شب‌های عربی

مالک جندلی مالک پیانیست و آهنگ‌ساز سوری، متولد ۱۹۷۲ آلمان. پيانو را از چهارسالگی آغاز، و نخستين كنسرت عمومی‌اش را در هشت‌سالگی برگزار كرد. پس از تحصيل نزد استادان برجسته مانند ويكتور بونين، با بورس كامل به دانشگاه كوئينز آمريكا رفت و در ۱۹۹۷ با درجه عالی فارغ‌التحصيل شد. مالک فهرست بسیار بلندی از آثار موسیقایی و جوایز هنری و فرهنگی دارد که او را به موسیقی‌دانی بین‌المللی تبدیل کرده. او برای مردم سوریه، تقریبا هم‌سنگ و معادل رامین جوادی برای ایرانی‌هاست. مالک برای حمایت از مردمش در زمان جنگ داخلی سوریه آهنگ «وطني أنا» را ساخت كه به یکی از سرودهای اعتراضات تبديل شد؛ همچنین با پيانويش مقابل كاخ سفيد به اجرا پرداخت؛ که البته نظام بشار نیز برای جبران، والدينش در سوريه را ضرب و شتم و شكنجه کرد. یکی از مهم‌ترین نکات در کارنامه او این است که نخستين موسيقی‌دان عرب است كه موسيقی تمدن کهن اوگاريت را بازسازی، هارمونيزه و برای اركستر مدرن اجرا كرده است. وب‌سایت رسمی مالک جندلی برای اطلاعات بیشتر در پست‌های بعدی چند قطعه از آثار او را با هم خواهيم شنيد. #سوريه #مالک_جندلی #موزیک_عربى #اوگاریت @arabian_nights_101

اوگاریت: نقطه آغاز موسیقی در تاریخ؟! در سال ۱۹۲۸ در منطقه‌ای از سوریه امروزی، یک کشاورز حین شخم زدن زمین، با آثاری باستانی روبرو شد. با اطلاع به مقامات و ورود باستان‌شناسان به محل، معلوم شد با یک محوطه باستانی روبرو هستند. آن‌ها شهر باستانی اوگاریت را پیدا کرده بودند؛ شهری پررونق در هزاره دوم پیش از میلاد، در تقاطع تمدن‌های سومر، مصر، هیتی و فینیقی. از این شهر لوح‌هایی سفالی با خط میخی پیدا شد که حاوی قدیمی‌ترین نت موسیقی نوشته‌شده در جهان بودند. با قدمتی حدود ۱۴۰۰ سال پیش از میلاد و سرودهایی به زبان هوری بر آن‌ها مکتوب بود. این لوح‌ها نخستین سند مکتوب از ساختارهای ملودیکی هستند که ریشه بسیاری از موسیقی‌های خاورمیانه به شمار می‌روند. پژوهشگران با مطالعه زبان هوری، سیستم نگارش میخی و مقایسه با سنت‌های موسیقی شفاهی منطقه، ملودی‌ها را احیا کردند. مالک جندلی موسیقی‌دان سوری، یکی از برجسته‌ترین کسانی است که این آثار را برای پیانو و ارکستر مدرن بازآفرینی کرده و با عنوان «أصداء من أوغاريت» اجرا کرده است. #سوریه #اوگاریت #مالک_جندلی @arabian_nights_101

بزرگان خطاهایشان هم بزرگ است. جناب نزار قبانی نیز گویا شخصیت منیپولیتیوی داشته. هیچ‌وقت به یک دختر از این حرف‌ها نزنید. شب بخیر

پستان‌هایت! {ترجمه فارسی شعری از نزار قبانی} ای سبزه‌رخ! پستان سبزه‌ات را در قلمرو دهانم بریز. پستان‌هایت چشمه‌ای از لذت سرخ‌اند که خونم را به آتش می‌کشند. دو یاغی در برابر آسمان، در برابر آن پیراهن نازک و لطیف. دو بت از عاج، که در دریایی سوزان به موج درآمده‌اند.

