تاریخ ایل جاف از قوم باستانی گابیان

به نێوی خودا... 📚درێژه ی باسی هۆزی جاف یان جاوانیه له گەورە هۆزی کۆنی گاوانیه یان گابیان... ⚫️گابا.گابیان.گابیه.گه بی .گی وه جی وه هتد له ناوه کانی کۆنی پارێزگای ئه سفه هانن، وه دواتر له سه رده می ساسانی یه کان له به ر ئه وه که ئه م پارێزگایه شوێنی کۆ بوونه‌وه ی سوپا له هه موو ناوچه کانی وڵات بووە وه له وێوه ڕه وانه ی ناوچه شه ڕه کان ده کران به م ناوچه یه ئه سپه هان ده وترا، وه دواتر به شێوه ی عه ره بی به ئه سفه هانی لێهاتوە. کە ئه م بۆچوونه له باره ی ئه سفه هان هه ڵه یه ڕه نگه‌ ئه سفه هان چوار ڕیان وناوه ندی ئیران بێت، به ڵام هه موو هێزه کان له ناوچه جوگرافی یه کان له ئه سفه هان گوزه ر ناکات. ناوی ئه سفه هان له ناوی باپێره گه ور ه ی فه ره یدوونی گاسوارله هۆزی گاوانیه وه رگیراوه. 🟠 له به رده نوسراوه کانی پارسی هخامه نش، ئه نزان سه ر به ئه سفه هانه وپێشی کۆرش، ئه نزان گابیانی لێهاتووه و ئه سترابوونیش به م ناوه ناوی بردووه وه ورده ورده به جی گوردڕاوه. هرتسفلد نووسێوه تی ئه سفه هان ناوی به شێک له ویلایه تی پرتیکانه وه ناوی شارکە گەبی بووه، گه بی دواتر گی و به عه ره بی جی لێهاتووه. له سەر ده ی دووه م ناوی گەبی و ئه سیدانا له نه‌خشه ی بتلیمووس ده بنیرێت. 🔴 ئه سکه نده ر مه قدوونی کاتێک به شوێنی ڕاونانی داریووشی سێهه م هاته پارتاک(پارک/ گی) هات وە ئه وێی کردووه و ئه کسازر والی شۆرشی به حوکمڕانی پارتاک هه ڵبژارد. مێژوو نووسانی پێشی پارتاک پارتیاکیان ده وت. که به پارسی ئه و ڕۆکە پەرتیکان ده وت وه ئه مڕۆکه فه ریدوون ده وترێت. په رتیکان به ته واوی ناوچه ی ئه سفه هان ده وترێت. 🟡 ناوچه ی ئه سفه هان له سەردەمی هخامەنش ئاوەدان بووه وه یه کێک له ویلایه ته کانی ئه و بنەماڵه ده ژمێردرا وه ویلایه تی ئه نزان وه ناوه ندی به ناوی گابیان. گابا. گاد. گای لێهاتووه، وه دوای هێرشی عه ره ب به جی گۆردرا. 🟢گۆڕی فه ره یدوون و کێو فه ریدوون له شارستانی فه ره یدوون شار هه ڵکه وتووه. ⚪️ شارەوانان یان فه ره یدوون به تێپه ڕینی میژووی کۆن به ناوه کانی پاراتاکن.پارتاکن.پرتیکن.پاراتاکین.پرکان.پاره تاکن.په ری تاکن.پرتیکن.فه ریدون فه ردین وتراوه. په رتیکان له سه رده می هخامه نش له ناوه نده کانی گرینگی بازرگانی بووه. 🔵 هروودوت ده ڵێت ماده کان له ۶ تیره پێک هاتوون، که‌یه کیان پاراتاکنیان بووه. ناوه ندی پارتاکنا شاری گابای بووه که هه مان گی سه رده‌می ساسانی بووه. 🟠 گوتشمید نووسه ر کێیبی میژووی ئێران و وڵاتانی دراوسێ پاراتاکین‌ وه ک یه کێک له ۱۴ ساتراب نشینی رۆزگاری ئه سکه نده ری مه قدونی ده زانی ، وه ده ڵێت ناحیه ی بوده له نزیک به ختیاری. پێده چێت که هه مان فه ریدن . داران ئه مڕۆکه یه له ناوچه ی به ختیاری له دایره المعارفی شیعه هاتووه که ئه سپدانای کۆن که له که ناره کانی زایه نده ڕوود هه ڵکه وتووه شوێنگه ی پاراتاکنیان یه کێک له تیره کانی ماد بووه. 🔲 ئه سپه هان به عه ره بی ئه سفه هان وه بەتڵەمیووس ئه سپدانای نووسیوه وه به به شێک له ویلاتی په رتیکان زانێوه که‌ناوی ئه مڕۆکه ی فریدن دارانه. 🟢دیاکونوف وه ک باسی تیره کانی یه کگرتووی ماد له باره ی پاراتاکنیان ده ڵێت له نزیکی ئه سفه هان ژیاون، ڕه نگه پاراتاکا هه مان پارتاکانوو دەقی سارگونی واتە پاراتاکنا یان ناوچه ی ئه مڕوکه ی ئه سفه هانه، به باوەڕی ئه شتراک پاراتوکا جۆرێکی تر له ناوی کۆنه، که به شێوه یە کی تر، لەوێدا به جێ ماوه. ⏪ ئـەم بـاسه درێــژه ی هــەیه ✍نووسینی: مــوحـەمەد دارابی وه رگێڕان به کوردی: کاوه ئەحمەدی

