زاویه | ZAVIEH

⭕️ تنگه هرمز؛ اهرم فشار ژئوپلیتیکی ایران و آزمون راهبردی ترامپ در معادلات قدرت جهانی، نقاطی وجود دارند که وزن آن‌ها به‌مراتب بیش از مساحت جغرافیایی‌شان است. تنگه هرمز یکی از همین نقاط است؛ گذرگاهی باریک که شریان حیاتی انرژی جهان محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در آن، نه‌فقط یک بحران منطقه‌ای، بلکه یک شوک سیستماتیک به اقتصاد جهانی ایجاد می‌کند. در چنین شرایطی، اگر ایران به سمت بستن یا حتی ناامن‌سازی این تنگه حرکت کند، پیامدهای آن مستقیماً به کاخ سفید و شخص دونالد ترامپ منتقل خواهد شد. نخستین و فوری‌ترین اثر، جهش در بازار انرژی است. بخش قابل‌توجهی از نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و حتی اختلال محدود در این مسیر می‌تواند قیمت‌ها را به‌صورت ناگهانی افزایش دهد. این افزایش، مستقیماً در پمپ بنزین‌های آمریکا دیده می‌شود؛ جایی که افکار عمومی به‌شدت به قیمت سوخت حساس است. برای ترامپ که همواره اقتصاد را ستون اصلی مشروعیت سیاسی خود معرفی کرده، افزایش قیمت انرژی به معنای تضعیف همان پایه‌ای است که بر آن ایستاده است. اما مسئله فقط اقتصاد نیست؛ بلکه یک دوگانگی استراتژیک پیچیده نیز شکل می‌گیرد. در صورت اقدام ایران، ترامپ ناگزیر از انتخاب میان دو مسیر دشوار خواهد بود: واکنش نظامی یا خویشتنداری. واکنش نظامی می‌تواند به درگیری گسترده در منطقه‌ای منجر شود که از قبل نیز بی‌ثبات است؛ جنگی پرهزینه، غیرقابل پیش‌بینی و در تضاد با شعارهای پیشین او درباره پرهیز از مداخلات نظامی. در مقابل، خویشتنداری نیز بدون هزینه نیست؛ زیرا می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از ضعف تعبیر شود و فشار سیاسی داخلی را از سوی رقبا و حتی متحدانش افزایش دهد. به بیان دیگر، هر دو گزینه برای ترامپ هزینه‌زا است و انتخاب میان آن‌ها، انتخاب میان «بد» و «بدتر» خواهد بود. در این میان، متحدان آمریکا نیز به عامل فشار تبدیل می‌شوند. کشورهای اروپایی و اقتصادهای آسیایی مانند ژاپن، کره جنوبی و هند، وابستگی قابل‌توجهی به انرژی خلیج فارس دارند. هرگونه اختلال در تنگه هرمز، این کشورها را به‌سرعت به سمت واشنگتن سوق می‌دهد تا خواستار مدیریت بحران شوند. در نتیجه، ترامپ نه‌تنها باید به افکار عمومی داخلی پاسخ دهد، بلکه باید یک بحران جهانی را نیز مهار کند. در چنین سناریویی، گزینه‌ای که معمولاً مطرح می‌شود، استفاده از قدرت دریایی آمریکا برای اعمال نوعی محاصره یا کنترل نظامی منطقه است. از منظر تاکتیکی، این اقدام می‌تواند تا حدی مؤثر باشد: حضور نظامی پررنگ، اسکورت نفتکش‌ها و عملیات مین‌روبی می‌تواند مانع از بسته شدن کامل تنگه شود و تا حدی اطمینان نسبی به بازارها بازگرداند. همچنین از نظر سیاسی، چنین اقدامی به ترامپ این امکان را می‌دهد که تصویر «کنترل اوضاع» را به مخاطبان داخلی و خارجی منتقل کند. با این حال، محدودیت‌های این رویکرد قابل‌توجه است. ماهیت درگیری در تنگه هرمز لزوماً متقارن نیست. ایران برای ایجاد اختلال نیازی به کنترل کامل تنگه ندارد؛ ابزارهایی مانند مین‌های دریایی، قایق‌های تندرو، موشک‌های ساحل به دریا و پهپادها می‌توانند سطحی از ناامنی ایجاد کنند که برای افزایش شدید ریسک کافی باشد. در بازار انرژی، «ادراک ریسک» به‌اندازه واقعیت اهمیت دارد؛ حتی اگر مسیر کاملاً بسته نشود، صرف ناامن شدن آن می‌تواند قیمت‌ها را افزایش دهد و بیمه و حمل‌ونقل را مختل کند. از سوی دیگر، مدیریت نظامی چنین وضعیتی پرهزینه و زمان‌بر است. پاکسازی کامل مین‌ها، تأمین امنیت پایدار مسیرهای کشتیرانی و جلوگیری از حملات پراکنده، نیازمند منابع و زمان قابل‌توجهی است؛ در حالی که بازارها به‌صورت لحظه‌ای واکنش نشان می‌دهند. علاوه بر این، هرگونه درگیری محدود می‌تواند به‌سرعت به تقابل گسترده‌تر تبدیل شود؛ سناریویی که دقیقاً همان چیزی است که واشنگتن معمولاً تلاش می‌کند از آن اجتناب کند. در نهایت، آنچه این معادله را پیچیده‌تر می‌کند، این واقعیت است که ایران برای اعمال فشار نیازی به بستن کامل تنگه ندارد. «ناامن‌سازی» به‌مراتب