Sionizmin Kölgəsində

🔯 Bakı-Ankara arasındakı fikir ayrılıqları ABŞ və Avropa İttifaqının dəstəklədiyi iri layihələri sınağa çəkir Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bu həftə Ankarada Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) 13-cü Zirvə görüşü ərəfəsində şam yeməyi təşkil edərkən tədbirdə kimlərin iştirak etməsi təəccüb doğurmadı. Əsas diqqət isə orada olmayan şəxsə — Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə yönəldi. Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkmənistan və Şimali Kipr Türk Respublikasının rəhbərləri şam yeməyində iştirak edərkən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp da həmin vaxt Ərdoğana zəng edib. Lakin Ərdoğanın ən yaxın müttəfiqlərindən biri olan İlham Əliyev tədbirdə görünməyib. Əliyevin iştirak etməməsi təkcə Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərindəki gərginliyi gündəmə gətirməyib, həm də ABŞ və Avropa İttifaqının dəstəklədiyi iri nəqliyyat və enerji layihələrinin gələcəyi ilə bağlı suallar doğurub. Ukrayna və İranda müharibələr davam etdiyi bir vaxtda ölkələr alternativ marşrutlar axtarışını sürətləndirirlər. Sammitdə müşahidəçi qismində iştirak edən türkiyəli siyasi təhlilçi Həsən Oktay Əliyevin iştirak etməməsini «Azərbaycanın özü üçün itki» adlandıraraq bildirib: «Diplomatik gərginlik layihələrin ləğvinə səbəb olmasa belə, bürokratik əlaqələndirməni, texniki məsləhətləşmələri, maliyyələşdirmə proseslərini və siyasi razılaşmaları ləngidə bilər». Azərbaycan mediasının məlumatına görə, Əliyevin iş qrafiki onun sammitdə iştirakına imkan verməyib. Həmin gün o, Bakıda ilk dəfə keçirilən FIFA-nın 15 yaşadək futbolçular arasında dünya çempionatı və festivalının bağlanış mərasimində mükafatları təqdim etməli idi. Əliyevin həm şam yeməyində, həm də Azərbaycanın TDT-yə rotasiya qaydasında sədrliyi Türkiyəyə təhvil verdiyi sammitdə iştirak etməməsi iki ölkə arasında daxili məsələlər və xarici siyasətlə bağlı artan fikir ayrılıqları fonunda yeni suallar yaradıb. Əsas mübahisə mövzularından biri Azərbaycanın sionist rejimlə yaxın münasibətləridir. Türkiyə Qəzzadakı müharibə səbəbindən sionist rejimlə qarşı getdikcə daha sərt mövqe tutduğu halda, Bakı Təl-Əvivlə müdafiə və enerji sahələrini də əhatə edən strateji əlaqələrini qoruyub saxlayır. Sentyabr ayında Azərbaycan nümayəndəsinin sionist rejimin Baş naziri Benyamin Netanyahunun Birləşmiş Millətlər Təşkilatındakı çıxışında iştirak etməsindən sonra tənqidlər daha da güclənib. Bakı Türkiyə siyasətçilərinin və mediasının Azərbaycanın daxili və xarici siyasət qərarlarına müdaxilə hesab etdiyi hərəkətlərinə etiraz edib. Son aylarda Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyi ölkənin suverenliyinə, konstitusiya quruluşuna və rəhbərliyinə qarşı yönəldiyini bildirdiyi açıqlamalara görə 31 Türkiyə vətəndaşını arzuolunmaz şəxs elan edib. Gərginliyi artıran digər hadisə isə bu ayın əvvəlində Ərdoğanın müşaviri Oqtay Saralın Azərbaycanda məktəblərdə baş örtüyü ilə bağlı qaydaları tənqid etməsi olub. Daha sonra Saral müşavir vəzifəsindən azad edilib. Bütün bu mübahisələrə baxmayaraq, diplomatik təmaslar davam edib. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan sammit çərçivəsində azərbaycanlı həmkarı Ceyhun Bayramovla görüşüb. Hökumətyönlü «AzerNEWS» nəşrində məqalə dərc etdirən azərbaycanlı siyasi təhlilçi Fərman Aydın bildirib ki, Əliyevin «sammitdə iştirak etməməsi özlüyündə münasibətlərin pozulduğuna sübut deyil». Aydın yazıb: «Bir sammitdə iştirak etməmək olar. Onilliklər ərzində qurulmuş münasibətlər bir siyasi fırtınaya görə kənara atılmamalıdır. Lakin bu münasibətlərin həmişə olduğu kimi davam edəcəyi də öz-özünə təmin olunmuş hesab edilməməlidir». Bu mübahisə Xəzər regionunu Avropa ilə birləşdirən nəqliyyat və enerji layihələri üçün həlledici dövrə təsadüf edir. Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi Rusiya ərazisindən keçən Şimal dəhlizini zəiflədib. ABŞ-İran müharibəsi isə cənub enerji və nəqliyyat marşrutlarının həssaslığını üzə çıxarıb. Nəticədə Cənubi Qafqazdan keçən alternativ bağlantıların əhəmiyyəti daha da artıb. Avropa İttifaqı «Qlobal Qapı» strategiyası çərçivəsində Orta Dəhlizə üstünlük verib və bu marşrut üzrə ticarət həcminin 2022-ci ildən bəri dörd dəfə artdığını bildirib. Dünya Bankının hesablamalarına görə, infrastruktura ən azı 25 milyard dollar sərmayə qoyulması 2040-cı ilə qədər ticarət həcmini üç dəfədən çox artıra və tranzit müddətini yarıya endirə bilər. Bu marşrut Çin və Mərkəzi Asiyanı Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa ilə birləşdirir. Digər mühüm təşəbbüs ABŞ-ın dəstəklədiyi TRIPP — «Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu» layihəsidir. Layihə Azərbaycanın əsas ərazisini Ermənistanın cənubundan keçməklə Naxçıvanla birləşdirməyi və oradan Türkiyəyə çıxışı təmin etməyi nəzərdə tutur. ABŞ və Ermənistan 2026-cı ilin yanvarında layihənin həyata keçirilməsi üçün çərçivə sənədini dərc edib, iyun ayında isə çərçivə sazişi imzalayıblar. Vaşinqtonun bildirdiyinə görə, bu təşəbbüs ticarəti genişləndirəcək, təchizat zəncirlərini gücləndirəcək və Mərkəzi Asiya, Xəzər regionu və Avropa arasında yeni tranzit əlaqələri yaradacaq. Enerji sahəsində əməkdaşlıq da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP layihələrindən ibarət Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan qazını Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına çatdırır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri də iki ölkə arasında enerji əməkdaşlığının əsas tərkib hissələridir. Həsən Oktay mövcud boru kəmərlərinin fəaliyyətinin pozulması ehtimalının az olduğunu düşünsə də, gələcək investisiyaların və əməkdaşlığın zərər görə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. O bildirib: «Bu layihələr uzunmüddətli kommersiya müqavilələrinə, beynəlxalq konsorsiumlara və geniş investisiya əlaqələrinə əsaslanır. Buna görə də müvəqqəti diplomatik soyuqluğun həmin boru kəmərlərinin fəaliyyətini birbaşa pozması ehtimalı azdır». «Lakin yeni investisiyalar, mövcud güclərin artırılması və enerji sektorunda əlavə əməkdaşlıq siyasi münasibətlərin inkişaf istiqamətindən təsirlənə bilər». Mənbə: Radio Free Europe ✡️ Abunə olun

🔯 Ərdoğanın sammitə gəlməyən qonağı: Türkiyə ilə Azərbaycan arasında artan soyuqluğun arxasında sionist rejim dayanır? Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Bakının məktəblərdə hicab qadağasına və sionist rejimlə yaxın münasibətlərinə qarşı səslənən tənqidlər fonunda Türkiyədə keçirilən regional sammitə qatılmayıb. Ərdoğanın şəxsi dəvətinə və gərginliyi azaltmaq cəhdlərinə baxmayaraq, Əliyevin sammitdə iştirak etməməsi uzunmüddətli müttəfiqlər arasında fikir ayrılıqlarının dərinləşdiyinə dair ehtimalları gücləndirib. İki strateji tərəfdaş arasında gərginlik artır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Türkiyədə keçirilən regional sammitdə iştirak etməməsi Bakı ilə Ankara arasında münasibətlərin getdikcə pisləşdiyinə dair ehtimalları gücləndirib. Sammitdə Azərbaycanı xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov təmsil edib. Azərbaycan mediası Əliyevin iştirak etməməsini əvvəlcədən planlaşdırılmış digər öhdəlikləri ilə əlaqələndirib. Lakin bəzi təhlillərə görə, vaxtilə xüsusilə yaxın müttəfiqlər olan Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər artıq əvvəlki qədər isti deyil. Türkiyə və Azərbaycan uzun illərdir yaxın münasibətlərə və dərin mədəni əlaqələrə malikdir. Lakin son vaxtlar Türkiyədə Azərbaycanın məktəblərdə hicab taxılmasını qadağan etməsinə qarşı səslənən tənqidlər, eləcə də Bakının sionist rejimlə ənənəvi yaxın münasibətləri fonunda iki ölkə arasında gərginlik yaranıb. «Associated Press» agentliyinin məlumatına görə, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan gərginliyi azaltmaq məqsədilə İlham Əliyevlə telefon danışığı aparıb və onu şəxsən sammitə dəvət edib. Türkiyə mediası, həmçinin Ərdoğanın Azərbaycan tərəfindən Türkiyə Prezident Administrasiyasındakı anti-Azərbaycan mövqeli şəxs kimi qiymətləndirilən köməkçilərindən birini vəzifəsindən azad etdiyini bildirib. Bütün bu səylərə baxmayaraq, Əliyev digər öhdəlikləri səbəbindən sammitdə iştirak etməyib. Azərbaycanda şərhçilər bildirirlər ki, son vaxtlar Türkiyə mediasında ölkəyə qarşı kampaniya aparılır. «Azərbaycanlılar üçün bu düşmənçilik xüsusilə ağrılıdır, çünki belə münasibət yaxın müttəfiq hesab edilən ölkədən gəlir», – deyə Bakıda hökumətyönlü media qurumları üçün yazılar hazırlayan siyasi təhlilçi Fərman Aydın bildirib. Aydın əlavə edib ki, Əliyevin Türkiyədə keçirilən regional sammitə qatılmamaq qərarı «hətta ən yaxın tərəfdaşlıqların belə qarşılıqlı hörmət tələb etdiyini göstərən diplomatik siqnal kimi də qiymətləndirilə bilər». Azərbaycan hökumətinin məktəblərdə hicab taxılmasını qadağan etməsindən sonra Türkiyədə Azərbaycanın diplomatik nümayəndəlikləri qarşısında kiçikmiqyaslı etiraz aksiyaları keçirilib. Bundan sonra Azərbaycan 30 Türkiyə vətəndaşının ölkəyə girişinə qadağa qoyub. Cümə günü ortaq türk dillərinə və mədəniyyətinə malik ölkələrin regional sammitində çıxış edən Ərdoğan bildirib: «Türkdilli ölkələr arasında heç bir parçalanma ola bilməz». O əlavə edib: «Türk dünyasının “ailə fotosu”nda parçalanmaya, fikir ayrılığına və qarşıdurmaya yer yoxdur. Biz hamımız birik, birlikdəyik. İnşallah, əzəldən əbədə qədər qardaşıq». Mənbə: Ynet ✡️ Abunə olun