بسمه تعالی 📚 ادامه بحث ایل جاف یا جاوانیه از قوم باستانی گاوانیه یا گابیان... ⬛️ گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی و جی و غیره از نامهای قدیم استان اصفهان هستند و بعدها در زمان ساسانیان چون این استان محل گرد آمدن سپاهیان از نقاط مختلف کشور بوده است و به سوی محل نبرد رهسپار می شدند آنجا را اسپهان گفته سپس عربی شده و به گونه اصفهان در آمده است (این نظریه در مورد نام اصفهان کاملا اشتباه است شاید اصفهان چهار راه و مرکز ایران باشد اما همه سپاهان از نقاط مختلف جغرافیایی از اصفهان نمی گذرد، نام اصفهان از لقب اجداد فریدون گاوسوار اثفیان از قوم باستانی گاوانیها گرفته شده است)... 🟫 در سنگ نبشه های پارسی هخامنشی، انزان که شامل منطقه اصفهان بوده و پیش از کوروش، انزان به گابیان تبدیل یافته و استرابون هم آن را به همین نام خوانده است و اندک اندک به جی تغییر یافت... هرتسفلد نوشته است اصفهان نام بلوکی از ولایت پرتیکان و نام شهر گپی بوده است، گبی بعدها گی و سپس عربی شده به جی تبدیل یافت، در سده دوم نام گپی و اسیدانا در نقشه بطلیموس دیده می شود... 🟥 اسکندر مقدونی هنگام تعقیب داریوش سوم به پارتاک/ پارک/ گی آمد و آن را گشود و اکسارز والی شوش را به حکومت پارتاک انتخاب کرد، تاریخ نگاران پیشین پارتاک را پاراتیاکن نامیده اند که به پارسی آن روزی پرتیکان می گفتند و امروز فریدن خوانده می شود پرتیکان به تمامی منطقه اصفهان اطلاق شده است 🟨 منطقه اصفهان در زمان هخامنشیان آباد بوده و یکی از ایالتهای آن خاندان بکار می رفته و ایالت انزان و مرکز آن به نام گابیان/ گابا/ گاد/ گای تبدیل یافته و محل زندگی پادشاهان هخامنشی بوده است و بعد از حمله اعراب نام گی به جی تبدیل یافته است... 🟩 گور فریدون و کوه فریدون در شهرستان فریدون شهر قرار دارد... ⬜️ شهرداران یا فریدون در گذر تاریخ کهن به نامهای پاراتاکن، پارتاکن، پرتیکن، پاراتاکین، پرکان، پاره تاکن، پری تاکن، پرتیکن، فریدون فریدن نامیده شده است، پرتیکان در دوران هخامنشی از مراکز مهم بازرگانی و ارتباطی بوده است... 🟦 هرودوت می گوید؛ مادها دارای ۶ تیره از جمله پاراتاکنیان بوده اند، مرکز پاراتاکنا شهر گابای بوده که همان گی زمان ساسانیان بوده است... 🟧 گوتشمید نویسنده کتاب تاریخ ایران و ممالک همجوار آن، پاراتاکین را یکی از ۱۴ ساتراب نشین علیای روزگار اسکندر مقدونی دانسته و می گوید؛ ناحیه‌بوده در حدود بختیاری و احتمال می رود که همان فریدن/ داران امروزی در ناحیه بختیاری می باشد... 🟪 در دایره المعارف تشیع آمده است؛ که اسپدانای باستان که بر کران زاینده رود قرار داشته مسکن پاراتاکنیان یکی از تیره های ماد بوده است... 🔲 اسپهان که به عربی آن را اصبهان و بطلیموس اسپدنای نگاشته، جزو ولایتی دانسته اند، که آن را پری تکان/ پرتیکان که نام امروزی آن فریدن / داران است... ✳️ دیاکونوف ضمن شرح تیره های اتحادیه ماد درباره پاراتاکنیان می گوید؛ نزدیک اصفهان زندگی می کردند، شاید پاراتاکا همان پارتاکانو متون سارگونی، یعنی پاراتاکنا یا ناحیه کنونی اصفهان است به باور اشتراک پاراتوکا نیز گونه دیگری از نام پیشین است اما به شکل دیگر از آن به جا مانده است... ⏪ این بحث ادامه دارد ✍ بقلم : محمد دارابی

