشد. مانند:  کَوثَر       کَواثِر - عالَم      عَوالِم – جائِز      جوائِز – خاتَم       خَواتِم 24-«فَواعِیل»: برای جمع بستن اسم‎هایی که حرف دوم آن‎ها «الف» یا «واو» و حرف چهارم آن مدّ باشد.مانند: ساطُور      سَواطیر – طاحونَة(آسیاب)       طَواحِین 25-«فَعائِل»: جمعی است برای اسم مؤنث چهار حرفی که حرف سومش مدّ باشد.مانند: رِسالَة      رَسائِل – عَرُوس      عَرائِس – لَطیفَة       لَطائف – شدید(شِدّة)       شدائد 26-«فَعالَی»: این جمع برای اسم‎ها و صفت‎هایی مانند: هَدیَة      هَدایا – یَتِیم       یَتامَی - سَجِیَّة      سَجایا – بَلیِّة       بَلایا – زاوِیة      زَوایا 27-«فَعالِي»:برای جمع اسم‎هایی مانند:  أرض       أراضِي – لَیل      لَیالِي – أَهل      أهالِي به کار می‎رود. 28-«فُعالَی»: از این وزن برای جمع بستن صفات بر وزن «فَعلان و فَعلا یا فَعلَی» استفاده می‌‎شود. مانند: عَطشان و عَطشَی    عُطاشَی – سَکران و سُکرَی    سُکارَی همچنین این وزن گاهی به صورت«فَعالَی» نیز استفاده می‎شود. بنابراین جمع‎های فوق می‎شوند: عَطاشَی و سَکارَی.  توجّه:  1-صیغه‎ها و وزن‎های ذکر شده به تناسب کتب درسی عربی و مناسب با آموخته‎های دانش‎آموزان نوشته شده و از وزن‎های مشکل ، نامأنوس و تخصصی صرف نظر شده است. 2- صیغه‎ها و وزن‎های ذکر شده برای کلمات مذکور کلیت ندارد؛ بلکه هر یک از این اسم‎ها و صفات ممکن به وزن‎های دیگری نیز جمع بسته شوند. ✴️کانال لغةُالقرآن (همت دادرس ) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvRUjA1XSB4bWA

  اوزان پر کاربرد جمع مکسر: جمع مکسر جمعی است که با تغییر شکل مفرد کلمه ساخته می‎شود که این تغییر یا حرکت است یا در تعداد حروف و یا در حرکت و حروف هر دو. برای جمع مکسر وزن‎های گوناگونی وجود دارد که در این نوشتار به پر کاربردترین آن‎ها اشاره می‎شود. 1-   « أفعُل»: اسم سه حرفی بر وزن « فَعل» غالباً بر این وزن جمع مکسر بسته می‎شود. مانند: نَفس       أنفُس   -  عَین       أعیُن  -  نَجم         أنجُم 2-   « أفعال»: اسم سه حرفی بر وزن « فَعل و فُعل و فَعَل و فِعَل و فَعِل» بر این وزن نیز جمع مکسر بسته می‎شود. مانند: ثَوب       أثواب   -  قُفل      أقفال  - جَمَل      أجمال   -   بَیت       أبیات   - عِنَب       أعناب  - کَبِد      أکباد      3-   « أفعِلَة»: اسم‎های چهار حرفی که حرف زائد آن‎ها حرف مد باشد ( الف- و- ی)و نيز موصوف باشند نه وصف، اغلب بر این وزن جمع بسته می‎شوند.مانند:طَعام      أطعِمَة – إمام       أئِمَّة  - سُؤال       أسئِلَة  -     عَمُود       أعمِدَة  -  عَزیز        أعِزَّة  -  دلیل         أدِلَّة   4-   « فُعُل»: از برخی اسم‎های فوق بر این وزن نیز جمع مکسر ساخته می‎شود. مانند: کِتاب      کُتُب – سَبیل        سُبُل  -  سَریر        سُرُر 5-   « فُعَل»: این وزن برای جمع اسمی به کار می‎رود که بر وزن « فُعلَة» باشد. مانند: غُرفَة      غُرَف – أمَّة        أمَّم  -  حُجَّة        حُجَج 6-   « فِعَل»: جمع اسمی که بر وزن « فِعلَة» باشد جمع مکسر آن بر این وزن ساته می‎شود. مانند:    قِطعَة       قِطَع  -  نِعمَة       نِعَم  -  