🔯 Azərbaycan və Türkiyə: Sionist rejimlə bağlı fikir ayrılıqları fonunda qarşıdurma dərinləşir Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının sammitində iştirak etməyərək Ərdoğanı çətin vəziyyətdə qoydu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 30-da başa çatan Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) sammitində iştirak etməyib. Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ev sahibliyi etdiyi sammitə qatılmaması Bakı ilə Ankara arasındakı gərginliyin əvvəllər düşünüldüyündən daha ciddi olduğunu göstərir. Münasibətləri uzun illərdir «Bir millət, iki dövlət» prinsipi ilə xarakterizə olunan iki müttəfiq arasında qarşıdurma oktyabrın ortalarında başlayıb. Buna ilkin səbəb Türkiyənin tanınmış şəxslərinin Azərbaycanda dövlət məktəblərində dini inancların ifadəsini məhdudlaşdıran və faktiki olaraq hicab taxılmasını qadağan edən yeni qaydaları tənqid etməsi olub. Oktyabrın 25-də Ərdoğan hicabla bağlı mübahisəni başladan köməkçisini vəzifəsindən azad edib. Bu addım bir çox müşahidəçidə iki ölkə arasındakı münasibətlərin qısa müddətdə normallaşacağına dair fikir yaradıb. Lakin belə olmadı. Əliyevin Ankaradakı sammitə qatılmamaq qərarı göstərir ki, mübahisə hələ bitməkdən çox uzaqdır. İki ölkəni bir-birindən ayıran əsas məsələnin mürəkkəbliyini nəzərə alsaq, hadisələrin bundan sonra hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini söyləmək çətindir. Əliyevin sammitdə iştirak etməməsi Ərdoğanı çətin vəziyyətdə qoyub və onun türk dövlətlərinin birliyi ilə bağlı əsas mesajını zəiflədib. Sammitin mövzusu «Türk əsri: Dildə, fikirdə və əməldə birlik» olub. Ərdoğan sammitdə iştirak edən Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan prezidentləri də daxil olmaqla, digər türk dövlətlərinin rəhbərlərinə müraciətində tədbirin xatirəsinə çəkilmiş «ailə fotosu»na diqqət çəkib. O bildirib ki, bu foto «həm keçmişimizə sədaqətimizi, həm də ortaq gələcəyimizi birlikdə qurmaq əzmimizi simvolizə edir». Lakin Əliyevin həmin fotoda olmaması fonunda bu sözlər bir qədər mənasız səslənib. Azərbaycan nümayəndə heyətinə xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov rəhbərlik edib. O, Türkiyənin qonaqpərvərliyini yüksək qiymətləndirsə də, iki ölkə arasındakı mübahisəyə toxunmayıb. Azərbaycanın dövlət tərəfindən ciddi nəzarətdə saxlanılan mətbuatında dərc olunan şərhlər göstərir ki, Bakı ilə Ankara arasındakı fikir ayrılıqlarının əsas səbəbi artıq hicab məsələsi deyil, sionist rejimdir. Oktyabrın 29-da «Minval» nəşrində dərc olunan redaksiya məqaləsində bildirilir ki, hicab məsələsi ilə bağlı Ankaradan səslənən tənqidlər Azərbaycanda uzun müddətdir yığılıb qalmış narazılığı üzə çıxarıb. Bu narazılıq Bakının sionist rejimlə yaxın strateji münasibətləri ilə əlaqədardır. Sionist rejim Azərbaycana pilotsuz uçuş aparatları da daxil olmaqla hərbi texnologiyalar tədarük edib və bu texnologiyalar Azərbaycan ordusunun 2023-cü ildə Dağlıq Qarabağ üzərində tam nəzarəti bərpa etməsinə kömək göstərib. Türkiyə isə sionist rejimin Qəzzadakı siyasətini tez-tez, bəzən də sərt şəkildə tənqid edir. Məqalədə deyilir: «Son üç il ərzində Azərbaycan dəfələrlə hücumların hədəfinə çevrilib və bu hücumların əsas mövzusu dəyişməz olaraq onun sionist rejimlə əməkdaşlığı olub. Faktiki olaraq Bakıdan öz xarici siyasətini başqalarının baxışlarına və gözləntilərinə tabe etdirmək tələb olunur». Rəsmi Bakının mövqeyini əks etdirdiyi düşünülə bilən həmin məqalədə iddia olunur ki, Azərbaycan sionist rejimlə sıx münasibətlərinə görə uzun müddətdir Türkiyə mediası və sosial şəbəkələr vasitəsilə yayılan «ittiham və təhqir axını»na məruz qalır. Məqalədə Ərdoğanın adı birbaşa çəkilməsə də, vəziyyətin nəzarətdən çıxmasına imkan verilməsində onun məsuliyyət daşıdığına işarə edilir. Məqalədə daha sonra bildirilir: «Rəsmi Ankara çox gec müdaxilə etdi. Əgər lazımi addımlar vaxtında atılsaydı, hakimiyyət hadisələrə müşahidəçi qalmasaydı, vəziyyət bəlkə də bu həddə çatmazdı. Lakin indi Türkiyədə Azərbaycana qarşı qeyri-sağlam münasibət və əlverişsiz mühit formalaşıb». «Minval» məqaləsinin sonunda Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatında iştirakını davam etdirəcəyi təsdiqlənir. Bununla yanaşı, vurğulanır ki, bu təşkilat Türkiyənin üstünlük təşkil etdiyi qurum deyil, bərabərhüquqlu dövlətlərin birliyidir. «Bu birlik yalnız ortaq tarix və xalqlar arasındakı yaxınlıq hesabına davam edə bilməz. Bunun üçün qarşılıqlı hörmət və hər bir üzv dövlətin müstəqilliyinin tanınması vacibdir», – deyə məqalədə qeyd olunur. Bakıda fəaliyyət göstərən digər media qurumlarında dərc olunan şərhlərdə də oxşar mövqelər ifadə edilib. «Haqqın.az» nəşrində dərc olunan redaksiya məqaləsində deyilir: «Qardaşın öz qərarlarını vermək hüququna malik suveren dövlət olması fikrini Türkiyədə hələ də hamı dərk etməyib». Qeyd: Yeyin bir-birinizi! Mənbə: eurasianet ✡️ Abunə olun

🔯 Albert Aqarunov adına təqaüdün qalibləri məlum olub 2026–2027-ci tədris ilinin birinci semestri üzrə Albert Aqarunov adına təqaüdün qalibləri müəyyənləşib. Təqaüd proqramı çərçivəsində İsrailşünaslıq ixtisasının II və III kurs tələbələri arasında ibri dili və ümumi dünyagörüşü üzrə imtahan keçirilib. İmtahanın nəticələrinə əsasən, 273-cü qrupun tələbəsi İsmayılzadə Yasəmən və 274-cü qrupun tələbəsi Abdullayeva Nülufər ən yüksək bal toplayaraq təqaüdün qalibləri seçiliblər. Qeyd edək ki, artıq iki ildir İsrailşünaslıq ixtisası üzrə təhsil alan tələbələr Albert Aqarunov adına təqaüddən yararlanmaq imkanı əldə edirlər. ADU-nun rektoru, akademik Kamal Abdulla və Bakı şəhəri Dağ Yəhudiləri Dini İcmasının sədri Milix Yevdayev tərəfindən irəli sürülən bu təşəbbüs tələbələrin ibri dili biliklərinin inkişafına, dünyagörüşlərinin genişlənməsinə və akademik nailiyyətlərinin təşviqinə xidmət edir. Qeyd: Azərbaycanın digər universitetlərində Albert Aqarunov adına təsis edilən təqaüdə bənzər, konkret olaraq ivrit dili tələbələrinə yönəlmiş belə bir xüsusi təqaüd proqramının analoquna rast gəlmirik. Məsələn, Bakı Slavyan Universitetində Viktor Hüqonun adına fransız dili tələbələri üçün belə bir təqaüd tapa bilməzsiniz. Yaxud Nizami Gəncəvi adına təsis edilmiş təqaüd fars dili və ədəbiyyatı ixtisasında təhsil alan tələbələrə şamil edilmir. Halbuki Nizami Gəncəvi əsərlərinin böyük hissəsini fars dilində qələmə alıb. Bəs nə üçün məhz ivrit dili tələbələri üçün Albert Aqarunov adına ayrıca təqaüd təsis olunur? Görünür, sionist ideologiyasının universitet mühitindəki təsiri artıq bu cür təşəbbüslərdə də özünü göstərir. Bu təqaüd proqramı 2025-ci ilin fevralında təqdim edilib və həmin vaxtdan tətbiq olunur. Təşəbbüsün müəllifləri isə Bakı şəhəri Dağ Yəhudiləri Dini İcmasının sədri Milix Yevdayev və Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru Kamal Abdulladır. Mənbə: Azərbaycan Dillər Universiteti ✡️ Abunə olun

🔯 Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin pərdəarxası: Məsələ göründüyündən daha dərindir? Azərbaycan–Türkiyə məsələsinə bir addım geri çəkilib baxmaq lazımdır. Bəlkə də məsələ sadəcə bir mövzudan ibarət deyil. ✡️ Abunə olun

XX əsrdə strateji üstünlük çox vaxt boğazlara, limanlara, enerji ehtiyatlarına və nəqliyyat yollarına nəzarətlə müəyyənləşdirilirdi. XXI əsrdə həmin amillər əhəmiyyətini itirməyib. Lakin onların yanına yeni güc mənbələri əlavə olunub: rəqəmsal infrastrukturlar, məlumat axınları, kibermüdafiə sistemləri və informasiya platformaları. Bir dövlətin başqa dövlət üzərində təsiri artıq yalnız onun ərazisində hərbi mövcudluq yaratmaqla ölçülmür. Texnoloji standartların müəyyənləşdirilməsi, kritik sistemlərdə proqram təminatının yerləşdirilməsi və uzunmüddətli rəqəmsal asılılıqların formalaşması da strateji nəticələr doğura bilər. Sionist rejimin texnologiya sektorunun hərbi-kəşfiyyat təcrübəsi ilə əlaqələri, kibertəhlükəsizlik sahəsində dövlət və özəl strukturların qarşılıqlı fəaliyyəti və informasiya platformaları ilə qurulan əməkdaşlıq bu baxımdan ayrıca təhlil edilməlidir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya nümayəndələrinin səfəri bu prosesin konkret nəticələrini hələ göstərmir. Ancaq həmin səfəri yalnız texnoloji tərəqqi ilə tanışlıq kimi təqdim etmək də geosiyasi reallığın mühüm hissəsini diqqətdən kənarda qoyur. Əsas təhlükəsizlik sualı sionist rejimin hansı texnologiyalara sahib olması deyil. Əsas sual həmin texnologiyaların başqa dövlətlərin kritik sistemlərinə daxil olduqda hansı məlumatlara, hansı qərarlara və hansı asılılıqlara təsir göstərə bilməsidir. Çünki müasir dövrdə strateji üstünlük bəzən sərhədi keçmədən, hərbi qüvvə yerləşdirmədən və bircə güllə atmadan da formalaşa bilər. Bunun üçün başqa dövlətin ərazisini idarə etmək vacib deyil. Bəzən onun rəqəmsal sistemlərində əvəzolunmaz mövqe qazanmaq kifayət edir. ✡️ Abunə olun