بسمه تعالی 🌹🌹تقدیر و تشکر 🌹🌹 از حضرات بزرگوار جناب آقای فرشاد محمد زاده از شهرستان دره شهر ایلام و محقق و پژوهشگر تاریخ و تبار قوم باستانی سوره میری و جناب آقای معتصم حسینی ساکن شبانکاره جوانرود محقق و پژوهشگر قوم باستانی گاوپانان یا گوپانان (شبانکاره امروزی) که خود این اقوم از اعقاب قوم باستانی تر گاوانیه ها هستند، بخاطر تشویق و کمک این عزیزان توانستم که وارد تاریخ ایل جاف (جاو) یا جاوانیه که همان گاوانیه یا گابیان باستان بشوم و رد آن را تا باستان کهن بزنم و دریچه کوچکی از تاریخ این ایل فراموش شده که بعضی قسمتهای آن در زمان معاصر و کلا دوره باستان آن در زیر خاکستر تاریخ ناپدید شده است، برای مورخان، تبارشناسان، جغرافیادانان، پژوهشگران و محققین دیگر باز کنم، نهایت تقدیر و تشکر می کنم ✍ از طرف برادر کوچک شما محمد دارابی

🎥 گۆرانی : جهانگیر خرمی شمشاڵ : محمدعزیز رحمتی شاهو 1401/05/04 شمسی🎥 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹 ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