دو بت... من بت‌پرستم، هرچند این کار را گناه می‌دانم. غلاف را بگشا! و آن پستان شعله‌ور را برایم برهنه کن. آتش محبوس را سرکوب مکن، و آن لرزش استخوان‌ها را! آتش عشق در نوک پستان‌هایت، حریص است مثل جهنم. دو جام شراب! که از شعله خون سرخ شده‌اند. دو سوخته! از شهوتی گریان، و از صبری لگام‌خورده. پستان‌هایت وحشی‌اند. و چراغ از تعجب دهانش باز مانده. و نور بر مجرای تیره‌ی شیر منعکس شده. دست دراز می‌کنم و به مزرعه ستارگان دستبرد می‌زنم. و آن نوک احمق، با ناخنی جنایتکار مرا زیر نظر دارد. انگشتش را خیس می‌کند و در جوهر خون من فرو می‌برد ای سخت‌پستان! وهم و خیال هم برنمی‌تابد که تو خیال کنی. {توضیح دشواری دارد.} پستان‌هایت دو تابلو در غایت جمال بر دیوار نقاش‌خانه‌اند دو گوی از جنس کرک ابریشم، و از جنس صبحی گران‌قدر. بیا جلو ای گربه کوچک من، به سوی من بیا از آنچه بر تن داری آزاد شو! بشکن و شکسته شو ای غره‌به‌پستان! غرورت را کنار بگذار و خودت را به من بسپار تا با انگشتانم، با توفان‌هایم، با تهورّم، و با هجوم و حمله‌ام تو را در لذت غرق کنم {این قسمت توضیح است نه ترجمه} فردا جوانی‌ات خاموش می‌شود مثل شعله‌ای سوخته فردا پستان‌ها و لب‌هایت پژمرده خواهند شد... پس جلو بیا به سرنوشت پستان‌هایت بعد از مرگ این فصل بیندیش. مترس... بوسیدن برای شاعران حرام نیست. آن دو کودکِ اسیر سینه‌ات را آزاد کن. نه، نه، ستم مکن. پستان‌هایت نه برای بوسیدن جامه، بلکه برای دهان آفریده شده‌اند. دیوانه است آن‌که پستان‌ها را می‌پوشاند. یا به حفاظت آن‌ها می‌کوشد. دیوانه است آن‌که جوانی‌اش را گذراند و بوسیده نشد.

و تنش را از او ربودم، نه رمید و نه سخنی گفت مست بود، با قامتی در حال فروپاشی به سوی من میل کرد و با آن برآمدگی انبوه، به سرگرم کردن من پرداخت و در مستی، با شیطنت و زیباترین لبخند گفت:

ای شاعرم! در بیست‌سالگی کسی را ندیدم که هنوز از شیر گرفته نشده باشد.

متن عربی کامل این شعر را از این‌جا بخوانید. {کانال شب‌های عربی مسئولیت اخلاقی ردفلگ‌های شاعر محترم را نمی‌پذیرد و انتشار این شعر به معنای تایید محتوای آن نیست. از توجه شما به این موضوع سپاس‌گزارم.} #سوریه #نزار_قبانی #شعر_عربی @arabian_nights_101

اتوبیوگرافی یک جلاد عرب! {ترجمه فارسی شعری از نزار قبانی} ای مردم: سلطان شما شدم. پس بت‌هایتان را بشکنید و پس از این همه گمراهی، مرا بپرستید. من همیشه تجلی نمی‌کنم. بر لبه صبر بنشینید تا مرا ببینید. فرزندانتان را بی‌نان بگذارید و زنانتان را بی‌شوهر و مرا پیروی کنید. خدا را شکر کنید بر نعمتش که مرا فرستاده تا تاریخ را بنویسم و تاریخ بدون من نوشته نمی‌شود.