Beer-Şeva: Hərbi dövlətin texnoloji laboratoriyası Səfərin Beer-Şeva istiqaməti daha geniş mənzərəni ortaya qoyur. Burada universitetlər, kibertəhlükəsizlik şirkətləri, dövlət qurumları və hərbi texnologiya strukturları arasında yaradılmış əməkdaşlıq modeli nümayəndələrə təqdim edilib. Bu modelin iqtisadi səmərəliliyi şübhə doğura bilər. Onun əsas xüsusiyyəti texnologiya ilə dövlətin təhlükəsizlik ehtiyaclarının bir-birindən ayrılmamasıdır. Belə bir sistemdə universitet tədqiqatları, hərbi təcrübə və özəl kapital eyni innovasiya mühitində birləşir. Dövlətin müdafiə ehtiyacları texnoloji inkişafı istiqamətləndirir, özəl sektor isə bu təcrübəni daha geniş bazara çıxara bilir. Nəticədə texnologiya ixracı yalnız iqtisadi gəlir mənbəyi olmur. O, ölkənin beynəlxalq əlaqələrini genişləndirən və uzunmüddətli institusional təsir imkanları yaradan vasitəyə də çevrilir. Bu baxımdan sionist rejimin texnoloji diplomatiyasını onun təhlükəsizlik strategiyasından tamamilə ayırmaq mümkün deyil. Xüsusilə münaqişəli regionlarda hərbi təcrübədən yaranmış texnologiyanın yayılması başqa dövlətlərin təhlükəsizlik arxitekturasına dolayı təsir göstərə bilər. Kibertəhlükəsizlik adı altında hansı məlumatlar əhəmiyyət qazanır? “Dream”, “Akeyless”, “Vicarius” və “Source Defense” kimi şirkətlərin təqdim etdiyi texnologiyalar müxtəlif sahələrə aiddir. Ancaq onları birləşdirən əsas xüsusiyyət rəqəmsal sistemlərin daxilində baş verən prosesləri anlamaq və idarə etmək imkanlarıdır. Bir texnologiya giriş səlahiyyətlərini qoruyur. Digəri zəiflikləri müəyyənləşdirir. Başqası proqramların davranışını izləyir və təhlükələri aşkar edir. Bütün bunlar kibermüdafiənin qanuni və zəruri funksiyalarıdır. Lakin strateji baxımdan başqa sual meydana çıxır: bu sistemlərin işləməsi üçün hansı məlumatlar tələb olunur? Dövlət şəbəkələrinin quruluşu, istifadə edilən proqram təminatı, giriş mexanizmləri, sistem zəiflikləri və təhlükəsizlik hadisələri haqqında məlumatlar hər bir ölkənin rəqəmsal təhlükəsizlik mənzərəsini formalaşdırır. Belə məlumatlar xarici təminatçıya nəzarətsiz ötürüldükdə və ya həmin təminatçıdan davamlı texniki asılılıq yarandıqda, kibermüdafiə sahəsində əməkdaşlıq strateji həssaslıq qazanır. Bu, konkret şirkətlərin casusluq etdiyinin sübutu ola bilər. Lakin təhlükəsizlik siyasətində əsas vəzifə yalnız sübut edilmiş pozuntulara reaksiya vermək deyil, təhlükə yarada biləcək asılılıqları əvvəlcədən müəyyənləşdirməkdir. Əgər bu prinsip hərbi texnikanın alınmasına tətbiq edilirsə, dövlətin rəqəmsal infrastrukturuna tətbiq edilməməsi üçün heç bir əsas yoxdur. İnformasiya müharibəsinin yeni cəbhəsi: “CyberWell” Səfər haqqında məqalələrdə “CyberWell” təşkilatının fəaliyyəti xüsusi yer tutur. Təqdim olunan məlumatlara görə, bu təşkilat Meta, TikTok, YouTube və X platformalarında antisemit məzmunun aşkarlanması və platformalara bildirilməsi ilə məşğuldur. Yüz minlərlə paylaşımın qeydə alınması və böyük sayda məzmunun silinməsi onun fəaliyyətinin nəticəsi kimi göstərilir. Burada məsələnin yalnız nifrət nitqi ilə mübarizədən ibarət olduğunu düşünmək kifayət deyil. Müasir informasiya mübarizəsində əsas üstünlüklərdən biri hansı məzmunun görünəcəyinə, hansı məzmunun məhdudlaşdırılacağına və ictimai müzakirənin hansı qaydalarla aparılacağına təsir göstərməkdir. “CyberWell”in platformalarla əməkdaşlığı onun məzmun barədə bildirişlər göndərməsinə və platforma siyasətlərinə dair tövsiyələr verməsinə imkan yaradır. Bu, müəyyən institusional təsir mexanizmidir. İkinci məsələ monitorinq imkanlarıdır. Sosial media paylaşımlarının sistemli təhlili vasitəsilə hesabların fəaliyyəti, mövzu seçimləri, əlaqələri və ictimai mövqeləri haqqında məlumatlar toplamaq mümkündür. Belə təhlillər informasiya mühitində qrupların və tendensiyaların müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə oluna bilər. Lakin məzmun monitorinqinin istifadəçinin məxfi yazışmalarına, IP ünvanına və ya dəqiq yerləşdiyi yerə avtomatik çıxış verdiyini düşünülməsinə səbəb olur. Belə səlahiyyətlərin “CyberWell”ə verildiyini göstərən sübut təqdim olunmayıb. Bununla belə, strateji sual qüvvədə qalır: qlobal platformalarla əməkdaşlıq edən təşkilatların məlumat toplama və məzmunun silinməsinə təsir imkanları hansı müstəqil mexanizmlərlə yoxlanılır? İnformasiya mühitinə təsir etmək üçün həmişə məxfi məlumatlara çıxış lazım deyil. Bəzən ictimai müzakirənin görünürlüyünü və platformaların moderasiya qaydalarını dəyişmək də əhəmiyyətli nəticələr doğura bilər. Azərbaycan: Coğrafiyanın dəyişməyən hökmü Geosiyasətdə dövlətlər öz qonşularını seçə bilmirlər. Azərbaycanın İranla həmsərhəd olması, Xəzər hövzəsində yerləşməsi və Türkiyə ilə Mərkəzi Asiya arasında mühüm əlaqə məkanı təşkil etməsi onun strateji əhəmiyyətini müəyyənləşdirən sabit amillərdir. Sionist rejimin bu coğrafiyada texnoloji və təhlükəsizlik əlaqələrini genişləndirməsi də həmin reallıqdan ayrı qiymətləndirilə bilməz. İranla sionist rejim arasında uzunmüddətli qarşıdurma mövcud olduğu şəraitdə sionist rejimin İran sərhədlərinə yaxın regionlarda əldə etdiyi hər bir yeni institusional imkan təhlükəsizlik baxımından diqqətlə izlənilməlidir. Bu, Azərbaycan nümayəndələrinin səfərinin özlüyündə İrana qarşı əməliyyat olduğunu göstərə bilər. Əsl strateji məsələ daha dərindir. Dövlətlər arasında texnoloji əlaqələr zaman keçdikcə kadr hazırlığına, proqram təminatına, məlumat mübadiləsinə, texniki xidmətə və davamlı institusional münasibətlərə çevrilə bilər. Belə əlaqələr iqtisadi fayda gətirdiyi kimi, xarici təsir imkanları da yarada bilər. Hansı nəticənin üstün gələcəyi isə müqavilələrin məzmunundan, texniki nəzarət mexanizmlərindən və dövlətin "müstəqil" qərarvermə imkanlarından asılıdır. Bu səbəbdən səfərin təhlükəsizlik əhəmiyyətini müəyyənləşdirmək üçün nümayəndələrin hansı şirkətlərlə görüşdüyünü bilmək kifayət deyil. Sonrakı mərhələdə hansı texnologiyaların tətbiq edildiyini və hansı əməkdaşlıq mexanizmlərinin qurulduğunu da bilmək lazımdır. Mərkəzi Asiya: Təkcə bazar deyil, strateji əlaqələr məkanı Qazaxıstan və Qırğızıstan nümayəndələrinin eyni proqramda iştirakı səfərin daha geniş regional xarakterini göstərir. Mərkəzi Asiya enerji ehtiyatları, nəqliyyat dəhlizləri və böyük güclər arasındakı rəqabət baxımından mühüm coğrafiyadır. Sionist rejimin bu ölkələrlə texnoloji əlaqələrinin inkişafı yeni bazarlara çıxış, investisiya və elmi əməkdaşlıq imkanları yarada bilər. Ancaq dövlətlərarası münasibətlərdə texnoloji əməkdaşlığın nəticəsi yalnız kommersiya müqavilələri ilə məhdudlaşmır. Bu əlaqələr mütəxəssislər arasında davamlı şəbəkələr, institusional tərəfdaşlıqlar və müəyyən texnoloji standartlardan asılılıq da yarada bilər. Belə bir şəbəkənin yaranması özlüyündə düşmənçilik fəaliyyəti olmasada. Lakin onun regional güc münasibətlərinə təsirini nəzərə almamaq da strateji səhv olardı. Teleqraf-ın məqalələrində görünməyən əsas məsələ Yayımlanan yazıların əsas problemi İsrailin texnoloji nailiyyətləri haqqında məlumat verməsi deyil. Problem həmin nailiyyətlərin siyasi və təhlükəsizlik kontekstindən ayrılaraq təqdim olunmasıdır. “8200” bölməsinin keçmiş əməkdaşının rəhbər vəzifədə çalışdığı şirkət haqqında danışılır, lakin hərbi kəşfiyyat təcrübəsinin kommersiya sektorundakı rolu araşdırılmır. Dövlət kibertəhlükəsizlik strukturları təqdim edilir, lakin belə strukturlarla gələcək əməkdaşlığın məlumat suverenliyinə təsiri soruşulmur. Sosial media məzmununun silinməsinə təsir göstərən təşkilatın nailiyyətləri sadalanır, lakin bu fəaliyyətin ifadə azadlığı və informasiya mühitinə təsir baxımından doğurduğu suallar açılmır. Regional nümayəndə heyətinin səfəri təsvir olunur, lakin seçilmiş coğrafiyanın strateji əhəmiyyəti təhlil edilmir. Nəticədə oxucu texnoloji imkanlar haqqında geniş məlumat alır, amma həmin imkanların beynəlxalq güc münasibətlərində hansı yer tutduğunu anlamaq üçün zəruri suallarla qarşılaşmır. İnnovasiya haqqında jurnalistika yalnız uğur hekayələrinin toplusuna çevrildikdə, dövlət gücünün texnoloji vasitələrlə necə genişləndiyini görmək çətinləşir. Nəticə: Müasir geosiyasətdə ən qiymətli ərazi məlumat sistemləridir

🔯 İnnovasiya adı altında geosiyasi nüfuz: Sionist Rejimin Qafqaz və Mərkəzi Asiyada səssiz irəliləyişi Böyük dövlətlər arasındakı mübarizəni yalnız müharibələrə, hərbi bazalara və diplomatik bəyanatlara baxaraq anlamağa çalışanlar müasir geosiyasətin ən mühüm xüsusiyyətini nəzərdən qaçırırlar: strateji üstünlük çox vaxt silahların işə düşməsindən əvvəl, rəqibin ətrafında qurulan əlaqələr sistemi vasitəsilə əldə edilir. Bu əlaqələr bəzən hərbi əməkdaşlıq, bəzən iqtisadi sərmayə, bəzən də elm, təhsil və texnologiya adı altında formalaşır. Onların hər biri ayrıca götürüldükdə adi beynəlxalq münasibət kimi görünə bilər. Lakin eyni istiqamətdə cəmləşdikdə daha geniş strateji mənzərənin hissəsinə çevrilir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan 18 nəfərlik nümayəndə heyətinin sionist rejimə səfəri haqqında Azərbaycanın Teleqraf nəşrində ardıcıl dərc edilmiş məqalələr məhz belə bir mənzərənin təhlilini tələb edir. Bu yazıları diqqətlə oxuduqda maraqlı ziddiyyət meydana çıxır. Oxucuya innovasiya, süni intellekt, startaplar və texnoloji tərəqqi haqqında geniş məlumat verilir. Ancaq səfərin ən diqqətçəkən istiqamətləri kibertəhlükəsizlik, hərbi kəşfiyyat təcrübəsi, dövlətin rəqəmsal müdafiə infrastrukturu və qlobal informasiya platformalarına təsir mexanizmləri ilə bağlıdır. Burada söhbət nümayəndə heyətinin niyyətindən getmir. Söhbət sionist rejimin öz texnoloji imkanlarını hansı strateji mühitdə formalaşdırmasından və həmin imkanları hansı coğrafiyalara təqdim etməsindən gedir. Sionist rejim İranla qarşıdurması fonunda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya təsadüfi coğrafiya sayıla bilməz. Xüsusilə İranla uzun quru sərhədinə malik Azərbaycanın bu əlaqələrdə iştirakı məsələyə sırf iqtisadi deyil, təhlükəsizlik prizmasından da baxmağı zəruri edir. Kəşfiyyat təcrübəsi kommersiya məhsuluna çevriləndə Teleqraf-ın təqdim etdiyi məlumatlar arasında ən mühüm detallardan biri “Dream” şirkətinin rəhbər şəxslərindən Devid Amirin keçmişidir. O, sionist rejimin “8200” hərbi kəşfiyyat bölməsində xidmət etmiş, rəhbər vəzifələr tutmuş və ABŞ-da sionist rejimin ilk kiberattaşesi olmuş şəxs kimi təqdim edilir. Belə bir tərcümeyi-halın innovasiya məqaləsində adi peşəkar üstünlük kimi göstərilməsi məsələnin strateji mahiyyətini dəyişmir. “8200” sadəcə texniki mütəxəssislər hazırlayan hərbi məktəb deyil. Bu bölmə sionist rejimin siqnal kəşfiyyatı və kiberimkanları ilə əlaqəli hərbi strukturudur. Onun yetişdirdiyi kadrların mülki texnologiya sektoruna keçməsi kəşfiyyat təcrübəsi ilə kommersiya innovasiyası arasında mühüm əlaqə yaradır. Burada əsas sual dövlətin kəşfiyyat mühitində formalaşmış texnoloji biliklərin beynəlxalq bazarda necə istifadə olunmasıdır. Kritik infrastrukturu qorumaq üçün hazırlanmış proqram təminatı həmin infrastrukturun daxili quruluşunu, zəif nöqtələrini və təhlükə səthlərini öyrənməyi tələb edə bilər. Bu məlumatların hansı həcmdə toplandığı, kimə ötürüldüyü və hansı müddətdə saxlandığı isə artıq texniki deyil, dövlət təhlükəsizliyi məsələsidir. Məhz buna görə belə şirkətlərlə əməkdaşlıq yalnız qiymət, məhsuldarlıq və innovasiya göstəriciləri əsasında qiymətləndirilə bilməz. Teleqraf-ın məqaləsində şirkətin imkanları haqqında danışılır, lakin bu imkanların yaratdığı etimad və nəzarət problemi demək olar ki, araşdırılmır. Bu, əhəmiyyətsiz boşluq deyil. Müasir dövrdə rəqəmsal təhlükəsizliyi başqa dövlətin texnologiyasına həvalə edən ölkə yalnız müdafiə vasitəsi əldə etmir; eyni zamanda, öz sistemlərinin təhlükəsizliyində xarici təminatçının rolunu qəbul edir.

