کاتبان

🔸اهتمام ناتمام: ارزیابی انتقادی ویراست مجموعه رسائل خواجه نصیرالدّین طوسی 🔹حمید عطائی نظری چکیده: با وجود مقام علمی ممتاز و بی‌هنباز نصیرالدّین طوسی تاکنون اهتمام درخور توجّهی نسبت به اِحیا و ارائۀ شایستۀ آثار ارزندۀ وی صورت نگرفته است و بسیاری از نگاشته‌های او هنوز در قالب ویراست‌های انتقادیِ دقیق انتشار نیافته است. در نوشتار حاضر ویراست مجموعه‌ای از مکتوبات و مکاتبات طوسی که زیر عنوان أجوبة المسائل النصیریّة به اهتمام مرحوم شیخ عبداللّه نورانی تصحیح و منتشر شده است مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. عدم استفاده از نسخه‌های متعدّد و معتبر، ضبط‌های غلط، افتادگی‌ها و خطاهای حروف‌نگاشتی از مهم‌ترین اِشکالات وارد بر ویراست مزبور است. در این طبعِ نامطبوع از رسائل طوسی، بیشتر اصول و قواعد متعارف تصحیح انتقادی متون رعایت نگشته است و در نتیجه، متونی مشحون از نادرستی‌های گوناگون عرضه‌شده که البتّه واجد اعتبار و قابل اعتماد تام نیست. https://ataeinazari.kateban.com/post/5501 @kateban

🔸دراسة انتقادية لتصحيح وتحقيق تذكرة الواصلين في شرح نهج المسترشدين 🔹حميد عطائي نظري نتطرّق في هذه المقالة إلىٰ تعريف لأحد شروح: (نهج المسترشدين في أصول الدين) للعلّامة الحلّي الذي تمّ نشره مؤخّراً تحت عنوان: (تذكرة الواصلين في شر ح نهج المسترشدين) لمؤلّفه السيّد نظام الدین عبد الحمید بن مَجد الدین الأعرَجي. وسنذكر في مقالنا هذا أموراً في خصوص: (تذكرة الواصلين) ومؤلّفه، ثمّ نتطرّق بعد ذلك إلىٰ تقييم ونقد التحقيق الذي قام به محقّق الكتاب. فإنّ الأخطاء الجوهرية في تحقيق الكتاب، وفي طريقة المحقّق التي انتهجها في تحقيقه، وخاصّة عملية التلفيق بين التحرير الأوّل والثاني للكتاب؛ واتّخاذ المسوّدة الناقصة للكتاب ـ أي: التحرير الأوّل ـ واعتمادها أساساً وأصلاً في التحقيق الذي قام به؛ وكذلك عملية حذف الحواشي القيّمة للمؤلّف الموجودة في التحرير الثاني؛ وسائر النواقص والأخطاء الموجودة في التحقيق؛ جميعها اجتمعت وأدّت إلىٰ سلب اعتبار هذا التحقيق لكتاب: (تذكرة الواصلين). https://ataeinazari.kateban.com/post/5497 @kateban

▪️مجالس کاتبان (۱۶) برگزار می‌شود. 🔹نقش ابن سکون در انتقال میراث امامی 🔸سید محمدجواد شبیری زنجانی 🔸شیخ قیس بهجت العطار 🔸سید محمدحسین حکیم ▫️پنج‌شنبه ۱۱ اردی‌بهشت ۱۴۰۴ ش.، ساعت ۲۰:۰۰ ▫️قم، میدان رسالت، ابتدای خیابان سمیه، پلاک ۱۵ ▫️بنیاد محقق طباطبائی، تالار میرزا عبدالله افندی شرکت برای عموم آقایان و خانم‌ها آزاد است. @mtiforg @kateban