🖌 پرسش از پیوند ساسانیان و کرد ✍اسماعیل شمس 🔷 یکی از پرسش های مهم در حوزه تاریخ کرد و کردستان نسبت کرد با ساسانیان است. این پرسش پیش از هرچیز ریشه در نامه اردوان، آخرین پادشاه اشکانی به اردشیر، موسس دولت ساسانی دارد که او را " ایها الکردی المربی فی خیام الاکراد" به معنای ای کرد پرورش یافته در چادر کردان خوانده است. برخی پژوهشگران با استناد به این روایت و روایاتی دیگر ساسانیان را کرد می دانند و برخی دیگر کرد در این روایت را به معنای شبان و فاقدصبغه هویتی می پندارند. نگارنده در این جا در صدد اثبات یا نفی هیچ کدام از این دیدگاهها نیست؛ تنها می خواهد برای روشن تر شدن ابعاد رابطه کرد و ساسانی به طرح چند پرسش بپردازد و پژوهشگران را به تٱمل بیشتر درباره آنها دعوت نماید. این پرسشها دغدغه های ذهنی نگارنده است و امیدوار است با در میان گذاشتن آنان با خوانندگان فرهیخته کردستان نامه بتواند به پاسخی قانع کننده برای آنان دست یابد. 🔷 ۱. ساسانیان از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی به مدت ۴۲۷ سال حکومت کردند. از نظر جغرافیایی هیچ یک از مردمان قلمرو آنها به اندازه کردها به تیسفون و قلمرو اصلی آنها در شرق دجله نزدیک تر نبودند. کردان پیش از شکل گیری حکومت ساسانی نیز با ساسانیان همسایه بودند و اردشیر پیش از هر کار دیگری به مصاف آنان رفت که در منابع شرح داده شده است. ما می دانیم که نام کرد پس از سقوط ساسانیان به شکل گسترده ای در منابع آمده و کمابیش زبان و هویت و فرهنگ آنها هم شرح داده شده است. چگونه می شود قریب پانصد سال در میان یک مردم حکومت کرد و کمترین تغییری در زبان و فرهنگ آنان پدید نیاورد یا تحت تٲثیر آنان قرار نگرفت؟ این پرسش را زبان شناسان می توانند از منظر پیوند قدرت با هویت و زبان پاسخ دهند. 🔷۲. پایتخت ساسانیان در مدائن، نزدیک بغداد امروزی بود، اما پادشاهان ساسانی تابستانها و با گرم شدن هوا معمولا به کرمانشاه یا شیز(تکاب) در آذربایجان می رفتند که مرکز بزرگ مذهبی هم بود. آنان برای رسیدن به این دو منطقه از شهرها و روستاهای کردستان عبور می کردند و از نزدیک با این مردم مٲنوس بودند. بیشترین کاخها و بناها و تفریحگاههای ساسانیان در مسیر خانقین به اسد آباد ساخته شده است که اکثریت ساکنان آنها کرد بوده اند. به راستی اگر شاهان ساسانی کردها را غریبه و بیگانه می دانستند آیا می توانستند با آسودگی در این نواحی برای حدود پانصد سال دوام بیاورند؟ 🔷۳. یک بررسی آماری ساده نشان می دهد که بیشترین شهرها، پلها، جاده ها و تٲسیسات تمدنی و شهری ساسانیان در حوزه کردستان و به تعبیر عام تر کنونی زاگرس ، یعنی استانهای کرمانشاه،کردستان، ایلام و لرستان و سلیمانیه و بخشی از دیاله در اقلیم کردستان ایجاد شده اند. معنای این کار ساسانیان چیست؟ 🔷۴.در طول ۴۲۷ سال حکومت ساسانیان، منابع معاصر آنان از هیچ شورش و عصیان منطقه ای یا فراگیر در سرزمینی که امروز کردستان نامیده می شود، علیه ساسانیان سخن نرانده اند یا من ندیده ام. اگر سندی درباره چنین عصیانهایی وجود ندارد، علت آن چه می تواند باشد؟ 🔷۵. در هنگام سقوط ساسانیان بیشترین مقاومت در برابر اعراب مسلمان در کجا رخ داد؟ طرح این پرسش تنها از منظر تاریخی است و هیچ پیوندی با مسائل اعتقادی و دینی ندارد. پاسخ، روشن است. مسلمانان عرب خیلی راحت عراق را در نوردیدند و پس از یک سال در حدود ۱۵هجری خود را به حلوان( معرب الوند در دشت زهاب کنونی) رساندند. پس از آن مسلمانان عرب شش سال کامل[جنگ نهاوند یا فتح الفتوح در ۲۱ هجری رخ داد] در پشت کوهستان متوقف شدند و نتوانستند وارد قلمرو اصلی ساسانیان در کرمانشاه و ایلام و لرستان و کردستان و آذربایجان شوند. پس از عبور از این منطقه بود که آنان به آسانی در زمانی کمتر از یک سال خود را به خراسان رساندند. پرسش این است که آیا مقاومت در این منطقه تنها علت جغرافیایی داشت یا مسائل دیگری هم مطرح بود؟ 🔷۶. چرا در منابع روایی عربی به هیچ کدام از مردمان قلمرو ساسانی به اندازه مردم کرد القاب سخیف و ناشایست نسبت داده نشده است؟ چرا این همه نفرت و کینه توزی نسبت به کرد در منابع عربی آمده و نژاد و هویت آنها نفی و تحقیر شده است؟ من مدتهاست ذهنم درگیر این پرسش است که چگونه می شود این همه روایات تحقیر آمیز و نفرت انگیز را درباره یک مردم توجیه و تفسیر کرد و هنوز به پاسخ مناسبی نرسیده ام. آیا این موضوع به پیوند کرد و ساسانی ارتباطی ندارد؟ 🔷امیدوارم پژوهشگران بیشتر درباره این پرسشها بیندیشند. کردستان نامه آماده انتشار پاسخها و دیدگاههای مستند و مستدل در این زمینه است. https://t.me/kurdistanname