Sionist rejimin texnoloji gündəmində süni intellekt artıq ayrıca istiqamət deyil, müxtəlif sektorların inkişafını sürətləndirən əsas vasitələrdən biridir. Bununla belə, bu texnologiyanın geniş tətbiqi yeni təhlükəsizlik və tənzimləmə problemlərini də gündəmə gətirir. Ben-Qurion Universitetinin baş elmi tədqiqatçısı Maykl Fayrın nümayəndə heyətinə təqdim etdiyi araşdırmalar məhz bu məsələyə həsr olunub. O, böyük dil modellərinin (LLM) “jailbreaking” adlanan üsullarla manipulyasiya edilə bildiyini izah edib. Belə ki, süni intellekt modelləri təhlükəsiz cavablar vermək və zərərli tapşırıqlardan yayınmaq üçün proqramlaşdırılsa da, xüsusi hazırlanmış sorğular, rol oyunları və məlumatların mərhələli təqdim edilməsi onların təhlükəsizlik məhdudiyyətlərini aşmağa imkan verə bilər. Bu isə süni intellekt sistemlərinin hazırlanması ilə yanaşı, onların qorunmasının da nə qədər vacib olduğunu göstərir. Süni intellektin tətbiqinin başqa bir nümunəsi isə “CyberWell” şirkətidir. Şirkət sosial media platformalarında antisemit məzmunun və nifrət nitqinin müəyyənləşdirilməsi üçün süni intellektdən istifadə edir. Sistem böyük həcmdə məlumatı izləyərək potensial pozuntuları aşkar edir, daha sonra mütəxəssislər həmin məzmunları dil, mədəniyyət və siyasi kontekst baxımından qiymətləndirirlər. Şirkətin təqdim etdiyi məlumatlara görə, indiyədək 800 mindən çox məzmun nümunəsi pozuntu kimi qeydə alınıb, 400 mindən çoxu silinib və platformaların siyasətlərinin təkmilləşdirilməsi üçün 170 tövsiyə irəli sürülüb. Texnologiyanın insan həyatına təsiri Sionist rejimdə innovasiya ekosisteminin maraqlı tərəflərindən biri də elmi araşdırmaların real həyatdakı problemlərin həllinə yönəldilməsidir. Bu baxımdan “Technion” Texnologiya İnstitutu və Rambam Sağlamlıq Mərkəzinə səfər xüsusilə diqqətçəkən oldu. “Technion” universiteti yalnız təhsil müəssisəsi deyil, həm də yüksək texnologiyalar sektoruna mütəxəssis və innovativ ideyalar qazandıran elmi mərkəz kimi fəaliyyət göstərir. Təqdim olunan məlumatlara əsasən, universitet məzunlarının təxminən 70 faizi İsrailin yüksək texnologiyalar sektorunda çalışır, onların 30 faizi isə şirkətlərin baş icraçı direktorlarıdır. Universitetin yetirmələrinin yaratdığı layihələr arasında inək hüceyrələrindən laboratoriya şəraitində həqiqi ət yetişdirən “Aleph Farms”, eləcə də tibbi texnologiyalar və robotlaşdırılmış cərrahiyyə sistemləri üzərində çalışan şirkətlər var. Texnologiyanın səhiyyədə tətbiqinə gəldikdə isə Hayfa şəhərindəki Rambam Sağlamlıq Mərkəzinin təcrübəsi diqqət çəkir. Təxminən 2,5 milyon nəfərə xidmət göstərən, 1000-dən çox çarpayısı və 6000 əməkdaşı olan xəstəxana tibbi xidmətlə yanaşı, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinə də xüsusi önəm verir. Xəstəxanada məlumatların müxtəlif sistemlərdə ayrı-ayrılıqda saxlanılması problemini aradan qaldırmaq üçün “AI Factory” təşəbbüsü yaradılıb. Bu platforma hesablama gücünü, məlumat bazalarını və müxtəlif sahələrdə çalışan komandaları vahid sistemdə birləşdirir. Təcili yardım şöbəsində istifadə olunan süni intellekt əsaslı “Shaked” sistemi isə diaqnostikanın sürətləndirilməsinə və lazımsız müayinələrin azaldılmasına xidmət edir. Rambamın digər fərqli xüsusiyyəti dünyada ən böyük möhkəmləndirilmiş yeraltı təcili yardım xəstəxanasına malik olmasıdır. Bu infrastruktur fövqəladə vəziyyətlərdə, o cümlədən kütləvi travmalar zamanı tibbi xidmətlərin davamlılığını təmin etmək üçün nəzərdə tutulub. Elmi araşdırmaların səhiyyədə tətbiqinə dair daha qeyri-adi nümunələrdən biri “Itay&Beyond” şirkətinin layihəsidir. Şirkət insan hüceyrələrindən miniatür beyin strukturları — orqanoidlər yetişdirərək onları çoxelektrodlu sistemlərlə əlaqələndirir. Süni intellektlə birləşdirilən bu texnologiya dərmanların təsirini qiymətləndirməyə, xəstəliklərin xüsusiyyətlərini araşdırmağa və pasiyentlərin müalicəyə fərdi reaksiyalarını öyrənməyə imkan yaradır. Bu yanaşma gələcəkdə ənənəvi heyvan sınaqlarına ehtiyacın azaldılmasına da töhfə verə bilər. Təcrübə mübadiləsindən uzunmüddətli əməkdaşlığa Sionist rejimin innovasiya modelinin digər mühüm istiqaməti beynəlxalq əməkdaşlıqdır. 1958-ci ildə yaradılan Beynəlxalq İnkişaf Əməkdaşlığı Agentliyi — MASHAV indiyədək 140-dan çox ölkədən 350 mindən artıq şəxsi təlim proqramlarına cəlb edib. Təhsil, kənd təsərrüfatı, səhiyyə, icma inkişafı və innovasiya sahələrini əhatə edən proqramlar vasitəsilə müxtəlif ölkələrin mütəxəssislərinin bilik və bacarıqlarının artırılması hədəflənir. Son dövrlərdə süni intellekt və kibertəhlükəsizlik də agentliyin diqqət yetirdiyi istiqamətlər sırasına daxil edilib. Sionist rejim İnnovasiya Qurumu isə Hindistan və Qazaxıstan kimi ölkələrlə birgə maliyyələşdirmə fondları və investisiya mexanizmləri üzərində işləyir. Bu yanaşma innovasiyanın yalnız milli çərçivədə deyil, beynəlxalq tərəfdaşlıqlar vasitəsilə inkişaf etdirilməsinin əhəmiyyətini göstərir. Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan mütəxəssislərin səfəri də məhz bu təcrübə mübadiləsinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Görüşlər zamanı təqdim olunan nümunələr göstərir ki, uğurlu innovasiya ekosistemi ayrı-ayrı texnologiyaların mövcudluğu ilə deyil, elm, təhsil, dövlət, biznes və insan kapitalı arasında qurulan əlaqələrlə formalaşır. Sionist rejim təcrübəsinin diqqətçəkən tərəfi də budur: burada texnologiya yalnız gələcəyin qurulması üçün vasitə deyil, bu günün iqtisadi, sosial və təhlükəsizlik problemlərinin həlli üçün istifadə olunan real alətdir. Mənbə: Teleqraf ✡️ Abunə olun