🔸مُناوی در پاریس! 🔹حمید عطائی نظری عبدالرؤوف مُناوی (952 – 1031 ه‍.ق.) مُحدّث و فقیه و ادیب شهیر مصری، نویسندۀ کتابی ارجمند است در شرح اصطلاحات متداول در علوم اسلامی به نام التوقیف علی مهمّات التعاریف. او در این کتاب با بهره‌گیری از آثاری چون کتاب التعریفاتِ جرجانی (د: 816 ه‍.ق.) به شرح و تعریف حدود سه هزار اصطلاح رایج در علوم مختلف اسلامی پرداخته است. در دانشنامۀ جهان اسلام و نیز دانشنامۀ زبان و ادب فارسی ذیل مدخل «التعریفات» عباراتی مُشَوّش و مغشوش دربارۀ این دو کتاب بیان شده است با این مضمون که «عبدالرّئوف مناوی کتاب التعریفات جرجانی را با عنوان التّوقيف على مهمّات التعريف در پاریس چاپ کرده است»! در تصحیح این عبارت باید گفت که: ۱) آشکارا کتاب التّوقيف على مهمّات التعاريف اثر متمایز و مستقلّی است از کتاب التعریفات جرجانی و عین همان نیست. ۲) عبدالرؤوف مُناوی عمر خویش را در قاهره گذرانده بوده است و هیچگاه در پاریس نبوده تا بتواند کتابی را حدود چهارصد سال پیش در آنجا چاپ کند. ۳) مُناوی نویسندۀ التّوقيف على مهمّات التعاريف بوده و نه مصحّح یا طابع آن. ۴) کتاب التّوقيف على مهمّات التعاريف اصلاً در پاریس چاپ نشده است. دنباله نوشته را در کاتبان بخوانید: https://ataeinazari.kateban.com/post/5478 @kateban

▪️گزارش تصویری مجالس کاتبان (۱۵) 🔹کامیابی‌ها و ناکامی‌های حزین 🔹بررسی میراث موجود و مفقود حزین لاهیجی 🔸دکتر هومن یوسفدهی (پژوهشگر نسخ خطی و مصحح متون کهن، رئیس اداره کل نسخ خطی کتابخانه ملی) ▫️پنج‌شنبه ۲۹ آذر ۱۴۰۳ ش.، ساعت ۱۹:۰۰ ▫️قم، میدان رسالت، ابتدای خیابان سمیه، پلاک ۱۵ ▫️بنیاد محقق طباطبائی، تالار میرزا عبدالله افندی @mtiforg

▪️مجالس کاتبان (۱۵) برگزار می‌شود. 🔹کامیابی‌ها و ناکامی‌های حزین 🔹بررسی میراث موجود و مفقود حزین لاهیجی 🔸دکتر هومن یوسفدهی (پژوهشگر نسخ خطی و مصحح متون کهن، رئیس اداره کل نسخ خطی کتابخانه ملی) ▫️پنج‌شنبه ۲۹ آذر ۱۴۰۳ ش.، ساعت ۱۹:۰۰ ▫️قم، میدان رسالت، ابتدای خیابان سمیه، پلاک ۱۵ ▫️بنیاد محقق طباطبائی، تالار میرزا عبدالله افندی شرکت برای عموم آقایان و خانم‌ها آزاد است. @mtiforg

🔸علم انساب و رابطه آن با علم رجال 🔹محمدباقر ملکیان بسياری از راويان حديث از آل ابوطالب هستند، و بالطبع در کتب انساب به شرح حال آنها پرداخته شده است. از سويی در مصادر رجالی، پيرامون برخی محدّثان طالبی، اطلاعات چندانی گزارش نشده است. اين امر سبب می‌شود برای آگاهی از زوايای زندگی آنها (مثل: طبقه آنها، موقعيت و جايگاه اجتماعی ايشان، خصوصيت‌های فردی دخيل در جرح و تعديل رجالی، و...) ناگزير از مراجعه به مصادر نسب شناسی باشيم. در ميان مصادر انساب، کتاب عمدة الطالب في أنساب آل أبي طالب تأليف ابن عنبه (متوفی 828 ق)، منبعی معتبر و جامع به شما می‌رود. عمده الطالب وسطی پس از تأليف مورد توجه بسياری از نسب نگاران قرار گرفته ، و علاوه بر اقتباس از آن در مصادری که پس از آن نگاشته شده، حواشی و تعليقات متعدّدی بر آن نوشته شده است. از ميان افرادی که عمدة الطالب وسطی را تحشيه نموده اند مرحوم آيت الله سيد حسين طباطبائی بروجردی (متوفی 1380 ق)، حواشی مفصّل و عالمانه‌ای بر اين کتاب دارد. حواشی ايشان ـ با توجه به تسلط و خبرويت ايشان در علم رجال ـ مملو از نکاتی است که در مباحث رجالی بکار می‌آيد. دنباله نوشته را در کاتبان بخوانید: https://malekian.kateban.com/post/5454 @kateban