به نێــوی خودا 📚 ئەنـجامی باســەکانی هــۆزی جــاف؛ 🟩 له بابه ت و باسه کانی هوزی جاف (به بۆچوونی ئێمه)به م جۆره ده گاته ئه نجام که یه کێک له هۆزه باوەڕ پێکراوه کانی کوردبه ناوی جاوانیه که‌مه‌سعوودی مێژوونووسی عه ره ب له ساڵی۳۳۰ه ق واتە دەدەمی چواره می کۆچی مانگی له سه رده می نووسینی کتێبی مروج‌الذهب ناو و شوین گه ی ژیانی یه که می ئه وان له زاگڕۆس و کوێستانه کانی ئێران ناو بردراوه. 🟩 له سه ر چاوه کانی تر وه ک التنبیه مه سعووودی، دایەرە المەعارفی ئیسلامی، مێژووی طبری، الاصابه فی تمییزالصحابه. فتوحوالشام واقدی، مغازی ابن اسحاق، ته فسیر ئالووسی،الغدیری زانا ئه مینی و هتد، به م هوزه ئاماژە کراوه. 🟥 له چەندها سه رچاوه ی تر هاتووه که جاوانییه کان باپیره گه وره ی جافه کانن ⬜️ به ڕه چاو کردنی هۆی جیاوازی رێنووسینی فارسی و عه ره بی، پێش، هاتنی عه ره ب بو ئێران هۆزی گاوانیه یان گاوانی ناویان بووه. ⬛️ مه‌سعوودی مێژوونووسی عه ره ب له سه ده ی سی سێهه م له‌ تەنیشت ناوی ئه م هوزه ناوی دراوسێکانی وەکوو گوۆران به جورقان ناو بردووه. جێگەی پێرستی کتێب نامەو و دەستەواژەی میژوویی و جوگرافی زۆر له سه رده می کۆن به شێوازی جێگه پێ له و سه رده مه به جێماوه وه‌ک: ژاوه‌ڕۆی مه ریوان که له ئه ساسدا جاوەڕۆ و گاوەڕۆ بووه، رێگا لاڕێکان و کۆنی کۆچەرانی ده شتی زه هاو به ناوی گاڕه یان گاراه، گاسوور وگاو دانه خۆر له ده شتی کرندی رۆژئاوا چه ندەها گوند و شوێنی ناوچه ی خانه قین هه ر به‌م‌ناوانه‌، ته‌پۆڵه‌که‌ کۆنی گاوانیه که‌ هی هوزی گاوانیه‌بووه. تیره‌کۆنه‌کانی هۆزی جاف به‌ناوه‌کان گاخۆری،گوێڵ، گۆد یان‌ گوده رزی، گێو‌کوڕی، گه‌ڵالی( که‌ قه لشقه‌ندی عه ره ب له‌سه ده ی پێنجه‌م ناوی لێبردوون‌ که‌به شێک له وان بۆ ناوچه ی لوڕەکان‌چووه وه‌یه‌کێکی تر له وان‌به ناوی جه لالی بۆ ماکو چووه). 🟦 بێجگه‌ له‌مانه‌ شوێنی دیکه بوونیان هه یه که‌ له به گۆرانی پیتی ج به گ بەپێی ڕێنووسی زمانی عه ره بی گۆردراون که ده توانین‌ ئه وان بۆ ناوی سەرەکی وڕەسەنەکەی خۆیان بگه ڕیننه وه: شاری فلاوەرجان ئه سفه هان که فه لا به مانای فه لات و ده شت و وه‌ر به مانای لێوارەو ڕه نگه ئوور به مانای شاریش بێت و‌جان‌هه م‌له ئه ساسدا گان بووه وه‌ناوی کۆنیشی وه رگان بووه. نێوی کۆنی زه نجان هەمان زه نگان، گورگان به ڕێنووسێ عه ره بی بوەتە گورگان، گوندی شاپور بوەتە جوندی شاپور، گاماسیاب بوەتە جاماسیاب، شه نگاڵ به سه نجار‌‌، گوودی به جوودی، دەرگەزین به دەرجەزین، هۆزی جیفان به‌گیفان، لوردگان به لوردجان، گاومیشان به‌جاومیشان، به رزایی یه کان گوڵان به جه ولان، گۆپانی به جۆپانی‌، میرگاوانه به‌میر جاوانا، تاوگوزی به تایجوز و... 🟫 جاوانیه به پێ گۆرانکاریه کان‌ باپیره گه وره زۆربه ی جافه کان ئه مڕۆن له سه ده ی سێهه م تا هێرشی هۆلاکوخان له زۆربه ی سه ر چاوه کانی عه ره بی ناوی جاوانیه و جاوانی وه هێندیک کات ناوی هۆزی گرینگ وە کوو گەڵاڵی و هاروونی هاتووه؛ له‌کێیبی خواوه‌نگاری الموت نێوی سه ردار عه بدوڵای جاف له پاڵ فه رۆخ سوڵتانی گۆرانی کرندی، عه بدوڵا سنه یی، نوره دینی که ڵهوڕ هاەوە کە عبدالله جاف بە فه رماندە کانی هێزی قرمەسین یان کۆچەری کرماشان له حوکمرانی سلجوقی ناو بردراوه، له سه ده ی چواره م تا سه ده کانی سه رده م له شوێنه واره کانی ئایینی یارسان له گه‌وره‌کانی ئه م ئایینه به ڕوونی له وشه ی جاف ناو بردراوه وه‌کو‌:خانمه لیزای جاف له سه ده ی چوار، ئیبراهیمی کوڕی ئه حمەد ناسراو به باباناوس له سه ده ی پینج ئیڵ به گی جاف، عابدین جاف، تەنانەت دایکی سوڵتان ئیسحاق له ڕێبەرانی یارسان ناوی خاتون دایرک کچی حه سه‌ن جافهو...وه شوێنە پێی بەم‌جۆره بوونی هه یه... 🟪 به‌پێی سه رچاوه و بەڵگەکان و شوێنە پێی هۆزه کانی دراوسێ به و ئه نجامه ده‌گه ین‌ که هۆزی جاوانیه له سەرەتای ئیسلام و خه لیفه کانی راشدین، سه رده می ئەمەویه کان و عه باسی و سه لجوقی و غه زنه و یه‌کان تا هێرشی هۆلاکۆ به‌م‌ناوه بوونی بووه وه به پێی تێپه ڕ بوونی کات و گۆڕان ناوی هۆزی گه وره ی جاوانیه به جاو و جاف گوردڕاوه. له سه رده می کۆن و له سه رده مه جۆراو جۆره کان به‌پێی ڕه چاو کردنی شوێن و سه رده م ، واتە مێژوویی و جوگرافی، گابیان، گابان،گابانی،گاویان،گاوانی هێندێک جار گی وه دواتر جی، کات‌ێ کاوانی و کابانی، گاوانیه و جاوانیه، جاوان و جافان، جاو و جافی تێپه ڕاندووه... ✍ نووسیــن: مــوحـەمەد دارابی وەرگێــر: کــاوه ئــەحمەدی 🌍@eiljaff تاریخ ایل جاف🌏