🔯 Startap ölkəsinin texnologiya uğuru: sionist rejimin innovasiya ekosistemi necə işləyir? Sionist rejimin texnologiya nəhəngi olduğu yəqin ki, heç kimə sirr deyil. Məhz buna görə də, bu ölkə beynəlxalq səviyyədə “startap ölkəsi” (start-up nation) kimi tanınır. Sionist rejimin qlobal texnologiya mərkəzinə çevrilməsi bizə tanış olan, ənənəvi texnoloji inkişaf modeli ilə mümkün olmayıb. Bu ölkənin geniş daxili bazarı, zəngin təbii ehtiyatları yoxdur. Belə şəraitdə formalaşan innovasiya ekosistemi real problemlərə qısa müddətdə həll yolları tapmaq və həmin həlləri qlobal bazara çıxarmaq zərurəti üzərində qurulub. Bunlar ölkədə startapların çoxluğuna, dərin texnologiyalar (Deep Tech) sahəsində güclü mövqeyə və iri həcmli şirkət satışlarına gətirib çıxarıb. Sionist rejim İnnovasiya Qurumunun (IIA) 2026-cı il üzrə “Yüksək Texnologiyalar Sektorunun Vəziyyəti” hesabatına əsasən, ölkədə mürəkkəb təhlükəsizlik şəraitinə baxmayaraq, 2026-cı ilin əvvəlində sionist rejimin texnologiya investisiyaları bazarında 3,36 milyard dollar investisiya cəlb edilib. 2025-ci ildə sionist rejimin yüksək texnologiyalar sektorunun ÜDM-dəki payı 352 milyard şekel (təxminən 191,5 milyard manat) təşkil edib. Bu, 2024-cü illə müqayisədə 8,2 faiz artım deməkdir. Artım əsasən hər işçiyə düşən illik ÜDM-in təxminən 47 min şekel (25,5 min manat) artması, başqa sözlə, 6 faiz yüksəlməsi hesabına baş verib. Yüksək texnologiyalar sektorunda hər işçiyə düşən məhsul istehsalının həcmi 827 min (450 min manat) şekelə çatıb ki, bu da ölkə iqtisadiyyatında ən yüksək göstəricidir. Yüksək texnologiyalar üzrə ixracın həcmi təxminən 85 milyard dollara yüksələrək sionist rejimin ümumi ixracının 58 faizini təşkil edib. Eyni zamanda, sektorda çalışanların sayı təxminən 400 min nəfərə çatıb ki, bu da ölkədə ümumi məşğulluğun 11,4 faizinə bərabərdir. 2025-ci ildə sionist rejimdə yaradılan yeni startap şirkətlərinin sayı isə təxminən 775 olub. 2025-ci ildə sionist rejimin yüksək texnologiyalar sektorunun dərin texnologiyalara (Deep Tech) və süni intellektə keçidi güclənib. Yeni yaradılan şirkətlər və sektor üzrə investisiyalar arasında müdafiə texnologiyaları (Defense Tech), kosmik texnologiyalar, kvant texnologiyaları və süni intellekt infrastrukturu sahələrində aktivlik artıb. Yüksək əməkhaqqı səviyyəsi və yerli əməliyyat ehtiyacları nəzərə alınmaqla, yüksək texnologiyalar sənayesi iqtisadiyyatda əhəmiyyətli təsir yaradır. Qiymətləndirmələrə görə, texnologiya sektorunda hər bir iş yeri yerli xidmətlər, infrastruktur və ticarət sahələrində əlavə bir neçə iş yerinin yaranmasını dəstəkləyir. İnnovasiyanın arxasında hansı model dayanır? Sionist rejimdə universitetlərdə aparılan elmi araşdırmalar, özəl sektorun təşəbbüsləri və hərbi texnologiyalar sahəsində toplanmış təcrübə bir-birini tamamlayaraq vahid innovasiya ekosistemi yaradır. Bu modelin necə işlədiyini görmək, yeni texnologiyalarla tanış olmaq və təcrübə mübadiləsi aparmaq məqsədilə Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan 18 mütəxəssis sionist rejimə səfər edib. Səfərin diqqətçəkən istiqamətlərindən biri sionist rejimin vençur kapitalı və startap ekosistemi ilə tanışlıq idi. Nümayəndə heyəti ilə ziyarət etdiyimiz “Jerusalem Venture Partners” (JVP) şirkəti təxminən 30 ildir texnologiya sektorunda fəaliyyət göstərir. Şirkətin baş tərəfdaşı Qadi Poratın təqdimatından aydın olur ki, sionist rejimdə innovasiya yalnız yeni ideyaların yaradılması ilə məhdudlaşmır, onların kommersiyalaşdırılması və qlobal bazarlara çıxarılması da bu prosesin mühüm hissəsidir. JVP ilkin mərhələdə olan startaplara və inkişafını genişləndirən şirkətlərə investisiya yatırır. Kibertəhlükəsizlik, maliyyə texnologiyaları, sığorta texnologiyaları və korporativ proqram təminatı şirkətin əsas maraq dairəsindədir. Hazırda isə süni intellektin ənənəvi texnoloji sahələrlə inteqrasiyası yeni investisiya imkanları yaradır. Bu ekosistemin formalaşmasında dövlətin rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sionist rejim İnnovasiya Qurumunda (IIA) keçirilən görüşdə qurumun Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin direktoru Lior Yafe dövlətin yüksək texnologiyalar sektoruna dəstək mexanizmlərini təqdim etdi. Elə burada məlum oldu ki, qurum hər il təxminən 700 milyon dollar vəsait ayırır. Bu maliyyə ilkin mərhələdəki startaplara investisiyaların yatırılmasına, elmi-tədqiqat laboratoriyalarının, superkompüterlərin və digər innovasiya infrastrukturunun inkişafına yönəldilir. Bununla yanaşı, dövlət yüksək texnologiyalar sektorunun ehtiyaclarına uyğun siyasətin formalaşdırılması, vergi mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və insan kapitalının inkişafı ilə də məşğul olur. İllik 700 milyon dollarlıq maliyyələşmə həcminin yalnız məndə deyil, nümayəndə heyətində də təəccüb doğurduğunu hiss etdim. Bu reaksiyadan hiss etdim ki, söhbət sadəcə böyük məbləğdən getmir. Əslində, bu rəqəm sionist rejimin innovasiyaya yanaşmasının miqyasını göstərir: burada dövlət yalnız maliyyə ayırmaqla kifayətlənmir, həm də innovasiyanın inkişafı üçün şərait yaradır, özəl sektorla elmi müəssisələr arasında körpü rolunu oynayır. Sionist rejimin kiberməkanda müdafiə üzrə strateji üstünlüyü Sionist rejimin texnoloji ekosistemində kibertəhlükəsizlik xüsusi yer tutur. Ölkənin bu sahədəki imkanları yalnız özəl şirkətlərin hazırladığı proqram təminatı ilə məhdudlaşmır. Hərbi sektor, universitetlər, dövlət qurumları və biznes arasında formalaşan əməkdaşlıq da inkişafın əsas amillərindəndir. Bu modelin nümunələrindən biri Beer-Şeva şəhərində fəaliyyət göstərən “Cyber7” təşkilatıdır. Təşkilatın icraçı direktoru Daniel Martinlə görüş zamanı sionist rejimin kibertəhlükəsizlik mərkəzlərindən birinə çevrilən şəhərin inkişaf yolu diqqətə çatdırıldı. Hərbi texnologiya bölmələrinin Beer-Şevaya köçürülməsi, universitetlərdə ixtisaslaşmış tədqiqat mərkəzlərinin yaradılması və dövlət-özəl sektor əməkdaşlığı şəhərin bu sahədə mövqeyini gücləndirib. Kibertəhlükəsizliyin digər mühüm istiqaməti isə baş verən insidentlərə operativ müdaxilədir. Sionist rejimin Milli Kiberdirektorluğunun tərkibində fəaliyyət göstərən Kompüter Fövqəladə Hallara Müdaxilə Qrupunda (CERT-IL) bu mexanizmlə tanış olduq. Qurum hər gün yerli və beynəlxalq tərəfdaşlardan kiberhücum cəhdləri və təhlükələrlə bağlı yüzlərlə məlumat qəbul edir. Araşdırılan insidentlərə fişinq, zərərli proqram təminatı, məlumatların şifrələnməsi ilə müşayiət olunan hücumlar və DDoS hücumları daxildir. CERT-IL-in 119 qaynar xətti isə sutkanın 24 saatı, həftənin yeddi günü fəaliyyət göstərir. Özəl sektorun təqdim etdiyi texnologiyalar da kibermüdafiənin getdikcə daha mürəkkəb xarakter aldığını göstərir. “Vicarius” təşkilatlara kibertəhlükəsizlik boşluqlarını müəyyənləşdirmək və aradan qaldırmaq imkanı verən platformalar hazırlayır. “Akeyless” maşın identikliyinin və süni intellekt agentlərinin giriş imkanlarının qorunması üzərində çalışır. Şirkətin həmtəsisçisi Şai Onun sözlərinə görə, platforma hər ay 20 milyarddan çox əməliyyatı və maşınların giriş sorğularını emal edir. Bu rəqəmin arxasında müasir kibertəhlükəsizliyin mühüm problemlərindən biri dayanır: artıq rəqəmsal sistemlərdə maşınlara məxsus identikliklərin sayı insan identikliklərinin sayını dəfələrlə üstələyir. Bu isə ənənəvi müdafiə mexanizmlərindən daha mürəkkəb həllər tələb edir. “Source Defense” şirkəti isə veb-saytları üçüncü tərəflərin brauzerdə işləyən kodlarından qaynaqlanan təhlükələrdən qoruyur. Maliyyə institutları, aviaşirkətlər və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq edən qurum süni intellekt vasitəsilə həyata keçirilən məlumat oğurluğu hücumlarına qarşı da həllər təqdim edir. Tel-Əvivdə yerləşən “Dream” şirkətinin fəaliyyəti də süni intellektlə kibertəhlükəsizliyin necə birləşdiyini göstərir. Təxminən 350 əməkdaşı olan şirkət süni intellekt modellərindən və müxtəlif məlumat mənbələrindən istifadə etməklə hökumətlər və kritik infrastruktur obyektləri üçün qabaqlayıcı müdafiə sistemləri hazırlayır. Bu sistemlər potensial hücumları əvvəlcədən müəyyənləşdirməyə, rəqəmsal zəiflikləri qiymətləndirməyə və real təhlükələri çoxsaylı xəbərdarlıqlar arasından seçməyə imkan verir. İmkanlarla yanaşı, süni intellektin yaratdığı yeni risklər

🔯 Azərbaycan və Qazaxıstan nümayəndə heyəti sionist rejimin təhsil və səhiyyə müəssisələri ilə tanış olublar Sionist rejimə səfər edən Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan mütəxəssislər ölkənin aparıcı təhsil, səhiyyə və beynəlxalq əməkdaşlıq müəssisələrinin fəaliyyəti ilə tanış olublar. Teleqraf xəbər verir ki, nümayəndə heyəti sionist rejimdə fəaliyyət göstərən "Technion" Texnologiya İnstitutuna səfər edib. “Technion” Texnologiya İnstitutunun kampusu barədə məlumat verilərkən bildirilib ki, geniş əraziyə malik universitet şəhərciyində tələbə yataqxanaları, tibb mərkəzi, bank və market də daxil olmaqla müxtəlif xidmətlər mövcuddur. Universitetdə bakalavriat səviyyəsində qadın və kişi tələbələrin sayı nisbətən balanslı olsa da, davamlı təhsil proqramlarında qadınların payı bir qədər aşağıdır. Təhsil müəssisəsində tələbələr üçün müxtəlif dərsdənkənar fəaliyyətlər, idman imkanları və beynəlxalq tələbələrin universitet həyatına inteqrasiyasını dəstəkləyən proqramlar təşkil olunur. Təhsil haqları və qəbul şərtləri barədə məlumat verilərkən akademik göstəricilərin və standartlaşdırılmış testlərin nəticələrinin mühüm rol oynadığı vurğulanıb. “Technion”un innovasiya və yüksək texnologiyalar sektoruna xüsusi önəm verdiyi qeyd olunub. Məlumata görə, universitetin məzunlarının təxminən 70%-i sionist rejimin yüksək texnologiyalar sektorunda çalışır, onların 30%-i isə şirkətlərin baş icraçı direktorlarıdır. Görüş zamanı “Technion” məzunlarının yaratdığı bir sıra innovativ layihələr və şirkətlər də təqdim olunub. Bunlara inək hüceyrələrindən həqiqi ət və birləşdirici toxuma yetişdirən “Aleph Farms”, kannabis molekullarının əczaçılıq sahəsində tətbiqini araşdıran “Cannassol”, şişlərin müalicəsində elektromaqnit texnologiyalarından istifadə edən cihazlar və əməliyyatların müddətini azaltmağa imkan verən robotlaşdırılmış cərrahiyyə sistemi daxildir. Bundan başqa, institutda gəzinti zamanı elektron lazer vasitəsilə kiçik qızıl lövhə üzərində Müqəddəs Kitabın tam mətninin həkk olunduğu “Nano Bible” layihəsi barədə məlumat verilib. Layihənin Papa XVI Benediktə hədiyyə məqsədilə hazırlandığı bildirilib. Səfər iştirakçıları sionist rejimin Hayfa şəhərində yerləşən Rambam Sağlamlıq Mərkəzini də ziyarət edib. Mərkəz ölkənin şimalında mühüm tibbi xidmət və ixtisaslaşmış müalicə müəssisələrindən biridir. Mərkəz 12 regional xəstəxanaya üçüncü səviyyəli ixtisaslaşmış tibbi xidmət göstərir və sionist rejimin şimalında fəaliyyət göstərən yeganə uşaq xəstəxanasına ev sahibliyi edir. Mərkəzin kök hüceyrələri üzrə müasir tibb mərkəzi və dünyada ən böyük möhkəmləndirilmiş yeraltı təcili yardım xəstəxanası ilə seçildiyi qeyd olunub. Bu infrastruktur fövqəladə hallar zamanı tibbi xidmətlərin operativ şəkildə səfərbər edilməsinə, kütləvi travma və posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) hallarında pasiyentlərə yardım göstərilməsinə imkan yaradır. Rambam Sağlamlıq Mərkəzinin nümayəndələri bildiriblər ki, 2,5 milyon nəfərə xidmət göstərən xəstəxanada 1000-dən çox çarpayı və 6000 əməkdaş var. Mərkəzin informasiya texnologiyaları bölməsi texnologiyaları yalnız innovasiya məqsədilə deyil, ilk növbədə pasiyentlərə göstərilən tibbi xidmətin keyfiyyətini yüksəltmək üçün tətbiq edir. Xəstəxana təxminən 30 il əvvəl hazırlanmış və sonradan inkişaf etdirilmiş öz elektron tibbi qeydiyyat sistemindən istifadə edir. Məlumatların müxtəlif sistemlərdə ayrı-ayrılıqda saxlanılması problemini aradan qaldırmaq məqsədilə xəstəxanada hesablama gücünü, məlumat platformalarını və müxtəlif sahələr üzrə çalışan komandaları birləşdirən “AI Factory” təşəbbüsü yaradılıb. Təcili yardım şöbəsində diaqnostikanı sürətləndirmək və lazımsız müayinələrin sayını azaltmaq üçün süni intellekt əsaslı “Shaked” sistemindən istifadə olunur. Həmçinin Hayfadakı elmi-tədqiqat müəssisələri və texnologiya şirkətləri ilə əməkdaşlığın genişləndirildiyi, informasiya sistemlərinin kibertəhlükəsizliyi gücləndirmək və fasiləsiz fəaliyyəti təmin etmək məqsədilə yerli serverlərdən bulud infrastrukturuna köçürülməsi istiqamətində işlərin aparıldığı bildirilib. Nümayəndə heyətinin keçirdiyi görüşlər çərçivəsində sionist rejimin Beynəlxalq İnkişaf Əməkdaşlığı Agentliyi — MASHAV-ın fəaliyyəti barədə də məlumat verilib. 1958-ci ildə o vaxtkı xarici işlər naziri Qolda Meirin təşəbbüsü ilə yaradılan agentlik müxtəlif ölkələrdə mütəxəssislərin bilik və bacarıqlarının artırılmasına, təlim proqramlarının təşkilinə və dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişafın təşviqinə yönəlib. MASHAV-ın indiyədək 140-dan çox ölkədən 350 mindən artıq şəxsi təlimlərə cəlb etdiyi bildirilib. Agentliyin proqramları erkən uşaqlıq dövründə təhsil, kənd təsərrüfatı, icma inkişafı, tibbi yardım və innovasiya kimi sahələri əhatə edir. Son dövrlərdə agentlik süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və gender bərabərliyi kimi aktual istiqamətlərə də xüsusi diqqət yetirir. Bu proqramların əsas məqsədi beynəlxalq təcrübə mübadiləsini təşviq etmək, uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar qurmaq və müxtəlif ölkələr arasında əməkdaşlıq şəbəkələrini genişləndirməkdir. Xatırladaq ki, nümayəndə heyətinə Azərbaycandan 7, Qazaxıstandan 10, Qırğızıstandan isə 1 nəfər olmaqla, innovasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahələrində fəaliyyət göstərən ümumilikdə 18 mütəxəssis daxildir. ✡️ Abunə olun