🔸ارزشيابی‌های رجالی و خصائص نفسانی رجاليون 🔹محمدباقر ملکیان در بحث از مدرک حجيت قول رجاليون، مباحث بسياری مطرح شده است، و البته هنوز بسياری از مسائل مغفول مانده است. از جمله مسائلی که در اين بحث مطرح است و بايد بدان توجه داشت، اجتهادی بودن بسياری از جرح و تعديل‌های رجاليون است. شيعه و سنی بودن عالم رجالی هم تفاوتی در اين امر ندارد. در اين اجتهاد، امور متعدّدی دخيل است، که از جمله آنها می‌توان به مسائل اجتماعی و فرهنگی و حتی خصائص و خلق و خوهای نفسانی جارح و معدّل اشاره کرد. خلق معرفت علمی و سرنوشت اين معرفت در جامعه علمی هميشه تحت تأثير ساختارهای فرهنگی و اجتماعی قرار داشته است، و روانشناسان اجتماعی علم به مطالعه کم و کيف اين تأثيرات پرداخته‌اند (روان شناسی اجتماعی علم، ص 88). سيمونتون از راه تحليل داده‌های تاريخی و آرشيوی نشان داده است که عواملی همچون اسانيد و الگوها، جنگ، خيزش‌ها يا ثبات سياسی، به چه ترتيبی می‌توانند خروجی علم را تحت تأثير قرار دهند. (روان شناسی اجتماعی علم، ص 89) دنباله نوشته را در کاتبان بخوانید: https://malekian.kateban.com/post/5453 @kateban

🔸نکته‌ای در مورد کتاب حلبی 🔹محمدباقر ملکیان خاندان حلبی از بيوتات مشهور شيعه کوفی است که بنا به گزارش نجاشی چون برای تجارت به حلب می‌رفته‌اند به حلبی شهرت يافته‌اند. (نک: رجال النجاشي، رقم: 612) نام بسياری از افراد اين خاندان در مصادر رجالی ذکر شده است، مثل: أبو شعبه و پسرانش علی و عمر، ونوادگانش عبيد الله، عبد الأعلی، عمران، محمّد، احمد. (نک: رجال النجاشي، رقم: 245؛ 612؛ 885) نجاشی می‌گويد: تمامی افراد اين خاندان مورد وثوق و مراجعه شيعيان بوده‌اند، اما شاخص ترين آنها ـ و به تعبير نجاشی: «کبيرهم و وجههم» ـ عبيد الله بن علی بن أبی شعبه است. (نک: رجال النجاشي، رقم: 612) عبيد الله حلبی مؤلف کتابی مشهور است، کتابی که بسياری از اصحاب اماميه آن را روايت کرده‌اند، و شايد مبالغه نباشد اگر بگوييم: منقولات آن در تمامی کتب روائی و أبواب فقهی به چشم می‌خورد. شيخ طوسی و نجاشی نقل کرده‌اند که عبيد الله حلبی، کتابش را به امام صادق عليه السلام عرضه کرد، و مورد پسند ايشان واقع شد و صحّت آن را تأييد کردند. (نک: الفهرست، رقم: 467؛ رجال النجاشي، رقم: 612) عبيد الله برادری به نام محمّد دارد که او هم کتابی شبيه به کتاب برادرش دارد: «له کتاب مبوّب في الحلال و الحرام». (نک: رجال النجاشي، رقم: 885) نکته قابل توجه اين که در موارد متعدّدی، روايات اين دو برادر حتی در الفاظ و عبارات هم مثل هم است. دنباله نوشته را در کاتبان بخوانید: https://malekian.kateban.com/post/5452 @kateban