من یوسفِ زیبایی‌ام و خالق، نه مویی زرین مانند موی من آفریده و نه پیشانی‌ای نبوی، مانند پیشانی من! و چشمانم جنگلی از درخت زیتون و بادام. پس همیشه نماز بخوانید تا خدا حافظ چشمانم باشد. ای مردم: من مجنون لیلی‌ام. پس زنان‌تان را بفرستید تا از من آبستن شوند و شوهران‌تان را بفرستید تا مرا سپاس گویند. شرف است که گندم تنم را بخورید شرف است که بادام و انجیرم را بچینید شرف است که شبیه من شوید. من رخدادی هستم که از هزاران قرن پیش رخ نداده. ..... ای مردم: من نخستین و عادل‌ترین و زیباترینم در میان همه حاکمان. من ماه شب تاریک‌ام، سفیدی یاس‌ام، مخترع نخستین دار آویز، و بهترینِ پیامبرانم. هرگاه فکر کنم از قدرت کناره بگیرم، وجدانم مرا نهی می‌کند: پس از من کیست که بر این مردمِ نیک حکومت کند؟ و کیست که لنگ و زال و کور را شفا دهد؟ و استخوان مردگان را زنده کند؟ کیست که از زیر کت‌اش نور ماه بیرون بیاورد؟ کیست که باران را برای مردم بفرستد؟ کیست که نود تازیانه بر آن‌ها بزند؟ کیست که بر دارشان بکشد؟ کیست که وادارشان کند مانند گاو زندگی کنند و مانند گاو بمیرند؟ هرگاه فکر می‌کنم که رهایشان کنم اشکم مانند ابر می‌بارد و بر خدا توکل می‌کنم و تصمیم می‌گیرم بر پشت این ملت سوار شوم از اکنون... تا روز قیامت. ..... ای مردم: شما را مالکم چنان‌که اسبان و بردگانم را! بر شما راه می‌روم چنان‌که بر فرش قصرم! پس در ایستادن و نشستنم (در هر حالتی بودم) مرا سجده کنید. مگر نه اینکه روزی شما را میان اوراق اجدادم یافتم؟! (ارث پدری من هستید) بترسید از خواندن هر کتابی زیرا من درباره شما می‌خوانم. بترسید از نوشتن هر نامه‌ای زیرا من درباره شما می‌نویسم. بترسید از شنیدن صدای فیروز در خلوت، زیرا من به نیت‌های شما دانایم. بترسید از ورود به قبر بدون اجازه من، که این نزد ما گناهی بزرگ است. و خاموشی گزینید هرگاه با شما سخن می‌گویم زیرا کلام من قرآن کریم است. ..... ای مردم: من مهدی شمایم، منتظرم بمانید. و خونم در میان رگ‌ها می‌دود، پس مرا بنوشید. همه سرودهایی را که کودکان در ستایش وطن می‌خوانند متوقف کنید زیرا من خود وطن شدم. من یگانه‌ام و جاوید میان همه موجودات و من ذخیره‌شده در حافظه سیب و نی و آبیِ آوازها هستم. تصاویر مرا بر میدان‌ها برافرازید و با ابر کلمات بپوشانیدم و برایم کوچک‌ترین دختران را به همسری بخواهید من پیر نمی‌شوم تنم پیر نمی‌شود زندان‌هایم پیر نمی‌شوند و دستگاه سرکوب سلطنتم پیر نمی‌شود. ای مردم: من حجاج‌ام؛ اگر نقاب بردارم مرا خواهید شناخت. و من چنگیزخانم که با نیزه‌ها و سگانم آمده‌ام... مرا ببخشید. از خشونت من تنگدل نشوید من می‌کشم تا شما مرا نکشید به دار می‌آویزم تا شما مرا به دار نیاویزید و شما را در آن گور جمعی دفن می‌کنم تا شما مرا دفن نکنید.

این شعر هنوز ادامه دارد تا این قسمت آخر که باز هم از زبان سلطان می‌گوید: از وقتی که در کودکی به قدرت رسیدم مشاور قصر هرگز به من «نه» نگفت وزیرانم هرگز کلمه «نه» نگفتند سفیرانم هرگز در چهره‌ام «نه» نگفتند هیچ یک از زنانم در بستر عشق هرگز «نه» نگفت. آن‌ها به من آموختند که خود را خدا ببینم و مردم را از فراز بالکن، شن و ماسه! پس مرا ببخشید اگر به هولاکوی تازه‌ای بدل شدم من هرگز به نیت کشتن کسی را نکشتم بلکه شما را می‌کشم تا سرگرم شوم. زبان نزار قبانی در شعر سیاسی همین‌قدر تند و برّان است. متن عربی کامل این شعر را از این‌جا بخوانید. #سوریه #نزار_قبانی #شعر_عربی @arabian_nights_101