نِقمَة         نِقَم  7-    « فَعَلَة»: این وزن برای جمع بستن صفتی که لام‎الفعلش حرف صحیح باشد(حرف علّه نباشد) به کار می‎رود. مانند: کاسِب      کَسَبَة  –  عامل       عَمَلَة  –  وارِث         وَرَثَة 8-   «فَعلَی»: برای جمع بستن برخی صفات بر وزن «فَعِیل» استفاده می‎شود. مانند: مَریض      مَرضَی – شَتیت       شَتَّی  -  قَتِیل       قَتلَی  10-« فُعّال»: این وزن برای جمع صفت مذکر بر وزن «فاعِل» به کار می‎رود. مانند: کاتِب       کُتّاب – تاجِر      تُجّار  - زائِر        زُوّار  - کافِر       کُفّار 9-« فُعَّل»: برای جمع بستن صفات بر وزن فاعل از این وزن استفاده می‎شود. مانند: ساجِد       سُجَّد       –راکِع       رُکَّع 11-« فِعال»: این وزن برای جمع بستن بسیاری از اسم‎ها و صفت‎ها به کار می‎رود. مانند:  کریم و کریمَة      کِرام - سَبُع(درنده)      سِباع - جَبَل      جِبال  - ثَمَرَة       ثِمار – ذِئب      ذِئاب 12-« فُعول»: با استفاده از این وزن بسیاری از اسم‎های سه حرفی جمع می‎شوند. مانند: قَلب       قُلوب – عِلم      عُلوم – عَین      عُیون – نَفس      نفُوس – رَأس      رُؤُوس 13-«فِعلان»: جمع برخی اسم‎ها و نیز به ندرت بعضی از صفت‎ها بر این وزن می‎آید. مانند: نار      نِیران – عُود(چوب)       عِیدان – صَبِیّ(خردسال)      صِبیان – قِنوْ(خوشه‌‎خرما)      قِنوان 14-«فُعلان»: جمع برخی اسم‎ها و صفت‎ها بر این وزن است. مانند: جِدار      جُدران – شابّ      شُبّان شُجاع       شُجعان 15-«فُعَلاء»: أغلب برای جمع صفاتی که بر وزن «فَعیل یا فاعِل» باشند، از این وزن استفاده می‎شود. مانند: عَلِیم      عُلَماء – شَریک      شُرَکاء – بَخیل      بُخَلاء – رَفیق      رُفَقاء - صالِح       صُلَحاء  16-«أفعِلاء»: این وزن جمعی است برای برخی صفات که یا معتل العین باشند و یا مضاعف. مانند: نَبِیّ      أنبیاء – عَزیز      أعِزّاء  - قریب       أقرِباء – شدید      شدائد 17-«فَعالِل»: برای جمع بستن برخی اسم‎های چهار حرفی مجرّد(بدون حرف زائد)و یا ثلاثی مزید از این وزن استفاده می‎شود. مانند:– دِرهَم       دَراهِم – جَعفَر       جَعافِر  -  سُنبُل       سَنابِل 18-«فَعالیل»: جمعی است برای اسم‎های چهار حرفی با حرف زائد، پنج حرفی، سه حرفی با حرف زائد و یا پنج حرفیکه حرف چهارم آن حرف مدّ باشد. مانند: دینار      دَنانیر – عُصفُور      عَصافیر    فِردوس      فَرادیس – قِندیل       قَنادیل 19-«أفاعِل»: وزنی است برای جمع بستن اسم یا صفات بر وزن«أفعَل»(البته بجز صفت مشبهه مانند أحمَر،أسوَد و... زیرا این صفات مشبهه بر وزن «فُعل» جمع بسته می‎شوند.) مانند: أَکبَر    أَکابِر             أَفضَل       أَفاضِل – أَقرَب        أَقارِب - أَصبَع        أصابِع – أنمَلة(بندانگشت)       أنامِل 20-«أفاعِیل»: برای جمع اسم یا صفتی که حرف چهارمش حرف مدّ باشد. مانند:    أُسلُوب        أَسالِیب – أُنشُودَة        أَناشید – إبرِیق(آفتابه)       أَباریق 21-«مَفاعِل»: برای جمع بستن اسم چهار حرفی که اول آن میم(م)زائد داشته باشد. مانند: مَجلِس      مَجالِس – مَقبَرَة      مَقابِر – مَرتَع       مَراتِع – مَکرمَة       مَکارِم