بسمه تعالی 📚 نتیجه گیری مباحث ایل جاف؛ 🟧 در موضوع و مباحث ایل جاف (به نظر ما) اینگونه نتیجه حاصل می شود که یکی از طوایف معتبر کورد به نام جاوانیه که مسعودی مورخ عرب در سال ۳۳۰ ه ق یعنی اوایل قرن چهارم هجری قمری در زمان نگارش کتاب مروج الذهب نام و زیستگاه اولیه آنها در ناحیه جبال(کوهستان) ایران یاد آور شده است. 🟩 در منابع دیگری از قبیل التنبیه مسعودی، دایره المعارف اسلامی، تاریخ طبری، الاصابه فی تمییز الصحابه، فتوح الشام واقدی، مغازی ابن اسحاق، تفسیر آلوسی، الغدیر علامه امینی و غیره به این ایل اشاره شده است. ⬜️ در چندین منابع و مآخذ هم آمده است؛ که جاوانیها از اجداد اولیه جافها هستند. 🟥 با توجه به سبب اختلاف خط رسم فارسی و عربی، قبل از ورود اعراب به ایران نام این ایل گاوانیه یا گاوانیها نام داشته است. ⬛️ مسعودی مورخ عرب در قرن سوم در کنار نام این ایل نام همسایه آن گوران را جورقان خوانده است. جانمایه ها و اصطلاحات تاریخی و جغرافیایی زیادی از دوره باستان بصورت ردپا از آن دوران باقی مانده است؛ مانند؛ ژاورود مریوان که در اصل جاورود و گاورود، راه فرعی و قدیمی عشایر رو دشت ذهاب به نام گا ره یا گا راه، گاسور و گاو دانه خور در دشت کرند غرب، چندین روستا و منطقه در جنوب منطقه خانقین به همین نامها، تپه باستانی چیا گاوانیه که متعلق به قوم باستانی گاوانیه بوده است. تیره های قدیمی از ایل جاف به نامهای گاخوری، گویل، گود یا گودرزی، گیوکوری، گلالی (که قلقشندی عرب در قرن پنجم به آن اشاره نموده است و شاخه ای از آن به میان لرها رفته و شاخه دیگر از آن به نام جلالی به ماکو رفته اند). 🟦 علاوه بر این موارد مکانهای دیگری وجود دارد که با تغییر حرف ج به گ که جابه جایی آن طبق رسم و خط عربی می توان آنها را به نامهای واقعی برگرداند: شهر فلاورجان اصفهان که از دو قسمت فلا+ ور+ جان که فلا به معنای فلات و دشت، ور به معنای کرانه و سو و شاید هم اور به معنای شهر، جان هم در اصل گان بوده و نام واقعی و باستانیش ورگان بوده است. نام باستانی زنجان همان زنگان، گرگان طبق رسم و خط عرب به جرجان، گوندی شاپور به جندی شاپور، گاماسیاب به جاماسیاب، شنگال به سنجار، گودی به جودی، درگزین به درجزین، ایل گیفان به جیفان، لردگان به لردجان، گاومیشان به جاومیشان، بلندیهای گولان به جولان، گوپانی به جوپانی، میرگاوانا به میرجاوانا، تایگوزی به تایجوزی و غیر... 🟫 جاوانیه با تغییر و تحولاتی از اجداد اکثریت جافهای امروزی هستند، در قرن سوم تا حمله هلاکو خان در بسیاری از منابع عربی و غیره به نام جاوانیه و جاوانی و گاهی نام طوایف مهمش از قبیل گلالی و هارونی آمده، در کتاب خداوندگار الموت نوشته از سردار عبدالله جاف در کنار فرخ سلطان گوران کرندی، عبدالله سنه ای، نورالدین کلهر، عبدالله جاف بعنوان فرماندهان سپاه قرمسین یا عشایر کرمانشاه در دم و دستگاه سلجوقی یاد شده است. از قرن چهارم تا قرون معاصر در آثار مکتوب و متون اعتقادی آیین یارسان از بزرگان این مسلک به صراحت از کلمه جاف یاد نموده از قبیل؛ خانم لیزا جاف در قرن ۴، ابراهیم بن احمد ملقب به بابانوس در قرن ۵، عیل بیگی جاف، عابدین جاف، حتی مادر سلطان اسحاق احیاگر و مروج آیین یارسان نامش خاتون دایرک دختر حسن جاف و غیره، ردپاهایی شبیه این موارد وجود دارد. 🟪 با توجه به منابع و مستندات، شواهد و قراین و ردپاها و بازسازی از روی ایلات همسایه نتیجه می گیریم که ایل جاوانیه از صدر اسلام و خلفای راشدین، دوران اموی و عباسی و سلجوقیان و غزنویان تا حمله هلاکو به این نام وجود داشته و به تدریج و در سیر تطور لغوی در سیر زمان نام عشیره بزرگ جاوانیه را به جاو و جاف تبدیل نموده است در دوران باستان و در زمانهای مختلف هم با اسامی گوناگون بنابر مقتضیات مکان و زمان یعنی تاریخ و جغرافیایی و در سیر تطور لغوی خود گابیان، گابان، گابانی، گاویان، گاوانی، گاهی گی و بعدها جی، گاهی کاوانی و کابانی، گاوانیه و جاوانیه، جاوان و جافان، جاو و جاف را طی کرده است... ✍ بقلم ؛ محمد دارابی 🌍@eiljaff تاریخ ایل جاف🌏