نزار قبانی میراث ابدی سوریه برای شعر و ادب عربی‌ست. نزار سال‌ها به عنوان سفیر سوریه در کشورهای مختلف جهان خدمت کرد و از همین‌رو یک شاعر منزوی و بی‌خبر نبود؛ او سیاست‌مدار و منتقد سیاسی نیز بود؛ و رندانگی اهل سیاست در زبان شعری‌اش نیز هویداست. بعضی می‌گویند «کنار گذاشته شد» و بعضی دوستان و همالانش می‌گویند خودش از سیاست کنار کشید تا محض در شعر شود. به هر حال با تثبیت قدرت حافظ اسد در سوریه در دهه هفتاد میلادی و بیرون آمدن مشت آهنین استبداد شرقی از دستکش مخمل، نزار قبانی نیز کمتر در سوریه حضور یافت و به تدریج کلا مقیم لندن شد. نزار که در طول زندگی‌اش داغ خودکشی خواهر، مرگ پسر و کشته‌شدن همسرش بلقیس در حادثه تروریستی را دیده بود، عشقی آمیخته با نفرت نسبت به جهان عرب داشت. او که جامعه و فرهنگ عربی را مقصر خودکشی خواهرش می‌دانست، در جایی گفته بود:

«عشق در جهان عرب مانند یک زندانی است و من می‌خواهم آن را آزاد کنم. من می‌خواهم با شعرم روح، حس و جسم عرب را آزاد کنم!»

نزار شاعر مقاومت هم بود و شعرهای زیادی برای فلسطین دارد؛ ولی به همان اندازه نیز در نکوهش حاکمان عرب و مستبدان شرقی شعر دارد؛ و با کنایه‌هایی شفاف‌تر از تصریح، زباله‌هایی مانند حافظ اسد را زیر ضرب شعرش می‌گرفت. او همیشه عاشق و دلتنگ دمشق بود و در همین حسرت و دلتنگی نیز در لندن در ۱۹۹۸ درگذشت. همین‌قدر توضیح برای ادای احترام به نزار قبانی کفایت باشد و اگر مشتاق‌تر هستید صفحه ویکی‌پدیای او را بخوانید. نزار قبانی، اولین نه، ولی از بارزترین اروتیک‌سراهای جهان عرب بود. و فقط وقتی سابقه فعالیت سیاسی و تجارب شخصی دردناکش را دانسته باشید، خواهید فهمید که اشعار اروتیک او، ادامه پروژه فکری/سیاسی‌اش هستند؛ نه صرفا خوش‌قریحگی‌های یک شاعر هورنی! در پست‌های بعدی، ۲ شعر از او را با هم خواهیم خواند. #سوریه #نزار_قبانی #شعر_عربی @arabian_nights_101

اما... این شعر ممکن است برای برخی از شما آشنا باشد. فردا شب با شاعرش کار داریم؛ کسی که در شعر عربی، به «شاعر پستان» معروف است.

خب اجازه بدهید قبل شب بخیر کمی هم روست کنیم! این پروژه را عمدتا بخاطر جنبه فرهنگی اجتماعی‌‌اش، و به عنوان بخشی از واقعیت موجود موسیقی عربی معرفی کردم. وگرنه به نظر خودم ارزش هنری چندانی ندارند. ایده به خودی‌خود بد نیست. اما اجرا به شدت دم‌دستی و فاقد زیبایی و ظرافت ایده‌آل است. شاید حتی از متوسط هم پایین‌تر. بالاخره محصول هنری کوییر چپ محور مقاومت است و سخافت، از درون‌مایه‌اش تفکیک‌ناپذیر است. حالا به این ترکیب اضافه کنید: فاندهای خیریه‌های بین‌المللی را که باید به سرعت به محصول و گزارش تبدیل شوند. @arabian_nights_101