کم‌هزینه‌تر و در عین حال مؤثرتر است؛ زیرا بدون عبور از آستانه یک اقدام تمام‌عیار، می‌تواند همان اثر روانی و اقتصادی را بر بازارها و سیاست آمریکا بگذارد. در مقابل، آمریکا حتی با برتری مطلق دریایی نیز قادر نیست این اثر را به‌طور کامل خنثی کند و تنها می‌تواند دامنه آن را مدیریت نماید. برآیند این شرایط نشان می‌دهد که تنگه هرمز، بیش از آنکه یک میدان صرفاً نظامی باشد، یک اهرم پیچیده ژئوپلیتیکی است که بازیگران را در برابر انتخاب‌های دشوار قرار می‌دهد. برای ترامپ، این بحران نه‌فقط یک چالش امنیتی، بلکه آزمونی برای توانایی او در مدیریت هم‌زمان اقتصاد، سیاست داخلی و تعهدات بین‌المللی خواهد بود؛ آزمونی که نتیجه آن می‌تواند فراتر از خلیج فارس، بر معادلات قدرت در سطح جهانی اثر بگذارد. 📍 @Zavieh360

سان تزو پلاس: در دوران جدید چطور باید جنگید؟ ✍ امیرحسین خالقی این خلاصه ای است از کتابی خواندنی به نام «قوانین جدید جنگ» اثر شان مک فیت که مرورش برای ما ایرانی ها وسط جنگ بد نیست؛ به نظر او غرب از بعد از جنگ جهانی دوم راهِ پیروز شدن در جنگ‌ها را فراموش کرده است. غرب با وجود برتری تکنولوژیک مدام از دشمنان ضعیف‌تر شکست می‌خورند چون سرشت جنگ های جدید را نمی فهمد؛ اما قوانین جنگ های جدید چیست؟ قانون ۱: جنگ متعارف مرده است!  نبردهای کلاسیک بین ارتش‌های دو کشوردر تاریخ یک استثناست. جنگ مدرن در واقع «سیاستِ مسلحانه» یا armed politics است؛ یعنی بهره جستن از خشونت سازمان‌یافته برای تحمیل أراده خود، بدون توجه به ابزار آن. قانون ۲: تکنولوژی کافی نیست! جنگ افزارهای گران‌قیمت مثل جنگنده F-35 یا ناوهای هواپیمابر، حس امنیت کاذب می‌دهند و غرب را مقابل تهدیدهای نامتقارن و کم‌هزینه آسیب‌پذیر می‌کنند. قانون ۳: دوره جنگ یا صلح گذشته است.  در عصر «‌نظمیگریزی پایدار» همزمان جنگ و صلح داریم و مرزی میان ثبات و نبرد نیست و ما همواره در وضعیت «جنگ‌های غیرجنگی» هستیم. قانون ۴: بی خیال قلب‌ها و ذهن‌ها شوید!  جلب رضایت مردم با کمک‌های بشردوستانه و ملت‌سازی کمکی نمی کند. یانکی ها به جای این کار باید از «لژیون های خارجی» استفاده کند تا بدون تلفات انسانی جدی بتونند قدرت خود را حفظ کنند. لژیون خارجی هم یعنی ارتش امریکا از داوطلبان غیرامریکایی سراسر جهان نیرو بگیرد. این افراد برای پول و ماجراجویی یا حتی به امید دریافت شهروندی آمریکا (پس از پایان خدمت) می‌جنگند.ولی تمام افسران رده‌بالا و ساختار فرماندهی باید آمریکایی و تحت نظارت پنتاگون باشند. قانون ۵: بهترین سلاح‌ها از قضا اصلا  گلوله شلیک نمی‌کنند! اطلاعات، پناهندگان، ایدئولوژی و اهرم‌های اقتصادی در جنگ‌های مدرن بسیار قدرتمندتر از جنگ افزارهای سنتی هستند. قانون ۶: به نیروهای مزدور (همان mercenaries) عادت کنید:  جنگ هم در حال خصوصی سازی است! «جنگجویان بخش خصوصی» به بازیگران غیردولتی، مایه دارها و شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا قدرت کشورها را به چالش بکشند. قانون ۷: قدرت‌های دیگری هم جز دولت ها حکومت خواهند کرد! قدرت از دولت-ملت‌های سنتی به شرکت‌های چندملیتی، کارتل‌های جنایی و جنبش‌های مذهبی هم منتقل شده. قانون ۸: جنگ‌های بدون دولت زیاد خواهیم داشت:  در جنگ ها به جای ارتش‌های رسمی ملی از نیروهای نیابتی، ارتش‌های خصوصی و جنگ‌سالاران محلی بیشتر خواهیم شنید. قانون ۹: جنگ‌های سایه shadow wars شکل غالب جنگ خواهند شد:  «توانایی انکار» اصل ماجراست؛ باید بتوان نقش داشتن در جنگ را پنهان کرد. برنده کسی نیست که بزرگترین بمب را دارد، بلکه کسی است که می‌تواند در حالی که به دشمن ضربه می‌زند، لبخند بزند و بگوید: «من نبودم!» و دنیا هم حرف او را باور کند. هدف اصلی نابود کردن فیزیکی دشمن نیست، بلکه از بین بردن توانایی او در تشخیص واقعیت از دروغ است قانون ۱۰: راه های رسیدن به پیروزی متعدد است: پیروزی دیگر به معنای تصرف خاک یا امضای معاهده صلح نیست. پیروزی با رویکردهای غیرمستقیم و فریب دادن دشمن («هنرمندی جنگاورانه» war artistry ) به دست می‌آید. http://bit.ly/4mztNym 📍 @Zavieh360