🔯 Sionist rejimdə Azərbaycan və Qazaxıstan nümayəndə heyətinə texnoloji yeniliklər təqdim olundu Sionist rejimə səfər edən Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstan mütəxəssisləri süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahələrində yeni texnologiyaların tətbiqi ilə tanış olublar. Teleqraf-ın sionist rejimə ezam olunmuş əməkdaşı xəbər verir ki, “CyberWell” şirkətində olan heyət kommunikasiya direktoru Qabriel Rozenberq ilə görüşüb. Q. Rozenberq bildirib ki, şirkət antisemitizmlə mübarizə səylərini gücləndirmək məqsədilə sosial media və böyük texnologiya platformaları ilə birbaşa əməkdaşlıq edərək icma standartlarının və nifrət nitqinə dair siyasətlərin tətbiqini və təkmilləşdirilməsini təşviq edir. Şirkət “Meta”, “TikTok”, “YouTube” və “X” kimi aparıcı sosial media platformaları ilə etibarlı tərəfdaş statusu əldə edib. Şirkətdə tədqiqat analitiki və siyasət məsələləri üzrə rəhbər Nilaya Maqidiş bildirib ki, “CyberWell” potensial problemləri müəyyənləşdirmək üçün süni intellektdən istifadə edərək geniş həcmdə məzmunu izləyir. Daha sonra mütəxəssislər həmin məzmunları dil, mədəniyyət və siyasi kontekst baxımından təhlil edirlər. N. Maqidiş qeyd edib ki, beş il əvvəl yaradılan “CyberWell” indiyədək 800 mindən çox məzmun nümunəsini pozuntu kimi qeydə alıb. Bunun nəticəsində 400 mindən çox məzmun silinib və siyasətlərin təkmilləşdirilməsi üçün 170 tövsiyə irəli sürülüb. Xüsusilə, şirkətin fəaliyyəti antisemit məzmunların silinmə göstəricisinin 28 faiz bəndi artmasına səbəb olub. Hazırda belə məzmunların silinmə səviyyəsi 50 faizi ötür, bəzi hallarda isə 90 faizə çatır. İştirakçılar “Itay&Beyond” şirkətinin həmtəsisçisi Nisim Perets ilə də görüşüb. Peretsin sözlərinə görə, o, Şmulik Bezales və Boaz Qoldmanla birlikdə bu şirkəti yaradıb. “Itay&Beyond” şirkəti qabaqcıl “beyin-çipdə” (“brain-on-a-chip”) texnologiyasından, süni intellektdən və pasiyentlərin beyin toxuması olmayan hüceyrələrindən — məsələn, dəri və ya sidik nümunələrindən əldə edilən hüceyrələrdən orqanoidlərin yetişdirilməsindən istifadə edir. Bu texnologiya vasitəsilə miniatür, canlı beyin strukturları yetişdirilir və onlar süni intellekt əsasında müxtəlif hesablama tapşırıqlarını yerinə yetirən çoxelektrodlu massivlərlə əlaqələndirilir. Beləliklə, ənənəvi heyvan sınaqlarına ehtiyac azaldılır, dərmanların klinik şəraitdə effektivliyi daha dəqiq proqnozlaşdırılır və mürəkkəb xəstəliklərdən əziyyət çəkən pasiyentlərin müalicəyə fərdi reaksiyası qiymətləndirilir. Bu yanaşma autizm, şizofreniya və demensiya kimi xəstəliklərin müalicəsində yeni imkanlar yarada bilər. Nümayəndə heyəti “Dream” şirkətinin baş ofisində də olub. Şirkətin biznesin inkişafı üzrə direktoru Devid Amir Tel-Əvivdə yerləşən, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahəsində fəaliyyət göstərən şirkət haqqında məlumat verib. O qeyd edib ki, sürətlə inkişaf edən şirkətin təxminən 350 əməkdaşı var, Vyana və Əbu-Dabidə də ofisləri fəaliyyət göstərir. Sionist rejimin “8200” bölməsində polkovnik rütbəsində xidmət etmiş və həmin bölməyə rəhbərlik etmiş, daha sonra isə ABŞ-da sionist rejimin ilk kiberattaşesi olmuş Amir bildirib ki, “Dream” süni intellektlə kibertəhlükəsizliyi birləşdirərək dünyanın müxtəlif ölkələrində hökumətlərin və kritik infrastruktur obyektlərinin ehtiyaclarını qarşılamağa çalışır. “Dream” süni intellekt modellərindən və müxtəlif xarici məlumat mənbələrinin birləşdirilməsindən istifadə edərək qabaqlayıcı müdafiə sistemləri yaradır. Şirkətin kompleks təhlükəsizlik həlləri üç əsas istiqaməti əhatə edir. Birinci istiqamət olan kiber təhdidlər haqqında kəşfiyyat məlumatları xarici rəqəmsal risklərin xəritələndirilməsinə və hücum edənlərin davranışlarının proqnozlaşdırılmasına imkan verir. İkinci istiqamət — təhlükəsizlik vəziyyətinin qiymətləndirilməsi — şəbəkə konfiqurasiyaları əsasında rəqəmsal əkizlərin yaradılmasını və nüfuzetmə sınaqları keçirmədən zəifliklərin müəyyənləşdirilməsini nəzərdə tutur. Üçüncü istiqamət isə qabaqcıl təhdid aşkarlama sistemləridir. Bu sistemlər anomaliyaların aşkarlanmasını və avtonom araşdırma mexanizmlərini birləşdirərək çoxsaylı xəbərdarlıqlar arasından real təhdidləri seçməyə və şəbəkə daxilində yan istiqamətdə yayılan hücumları müəyyənləşdirməyə kömək edir. Sionist rejimin Milli Süni İntellekt Direktorluğunu da ziyarət edən iştirakçılara ölkənin süni intellekt sahəsində strateji çərçivəsi təqdim edilib. Bildirilib ki, bu strategiyanın əsas məqsədləri sionist rejimin qlobal süni intellekt lideri mövqeyini gücləndirmək və texnologiyadan vətəndaşların həyat səviyyəsinin yaxşılaşdırılması üçün istifadə etməkdir. Təqdimat zamanı bu məqsədlərə çatmağa imkan verən əsas istiqamətlərdən bəhs olunub. Bunlara kvant hesablamalarının inkişafı, yüksək texnologiyalı istehsal infrastrukturlarının yaradılması, insan kapitalının inkişafı və güclü hesablama imkanlarının formalaşdırılması daxildir. Bununla yanaşı, sionist rejimin üstünlük əldə edə biləcəyi fərqli istiqamətlərə də diqqət çəkilib. Buraya süni intellektin kibertəhlükəsizliklə birləşdirilməsi, fiziki süni intellekt sistemlərinin və real həyatla qarşılıqlı əlaqədə olan süni intellekt həllərinin inkişafı daxildir. Bu texnologiyaların real problemlərin həllinə yönəldilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xatırladaq ki, nümayəndə heyətinə Azərbaycandan 7, Qazaxıstandan 10, Qırğızıstandan isə 1 nəfər olmaqla, innovasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahələrində fəaliyyət göstərən ümumilikdə 18 mütəxəssis daxildir. ✡️ Abunə olun