غنّی عن التعریف (singing sexuality) این نه یک گروه موسیقی، بلکه یک پروژه اجتماعی/هنری است که توسط موسسه «القوس» {که در بالا معرفی شد} هدایت می‌شود. هدف این پروژه، استفاده از موسیقی برای آگاهی‌بخشی و ادبیات‌سازی در مورد تنوع جنسیتی و حقوق دگرباشان است. این پروژه از سال ۲۰۱۳ آغاز شد و نزدیک به هشتاد هنرمند مستقل در تولید آن مشارکت داشتند؛ که نتیجه‌اش نیز تقریبا ۱۲ قطعه بود که در تولید آن‌ها از مضامین و سبک‌های گوناگون شعر و موسیقی عربی بهره گرفته شده است. {دقت کنید که اسم دقیق پروژه، با تشدید است؛ غنّی به معنای «آواز بخوان» و نه غنی به معنای «بی‌نیاز»} در ادامه ۴ نمونه از آثار این پروژه را خواهیم شنید. #فلسطین #غنی_عن_التعریف #موزیک_عربی @arabian_nights_101

جامعه دگرباشان عرب و مسئله اسرائیل! در فضای فرهنگی-رسانه‌ای عربی، اصطلاح نوپدیدی رایج شده به نام «جامعه میم» که معادل «جامعه LGBT» است.

لز: مِثلیَّة ـ گی: مِثليّ ـ بای: مُزدَوَج المُیول ـ ترنس: متحول الجنسي

چون همه این کلمات عربی با حرف میم شروع می‌شوند، جامعه میم نامیده می‌شوند. اما سازمان «القوس» (AlQaws) با نام کامل «القوس للتعددیة الجنسیة والجندریة»، یکی از نهادهای مدنی فلسطین است که در حوزه‌ تنوع جنسیتی و حقوق جامعه میم فعالیت می‌کند. این سازمان سال ۲۰۰۱ تاسیس شده و در شهرهای مختلفی مثل یافا، حیفا، قدس، رام‌الله فعالیت میدانی دارد. القوس در چندین محور فعالیت دارد: ارائه مشاوره، خطوط تماس اضطراری و فضای امن برای گفتگوی فردی، انتشار مطالعات، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، تولید پادکست‌ها و محتوای رسانه‌ای برای به چالش کشیدن کلیشه‌های جنسیتی، برگزاری رویدادهای عمومی و تلاش برای گفتگو با نهادهای فلسطینی. این سازمان توسط خیریه‌های بین‌المللی فعال در زمینه حقوق دگرباشان و سازمان‌های حقوق بشریِ عمدتا اروپایی تامین مالی می‌شود. القوس معتقد است: «جامعه میم» عربی و خصوصا فلسطینی، باید ادبیات اختصاصی و بومی خودش را، برای بیان هویت و تجربه زیسته‌اش داشته باشد و نمی‌توان مفاهیم و ادبیات وارداتی را استفاده کرد. این سازمان در مانیفست خودش می‌گوید:

دگرباش فلسطینی و عربی نباید انتظار داشته باشد دگرباش غربی و صهیونیستی منجی او باشد!!!

این اظهارات القوس ریشه جالبی دارد. دولت اسرائیل سعی دارد با نشان دادن آزادی‌های جامعه میم در کشور خودش، به دنیا نشان دهد که وضعیت حقوق بشر در آن کشور در سطح مطلوبی است. اما القوس که خودش را یک سازمان فلسطینیِ ضداستعماری و ضدصهیونی با رسالت سیاسی نیز می‌داند، سعی دارد تا با تبلیغات اسرائیلی مبارزه کند؛ تا مانع گرایش دگرباشان فلسطینی به سمت اسرائیل شود. حالا جالب‌تر این است که هم‌زمان، سازمان القوس با تشکیلات خودگردان فلسطین و دیگر گروه‌های اسلام‌گرای حاکم بر منطقه نیز در جدال دائم است و بارها به جرم ترویج فساد، غیرقانونی اعلام شده و شعبه‌هایش تعطیل و مسئولانش تحت پیگرد قرار گرفته‌اند. صفحه فیسبوک القوس وب‌سایت رسمی القوس #فلسطین #القوس #جامعه_میم @arabian_nights_101

آهنگ موردعلاقه خودم این است. شعر درباره چیزهایی است که باعث می‌شوند شاعر حس کند پادشاه زمین است: دوست‌دختری که به او عشق می‌ورزد، انسان‌های نیک با علایق و انگیزه‌های مشابه در اطرافش، و تهور شاعر در پیمودن مسیری که مخالف دیگران است اما همین معکوس‌پیمایی، خود باعث لذت و رضایت بیشتری می‌شود. @arabian_nights_101