میراث زمان

وقتی از پایتخت مادها صحبت می‌شود، نام هگمتانه بیش از هر شهر دیگری به چشم می‌آید. شهری که امروزه بقایای آن در همدان قرار دارد و قدمتش به بیش از ۲۷۰۰ سال پیش می‌رسد. هگمتانه نه‌تنها مرکز حکومت مادها بود، بلکه بعدها هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان نیز به اهمیت آن پی بردند و از آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران استفاده کردند. نام «هگمتانه» در زبان پارسی باستان به معنی «محل گردهمایی» یا «جای اجتماع» است. بسیاری از پژوهشگران معتقدند این نام نشان می‌دهد که قبایل ماد در این مکان متحد شدند و نخستین حکومت ایرانی را پایه‌گذاری کردند. اما آنچه هگمتانه را به شهری افسانه‌ای تبدیل کرده، روایت مورخ یونانی هرودوت است. او نوشته بود که این شهر با هفت دیوار متحدالمرکز ساخته شده بود؛ هر دیوار از دیوار قبلی بلندتر و به رنگی متفاوت بود. در مرکز این هفت حصار، کاخ شاه و خزانه سلطنتی قرار داشت و حتی گفته می‌شود دیوارهای داخلی با طلا و نقره تزئین شده بودند. با این حال، باستان‌شناسان تاکنون نتوانسته‌اند وجود این هفت دیوار را به‌طور قطعی اثبات کنند و برخی معتقدند هرودوت برای نشان دادن شکوه هگمتانه در توصیف آن اغراق کرده است. کاوش‌های باستان‌شناسی در هگمتانه، خیابان‌هایی منظم، خانه‌های بزرگ، انبارها و آثار ارزشمندی را آشکار کرده که نشان می‌دهد این شهر از پیشرفته‌ترین شهرهای زمان خود بوده است. برخلاف بسیاری از شهرهای باستانی که ساختاری نامنظم داشتند، هگمتانه با برنامه‌ریزی ساخته شده بود و این موضوع از سطح بالای مهندسی و مدیریت در دوره مادها خبر می‌دهد. پس از سقوط مادها به دست کوروش بزرگ، اهمیت هگمتانه از بین نرفت. هخامنشیان به دلیل آب‌وهوای خنک همدان، این شهر را به اقامتگاه تابستانی شاهان تبدیل کردند و بخشی از خزانه سلطنتی نیز در آن نگهداری می‌شد. همین موضوع باعث شد هگمتانه تا قرن‌ها یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران باقی بماند. با وجود ده‌ها سال کاوش، هنوز بخش بزرگی از هگمتانه زیر شهر امروزی همدان قرار دارد و بسیاری از باستان‌شناسان معتقدند رازهای اصلی این شهر هنوز کشف نشده‌اند. شاید به همین دلیل است که هگمتانه همچنان یکی از مرموزترین شهرهای ایران باستان به شمار می‌رود؛ شهری که میان تاریخ و افسانه ایستاده و هنوز همه رازهایش را آشکار نکرده است.

پریخان خاتون، دختر شاه طهماسب اول، به دلیل هوش و کاردانی‌اش مورد اعتماد پدرش بود و در سال‌های پایانی سلطنت او، در اداره امور کشور نقش مهمی داشت. پس از مرگ شاه طهماسب، برای به تخت نشوندن برادرش اسماعیل میرزا تلاش کرد، اما حیدر میرزا به قدرت رسید. حیدر میرزا که از نفوذ پریخان خاتون میترسید اونو در قصر زندانی کرد و قصد کشتنش رو داشت. با این حال، پریخان خاتون با زیرکی خود را حامی او نشان داد، از و پس از خروج از قصر، با فرمان حمله ۳۰۰ نفر از سربازانش، حیدر میرزا رو به قتل میرسونه. بعد از اون، تا زمان رسیدن اسماعیل میرزا از قزوین به تبریز اداره امور کشور رو به عهده میگیره. با به تخت نشوندن برادرش شاه اسماعیل دوم صفوی، انتظار داشت در حکومت نفوذ زیادی داشته باشه اما اسماعیل دوم که پس از سال‌ها زندانی بودن در قزوین به پادشاهی خونریز و انتقام‌جو تبدیل شده بود، او را از قدرت کنار گذاشت و بسیاری از شاهزادگان و برادر خودش رو به قتل رسوندن. سرانجام شاه اسماعیل دوم به شکلی مشکوک درگذشت و برخی مورخان به پریخان خانم شک میکنند، هرچند مدرک قطعی وجود نداره. پس از مرگ اسماعیل برخی بزرگان کشور حتی پیشنهاد پادشاهی را به خود پریخان خاتون دادند، اما او نپذیرفت. در نهایت محمد میرزا، که به دلیل نابینایی از قتل‌عام شاهزادگان جان سالم به در برده بود با عنوان سلطان محمد خدابنده به سلطنت رسید. به علت ناتوانی و نابینایی او، پریخان خانم بازم اداره بسیاری از امور کشور رو دست گرفت اما یکی از مخالفانش به‌ویژه وزیر شاه، نفوذ او را تهدیدی برای سلطنت عنوان کردن سرانجام سلطان محمد خدابنده دستور قتل پریخان خانم رو داد.

پریخان خاتون علاوه بر تاثیر گذاری در حکومت دستور ساخت یک مسجد و یک مدرسه را داد و اشعاری نیز با تخلص «حقیقی» می‌سرود.