🔯 Azərbaycan və Qazaxıstan mütəxəssisləri sionist rejimdə süni intellekt və kibertəhlükəsizlik üzrə görüşlər keçirdi Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan birgə nümayəndə heyəti sionist rejimə səfər çərçivəsində innovasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahələrində fəaliyyət göstərən şirkət və qurumlarla görüşlər keçirib. Teleqraf-ın sionist rejimə ezam olunmuş əməkdaşı xəbər verir ki, Ben-Qurion Universitetinin (BGU) baş elmi tədqiqatçısı Maykl Fayr heyətlə süni intellektin təhlükəsizliyi sahəsində apardıqları araşdırmalardan, xüsusilə böyük dil modellərinin (LLM) müxtəlif üsullarla manipulyasiya edilməsindən danışıb. Tədqiqatçı böyük dil modellərinin təhlükəsiz və nəzakətli cavablar vermək üçün hazırlansa da, “jailbreaking” üsulları ilə onların təhlükəsizlik məhdudiyyətlərini aşmağın mümkün olduğunu bildirib. Qeyd edib ki, rol oyunları, məlumatların gizlədilməsi və sorğuların mərhələli şəkildə verilməsi kimi üsullarla bu modelləri zərərli tapşırıqları yerinə yetirməyə yönləndirmək mümkündür. M. Fayr süni intellektin müxtəlif sənaye sahələrində tətbiqinin genişləndiyini diqqətə çatdıraraq, bu sahədə effektiv tənzimləmələrin yaradılmasının, məlumatların qorunmasının və güclü kibertəhlükəsizlik tədbirlərinin təmin edilməsinin mühüm çağırış olaraq qaldığını qeyd edib. Nümayəndə heyəti sionist rejimin Kompüter Fövqəladə Hallara Müdaxilə Qrupuna (CERT-IL) səfər zamanı qurumun ölkənin mülki kiberməkanında baş verən insidentlərin idarə olunması ilə bağlı fəaliyyəti ilə tanış olub. Burada iştirakçılara bildirilib ki, Beer-Şeva şəhərindəki yüksək texnologiyalar parkında yerləşən CERT-IL yerli və beynəlxalq tərəfdaşlardan hər gün kiberhücum cəhdləri və təhdidlərlə bağlı yüzlərlə məlumat və müraciət qəbul edərək onları araşdırır. CERT-IL sionist rejimin Milli Kiberdirektorluğunun (INCD) əməliyyat bölməsinin tərkibinə daxildir. Dövlət qurumu olan direktorluq ölkənin kiberməkanının qorunması üzrə fəaliyyət göstərir. CERT-IL-in 119 qaynar xətti sutkada 24 saat, həftənin yeddi günü xidmət göstərir. Xətt vasitəsilə fərdlərə və təşkilatlara qarşı həyata keçirilən kiberhücumların, o cümlədən məlumatların şifrələnməsi ilə müşayiət olunan hücumların (ransomware), fişinqin, zərərli proqram təminatının yayılmasının və DDoS hücumlarının qarşısının alınması və təsirlərinin azaldılması istiqamətində tədbirlər görülür. “Cyber7” təşkilatında görüş zamanı icraçı direktor Daniel Martin sionist rejimdə kibertəhlükəsizlik ekosisteminin sürətli inkişafından danışıb. O, sionist rejimdə hərbi sektorla özəl sektor arasında mövcud olan sıx əməkdaşlığın və birbaşa əlaqələrin yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin yetişdirilməsində mühüm rol oynadığını bildirib. Daniel Martin sionist rejimin kibertəhlükəsizlik paytaxtı kimi müəyyənləşdirilən Beer-Şeva şəhərinin strateji əhəmiyyətini də vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, hərbi texnologiya bölmələrinin şəhərə köçürülməsi, universitetlərdə kibertəhlükəsizlik üzrə tədqiqat mərkəzlərinin yaradılması, eləcə də hökumətin imkanları ilə özəl sektorun potensialını birləşdirən Cyber7 kimi dövlət-özəl tərəfdaşlıq təşəbbüslərinin həyata keçirilməsi bu sahənin inkişafına töhfə verir. Xatırladaq ki, nümayəndə heyətinə Azərbaycandan 7, Qazaxıstandan 10, Qırğızıstandan isə 1 nəfər olmaqla, innovasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahələrində fəaliyyət göstərən ümumilikdə 18 mütəxəssis daxildir. ✡️ Abunə olun

🔯 Sionist rejimdə Azərbaycan və Qazaxıstan nümayəndə heyətinə innovasiya və kibertəhlükəsizlik sahəsində təcrübə təqdim olunub Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan mütəxəssislərin daxil olduğu 18 nəfərlik birgə nümayəndə heyəti sionist rejimə səfər çərçivəsində “Jerusalem Venture Partners” (JVP) vençur kapitalı şirkətində və sionist rejim İnnovasiya Qurumunda (Israel Innovation Authority – IIA) olub. Teleqraf-ın sionist rejimə ezam olunmuş əməkdaşı xəbər verir ki, JVP-nin baş tərəfdaşı Qadi Porat şirkətin tarixi, investisiya strategiyası və inkişaf mərhələləri barədə məlumat verib. O bildirib ki, təxminən 30 il əvvəl yaradılan JVP sionist rejimin texnologiya ekosistemində ilkin mərhələdə olan startaplara və inkişaf mərhələsindəki bizneslərə investisiya yatırır. Şirkətin əsas fəaliyyət istiqamətlərinə kibertəhlükəsizlik, sığorta texnologiyaları (insurtech), maliyyə texnologiyaları (fintech) və korporativ proqram təminatı daxildir. Q.Poratın sözlərinə görə, hazırda süni intellektin kibertəhlükəsizlik və sığorta texnologiyaları kimi ənənəvi sahələrlə inteqrasiyası şirkətin diqqət yetirdiyi və böyük inkişaf potensialı gördüyü istiqamətlərdəndir. Daha sonra nümayəndə heyəti kibertəhlükəsizlik sahəsində fəaliyyət göstərən “Vicarius”, “Akeyless” və “Source Defense” şirkətlərinin nümayəndələrinin təqdimatlarını dinləyib. “Vicarius” şirkətinin müştəri uğuru üzrə nümayəndəsi Karel Serfati müxtəlif sənaye sahələrində fəaliyyət göstərən təşkilatlar üçün hazırlanan platforma barədə məlumat verib. O bildirib ki, platforma təşkilatlara mövcud kibertəhlükəsizlik vəziyyətini hərtərəfli qiymətləndirməyə, riskləri azaltmağa və aşkar edilmiş boşluqları aradan qaldırmağa imkan verir. “Akeyless” şirkətinin həmtəsisçisi və prezidenti Şai On isə bulud texnologiyaları əsasında fəaliyyət göstərən platformanın maşın identikliyinin və süni intellekt agentlərinin giriş imkanlarının qorunmasına xidmət etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, platforma hər ay 20 milyarddan çox əməliyyatı və maşınların giriş sorğularını emal edir. Ş.On qeyd edib ki, müasir kibertəhlükəsizlik sahəsində əsas problemlərdən biri maşınlara məxsus rəqəmsal şəxsiyyətlərin sayının insanlara məxsus şəxsiyyətlərin sayını dəfələrlə üstələməsidir. Şirkətin həlləri bu sahədə təhlükəsizliyin təmin edilməsinə yönəlib. “Source Defense” şirkətinin texniki direktoru Hadar Blutriç bildirib ki, şirkət maliyyə institutları, aviaşirkətlər, elektron ticarət brendləri və “Universal Music” kimi beynəlxalq şirkətlərə təhlükəsizlik həlləri təqdim edir. Şirkətin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri veb-saytları üçüncü tərəflərin brauzerdə işləyən kodlarından qaynaqlanan təhlükələrdən, eləcə də süni intellekt vasitəsilə həyata keçirilən məlumat oğurluğu hücumlarından qorumaqdır. Nümayəndə heyəti sionist rejim İnnovasiya Qurumunda da olub. Qurumun Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin direktoru Lior Yafe sionist rejimin yüksək texnologiyalar sektoru ilə hökumət arasında əlaqələndirici rol oynayan qurumun fəaliyyəti barədə məlumat verib. Onun sözlərinə görə, IIA hər il təxminən 700 milyon ABŞ dolları həcmində vəsait ayırır. Bu vəsait ilkin mərhələdə olan startaplara birbaşa investisiyaların yatırılması, eləcə də elmi-tədqiqat və təcrübə-konstruktor laboratoriyaları, superkompüterlər kimi infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsi üçün nəzərdə tutulur. Qurum yüksək texnologiyalar sahəsində dövlət siyasətinin formalaşdırılması, vergi siyasətinin sektorun ehtiyaclarına uyğunlaşdırılması və insan kapitalının inkişafı istiqamətində fəaliyyət göstərir. Xüsusilə süni intellekt sahəsində mütəxəssislərin hazırlanmasına diqqət yetirilir. L.Yafe əlavə edib ki, IIA beynəlxalq təşkilatlar və hökumətlərlə əməkdaşlıq vasitəsilə qlobal innovasiya ekosisteminin inkişafına da töhfə verir. Bu əməkdaşlıq Hindistan və Qazaxıstan kimi ölkələrlə birgə maliyyələşdirmə fondlarının yaradılmasını və birgə investisiya şuralarının fəaliyyətini əhatə edir. Qeyd edək ki, nümayəndə heyətinə Azərbaycandan 7, Qazaxıstandan 10, Qırğızıstandan isə 1 nəfər olmaqla, innovasiya, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik sahələrində fəaliyyət göstərən ümumilikdə 18 mütəxəssis daxildir. ✡️ Abunə olun

🔯 Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan 18 nəfərlik nümayəndə heyəti sionist rejimə səfər edib: Süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və hərbi olmayan texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq müzakirə olunub Azərbaycan, Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan 18 nəfərlik birgə nümayəndə heyəti oktyabrın 18-dən 23-dək sionist rejimə səfər edib. Səfərin əsas məqsədi İsrailin innovasiya, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, rəqəmsal texnologiyalar və səhiyyə texnologiyaları sahəsindəki təcrübəsi ilə tanış olmaq, müvafiq qurumlarla əməkdaşlıq imkanlarını araşdırmaq və təcrübə mübadiləsi aparmaq olub. Teleqraf-ın sionist rejimə ezam olunmuş əməkdaşının verdiyi məlumata görə, nümayəndə heyətinin tərkibinə Azərbaycandan 7, Qazaxıstandan 10, Qırğızıstandan isə 1 nəfər daxil olub. Heyət qeyd olunan sahələrdə fəaliyyət göstərən mütəxəssislərdən ibarət olub. Səfər proqramı işgüzar görüşləri, ekspert müzakirələrini, texnologiya şirkətlərinə və müvafiq dövlət qurumlarına ziyarətləri, eləcə də sionist rejimin tarixi və mədəni məkanları ilə tanışlığı əhatə edib. Nümayəndə heyəti sionist rejim İnnovasiya İdarəsini (Israel Innovation Authority), İsrailin Milli Süni İntellekt Mərkəzini, Cyber7, CERT, CyberWell, Dream Security və digər təşkilatları ziyarət edib. Sionist ekspertlərlə keçirilən görüşlərdə müasir texnologiyaların inkişaf etdirilməsi, süni intellektin müxtəlif sahələrdə tətbiqi, rəqəmsal mühitin təhlükəsizliyinin təmin olunması, informasiya sistemlərinin qorunması və yeni yaranan kibertəhdidlərlə mübarizə üsulları müzakirə edilib. Görüş iştirakçıları texnologiyaların inkişafına yanaşmalar, rəqəmsal təhlükəsizlik infrastrukturu, kibertəhlükələrə qarşı mübarizə mexanizmləri və innovativ həllərin tətbiqi ilə bağlı fikir və təcrübə mübadiləsi aparıblar. Eyni zamanda, müvafiq qurumlar və mütəxəssislər arasında gələcək əməkdaşlığın perspektivləri nəzərdən keçirilib. Səfər çərçivəsində nümayəndə heyətinin sionist rejimin innovasiya, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, rəqəmsal texnologiyalar və səhiyyə texnologiyaları sahələrində fəaliyyət göstərən şirkət və təşkilatlarla əlaqələri də proqramın əsas istiqamətlərindən biri olub. Peşəkar görüşlərlə yanaşı, nümayəndə heyətinin üzvləri sionist rejimin tarixi, dini və mədəni irsi ilə yaxından tanış olmaq imkanı əldə ediblər. Heyət səfərin rəsmi işgüzar proqramına başlamazdan əvvəl Yerusəlimin qədim şəhərini ziyarət edib. İlk ziyarət məkanlarından biri qədim şəhərin xristian məhəlləsində yerləşən Müqəddəs Qəbir Kilsəsi olub. Xristian dünyasının ən müqəddəs ziyarətgahlarından biri hesab edilən bu kilsənin tarixi IV əsrə gedib çıxır. Nümayəndə heyətinə kilsənin yaranma tarixi, dini əhəmiyyəti, eləcə də xristian inancına görə İsa Məsihin çarmıxa çəkildiyi, dəfn olunduğu və dirildiyi məkan barədə ətraflı məlumat verilib. Daha sonra nümayəndə heyəti Yerusəlimin qədim şəhərində, Məbəd dağının qərb tərəfində yerləşən Qərb Divarını ziyarət edib. Qədim cühud-sionist məbədinin istinad divarının bir hissəsi olan bu məkan yəhudilikdə ən müqəddəs ibadət yerlərindən biri hesab olunur. Qərb Divarı beynəlxalq səviyyədə daha çox “Ağlama Divarı” adı ilə tanınır. Səfər proqramına sionist rejimin Holokost qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş rəsmi memorial kompleksi olan Yad Vaşemin ziyarəti də daxil edilib. Burada nümayəndə heyətinə İkinci Dünya müharibəsi zamanı nasist Almaniyası və onun əlaltıları tərəfindən altı milyon cuhud-sionistin öldürülməsi ilə nəticələnən Holokostun tarixi barədə məlumat verilib. Eyni zamanda, qurbanların xatirəsinin qorunması və bu faciə haqqında məlumatların gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində həyata keçirilən fəaliyyətlər təqdim olunub. Nümayəndə heyəti, həmçinin Nir-Oz kibutsunda və Nova musiqi festivalının keçirildiyi ərazidə olub. Bu məkanlara ziyarət də sionist rejimlə yaxından tanışlıq proqramının bir hissəsini təşkil edib. Bundan başqa, iştirakçılar Hayfa şəhərini ziyarət edərək onunla yaxından tanış olublar. Mahane Yehuda bazarında təşkil edilən kulinariya ekskursiyası isə nümayəndə heyətinə ölkənin gündəlik həyatı, yerli mətbəxi və mədəni mühiti haqqında əlavə təsəvvür əldə etmək imkanı yaradıb. Ümumilikdə, 18–23 oktyabr tarixlərini əhatə edən səfər peşəkar təcrübə mübadiləsini, texnologiya sahəsində işgüzar əlaqələrin inkişaf etdirilməsini, ekspertlər arasında dialoqu və sionist rejimin "tarixi-mədəni" məkanları ilə tanışlığı birləşdirib. Səfərin nəticələri ilə bağlı yayımlanan məlumatda sionist rejim və Mərkəzi Asiya ölkələrinin ekspertləri, eləcə də müvafiq təşkilatları arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün yeni imkanların yarandığı qeyd olunub. Bununla yanaşı, səfərlə bağlı yayılan məlumatlar arasında diqqətçəkən fərq mövcuddur. Belə ki, sionist rejimin Qazaxıstandakı səfirliyinin “sionist rejim və Mərkəzi Asiya: Texnologiya və dialoq vasitəsilə tərəfdaşlıq” başlığı ilə rus və ingilis dillərində yayımladığı məlumatda yalnız Qazaxıstan və Qırğızıstanın adları çəkilib. Səfirliyin paylaşımında oktyabrın 18-dən 23-dək iki ölkədən olan nümayəndə heyətinin sionist rejimə səfər etdiyi, proqram çərçivəsində texnologiya şirkətləri və müvafiq təşkilatlarla görüşlər keçirildiyi bildirilib. Sionist rejimin Qazaxıstandakı səfirliyinin paylaşdığı şəkillərdə Azərbaycan bayrağı da yer alsa da, paylaşımın mətnində Azərbaycanın adı çəkilməyib. Məlumatda yalnız Qazaxıstan və Qırğızıstandan olan nümayəndə heyətlərinin sionist rejimə səfər etdiyi bildirilib. Halbuki səfərdə Azərbaycandan da 7 nəfərin iştirak etdiyi məlumdur. Lakin Teleqraf-ın sionist rejimdən yaydığı xəbərdə səfərdə Azərbaycanın da iştirak etdiyi və 18 nəfərlik nümayəndə heyətinin 7 üzvünün məhz Azərbaycandan olduğu açıq şəkildə göstərilib. Beləliklə, Azərbaycan nümayəndələrinin səfərdə iştirak etdiyi barədə məlumatın mövcud olmasına baxmayaraq, sionist rejimin Qazaxıstandakı səfirliyinin paylaşımında Azərbaycanın adı qeyd edilməyib. Mənbə: Teleqraf ✡️ Abunə olun

🔯 Prezident İlham Əliyev niyə Türkiyədə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvə toplantısına qatılmır? Artıq bir aydır ki, Türkiyədə Azərbaycana, onun "rəhbərinə", Azərbaycan xalqına və dövlətinə qarşı amansız kampaniya aparılır. Əslində, bu proses daha əvvəl başlayıb. Son üç ildə müəyyən fasilələrlə Azərbaycan dəfələrlə hədəfə alınıb. Əsas məsələ Azərbaycanın sionist rejimlə əməkdaşlığı olub. Bu kampaniyanı aparanlar hesab edirlər ki, Azərbaycan öz xarici siyasətini və iqtisadi əlaqələrini onların istəklərinə uyğun formalaşdırmalı və həyata keçirməlidir. Bu, Azərbaycanın müstəqilliyini inkar edən, ölkəyə qarşı alçaldıcı yanaşmadır. Eyni zamanda, “bir millət, iki dövlət” prinsipinin tamamilə təhrif olunmuş şəkildə şərh edilməsidir. Bununla yanaşı, Türkiyənin özünün sionist rejimlə əməkdaşlığına dair çoxsaylı faktlar üzə çıxıb və onların heç biri rəsmi şəkildə təkzib edilməyib. Belə olan halda, Azərbaycana qarşı irəli sürülən ittihamlar niyə ciddi qəbul edilməlidir? Kampaniya oktyabrın əvvəlində yenidən xüsusi intensivliklə alovlandı. Buna bəhanə kimi BMT-nin iclasında sionist rejimin Baş naziri Benyamin Netanyahunun çıxışı zamanı Azərbaycan nümayəndəsinin zalı tərk etməməsi göstərildi. Az sonra Azərbaycanın Nazirlər Kabinetinin vahid məktəbli forması ilə bağlı qəbul etdiyi qərardan sonra kampaniya əvvəlkindən daha amansız və iyrənc xarakter aldı. Məsələ az qala Türkiyənin informasiya məkanında ölkə gündəminin əsas mövzularından birinə çevrildi. Bu müddətdə Azərbaycan və onun rəhbərliyi misli görünməmiş tənqid və təhqir dalğasına məruz qaldı. Hətta Ermənistanla 30 illik qarşıdurma dövründə belə Azərbaycana qarşı bu miqyasda alçaldıcı ifadələr işlədilməmişdi. Azərbaycan belə bir hücumu İrandan gözləyirdi, lakin ən ağır zərbəni qardaş hesab etdiyi Türkiyədən aldı. Bu zərbəni vuranlar hakim Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP), eləcə də onu dəstəkləyən islamçı və nurçu qruplar idi. Ankara və İstanbulda Azərbaycanın səfirlikləri qarşısında altı etiraz aksiyası keçirildi. Aksiya iştirakçıları ciddi ittihamlar səsləndirdilər və təhqiramiz ifadələr işlətdilər. Türkiyə mediası və sosial şəbəkələri hicab məsələsini təhrif edərək ərəb dünyasının informasiya məkanına daşıdı və orada Azərbaycana qarşı kampaniyanın əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrildi. Rəsmi Ankara prosesə çox gec müdaxilə etdi və yalnız bundan sonra müəyyən addımlar atmağa çalışdı. Əgər bu addımlar vaxtında atılsaydı, Ankara nəinki təhrikçilikdən uzaq dursaydı, həm də passiv müşahidəçi mövqeyi tutmasaydı, vəziyyət heç vaxt bu həddə çatmazdı. Azərbaycanı məqsədli və davamlı şəkildə gözdən salmaq üçün aparılan kampaniyalar nəticəsində Türkiyədə ölkəmizə qarşı qeyri-sağlam münasibət və əlverişsiz mühit formalaşıb. Xatırlatma 2024-cü ilin iyulunda Türkiyə Prezidenti Şuşada keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının qeyri-rəsmi Zirvə toplantısına qatılmamışdı. Buna səbəb həmin vaxt Türkiyə və Niderland milli komandaları arasında keçirilən futbol matçını izləməsi idi. Bundan başqa, Ərdoğan 2026-cı ilin mayında Azərbaycanda keçirilən Ümumdünya Şəhər Forumunda, eləcə də oktyabr ayında Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) yeddinci Zirvə toplantısında iştirak etməmişdi. Təbii ki, dövlət başçısının başqa ölkədə keçirilən tədbirdə iştirak edib-etməməsini həm obyektiv, həm də subyektiv amillər müəyyənləşdirir. Lakin diplomatiyada qarşılıqlılıq prinsipinin də əhəmiyyət daşıdığını unutmaq olmaz. Oktyabrın 24-də Azərbaycan tarixində ilk dəfə FIFA-nın 15 yaşadək futbolçular arasında dünya çempionatı və festivalının açılışına ev sahibliyi edib. Tədbir oktyabrın 30-da başa çatacaq. Bütün bunlar Azərbaycanın Türk Dövlətləri Təşkilatından uzaqlaşması və ya təşkilat çərçivəsində fəaliyyətini azaltması demək deyil. Azərbaycan bu təşkilatın təsisçi üzvlərindən biridir və onun inkişafı, fəaliyyətinin genişləndirilməsi üçün böyük səylər göstərib. Ölkə bundan sonra da Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafı istiqamətində fəaliyyətini davam etdirəcək. Bütün bu amilləri nəzərə alaraq demək olar ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkiyədə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Zirvə toplantısına qatılmamaqla düzgün qərar verib. Mənbə: Trend ✡️ Abunə olun

🔯 Əliyevin Türkiyəyə gəlməməsi Əliyev və onun hökuməti bu böhranı bilərəkdən dərinləşdirməyə çalışır. Açar söz sionist rejimdir. Azərbaycan sionist rejimə olan borcunu ödəməyə çalışır. ✡️ Abunə olun

🔯 “İki ölkə, bir dövlət” hekayəsinin sonu: Azərbaycan–sionist rejim əlaqələri və baş örtüyü qadağası “İki ölkə, bir dövlət” deyilən bir hekayə var idi. Artıq o hekayənin sonuna gəldik. Baş örtüyünə qoyulan qadağa sadəcə bəhanədir. Azərbaycan sionist rejimdən tamamilə asılı vəziyyətdədir. Bir çox ölkə soyqırım törədən İsrailə embarqo tətbiq etdiyi halda, sionist rejimi neft və təbii qazla Azərbaycan təmin edir. Əliyev isə gərginliyi bilərəkdən artırır. ✡️ Abunə olun

🔯 “İki ölkə, bir dövlət” hekayəsinin sonu: Azərbaycan–İsrail əlaqələri və baş örtüyü qadağası “İki ölkə, bir dövlət” deyilən bir hekayə var idi. Artıq o hekayənin sonuna gəldik. Baş örtüyünə qoyulan qadağa sadəcə bəhanədir. Azərbaycan İsraildən tamamilə asılı vəziyyətdədir. Bir çox ölkə soyqırım törədən İsrailə embarqo tətbiq etdiyi halda, İsraili neft və təbii qazla Azərbaycan təmin edir. Əliyev isə gərginliyi bilərəkdən artırır. ✡️ Abunə olun

🔯 Bəli, ölmədik, bu günləri də gördük! Siz elə bilirdiniz ki, Azərbaycanda cühud-sionistlər davamlı olaraq təriflənəndə, televiziya ekranlarında təbliğ olunanda, ordumuzun yaxın tərəfdaşları kimi təqdim ediləndə, onların silahları göylərə qaldırılanda bunun heç bir nəticəsi olmayacaq? “Onlar bizə silah verib, Harop verib”, “İranın duasındansa, İsrailin PUA-sı” kimi şüarlar səsləndirilirdi. Halbuki Azərbaycana verilən silahların hamısı pulla alınıb. Cənab taxta qaşıq, xəmir yumruq, erməni burun İlham Əliyev də bu yaxınlarda həmin silahların əvəzinin ödənildiyini dilə gətirdi. Bu qədər tərifdən sonra, görünür, bəziləri “Ayıb olar, qız da verək” deyə düşünüb. Nəticədə bir azərbaycanlı başı boş, dinsiz ailə qızını cühud-sionist şəxslə evləndirib. Bir toya baxın! Şiəliyə və İslama zidd olan nə varsa, hamısı oradadır. Bəycik cühud-sionist, gəlincik isə yeraz, özlərinin dediyi kimi, "qərbi" azərbaycanlıdır (əlbətə şiəliyə və İslama zidd olmaq yerazlara şamil edilmir). Manıs isə şiə düşməni Vüqar Muradovdur. Bu sionistlər ölkədən rədd olub getməyincə bizim milli kimliyimiz məhv olmağa məhkumdur. ✡️ Abunə olun