ایران ، کردستان/کرمانشاه، هورامان هورامان یا اورامان نام منطقه‌ای تاریخی با بافت پلکانی و آداب و رسوم بسیار خاص است که بخش‌هایی از استان کردستان و استان کرمانشاه را شامل می‌شود. ‌ بر ا‌ساس بررسی‌های صورت گرفته هورامان بیش از ۷۰۰ روستا را در این ۲ استان غربی ایران شامل می‌شود، اما در حال حاضر حدود ۶۰ روستای آن به صورت بکر و دست نخورده باقی مانده است. ‌ ‌به تازگی این منطقه با قدمتی حدود ۴۰ هزار سال ( عصر پارینه سنگی ) ثبت در میراث جهانی یونسکو شده است . ‌ ‌منطقه‌ هورامان دارای قدمت تاریخی با پیشینه‌ای کهن فرهنگی، آداب و رسوم و نمادهای فرهنگی ویژه‌ای است که هر کدام از این نمادها روشنگر گوشه‌هایی از زوایای فرهنگ غنی و پربار این منطقه را نمایان می‌کند. ‌ ‌پیشینه‌ سکونت در این منطقه با کشف قباله‌های هورامان وجود حاکمیت آشوریان، مادها، هخامنشیان و یونانیان را تأیید کرده است. ‌

🎥 کلیپی از تاریخچه قصرشیرین، البته بجز ایلات کلهر و سان جاوی، مردم ایلات دیگر از قبیل جاوانی یا جاف، گوران، قلخانی، پهلی یا فیلی، زنگنه و غیره در شهرستان قصرشیرین ساکن هستند 🎥 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹

🎥 سدێق ئافڕیانی و ئێقبال_ندیمی شاهۆی لۆن سادات ساڵ 1378 شمسی 🎥 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹

🎥 وێنەگەلی مێژووی و کۆن لە کۆڵان و شەقامەکانی شاری سنە. عکس هایی تاریخی و قدیمی از سنندج و کوچە و خیابان های این شهر 🎥 ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹

🎥 ساتێک لەگەڵ شمشاڵ ژەنی بەتوانا مەرحوم خاڵۆ حەمە ئەمین.. خاڵۆ حەمە ئەمین پیاوێکی دڵپاک وسینەساف و قسە خۆش بوو، سەخی تەبیعەت و لێبوردە بوو ئەو هەر لە سەرەتای لاوێتیەوە بەهرەی شمشاڵ ژەنینی تێدا بوو بەڕادەیەک کەم کەس توانیویەتی هاوشێوەی ئەو شمشاڵ بژەنێ 🎥 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹

🎥🔺خاڵو "حەسەین" کوکەن" مردی که از یادها نخواهد رفت... 🔺امروز پنجم مرداد مصادف با ششمین سالگرددرگذشت خالو_حسین_ڪوهکن مشهور به فرهادثانی اسطوره کوردستان از دیار روستای مێگوره طایفه امامی اورامانات است...🎥

🎥 شعر «خودات لەگەڵ (خداحافظ)...!» برای خالو حسین کوهکن از كامل قادرى، شاعر و معلم ساكن مريوان ▪️ امروز پنجم مرداد ششمین سالروز کوچ ابدی حسین کوهکن ملقب به فرهاد ثانی است 🎥 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹

🚩 ئەو شیعرەی کە وەسفی حسەینی کۆکەن دەکات وە هەمیشە خوالێخۆشبێ دووبارەی دەکردەوە 🔹ئەو بلیمەته بناسن ناوی حسەینه کوردی ئیرانی شۆرەت عوسمانیه خەلکی درۆله خواری ئێرانه هەروەک شێرانی مازندەرانه زۆر جێ گەراوه  له  کوردستاندا خۆشی نه دیوه له روی جیهاندا  له  پاش ژیانی هەرزه و گەنجیەتی رووی له عێراق کرد له تاو برسیەتی له کۆتەو سەراو (له) ناو (و) نەورۆڵ ده ساڵ رەنجی دا به شان و به کۆڵ دوانزه برکەی بوو گشت باڵا خانه له درۆڵه سوتان بوونه  وێرانه سی وپەنج سەری بوو مەر و بزن و کار  ئەویچ بوو به ئاو وەک بەفرەکەی پار خێزانه کەی مرد سێ  کوری کوژرا مێردی سی کچی به و دەرده برا ناچار روی کرده گوندی مەیگۆرێ دەوری هه ژاری جی و ری ئەگۆرێ کاورا هەلسا کردی به هەرا دایه بەر چەقۆ خۆی بۆ نەگیرا  جا (ئا) وەها بوو قەزای رۆزگار (هەڵسا) چوو بو کەژ بۆ راو و شکار تفەنگی ساچمه زەنی دانا بوو  تەقی به قاچیا  رەزای خوا وا بوو تا بەو شێوەیه  قاچێکی نەما خلتا بوو له ناو ئازار و خەما له تاو هەژاری تانەی ئەم وئەو رووی کرده غاری به رۆژ و به شەو به ئیزنی ئەڵڵا هەڵیگرت قوڵنگ ئەو شاخەی کون کرد هەر وەکو پڵنگ لەو شاخه رەقه ی حەوت ژووری کێشا ریشەی دۆژمنی له بن دەرکڵێشا ئیسه ئەو کەژە  بووه به گۆڤار هۆنەری دیاره حسەین تاکه سوار ✍ کۆکردنەوەی کاناڵی دیاری میرعەبدولی 🌹@Darabsarmast داراب سرمست🌹

☘ به ناوی خودای مه زن 📚درێژه ی باسی هۆزی جاف مانای وشه ی جوانڕۆ یەکێک له ناوه ندەکانی هۆزی جاف ناوی کۆن و ئێستای ئەم شاره؛ شاری جوانڕۆ که یەکێک له ناوەندەکانی هۆزی جاف لەبەشی زاگروسه، بۆ مانای ناوه‌کەی چەندین وشەیان به کار هێناوه: _جوانڕۆ به‌مانای رۆباری جوان، چوار ڕۆباری دتو رووبەری ئەو شارە، _قەڵای جوانڕۆ ناوی ڕەسەنی قەڵای جوانڕۆیه، ئەو قەڵایه که فەرمانڕەواکانی ئەردەڵان بونیاد ناوه؛ و قەڵایەک هەم به ناوی چەنگیزخان له رۆژهەڵاتی ئەم شاره بوونی هەیه،که تاکوو ئێستە ئاسەوارێک بەم ناوه واتا چەنگیز، نه دۆزراوەتەوه؛ که‌پێدەچێت ئەم ناوه بەو بۆنه وه ناو نرا بێت؛ _زۆرێک له لاوەکانی ئەم ناوچەیە له شەڕه کان کوژراون وه خەڵک بو ئەوان شینیان گێڕاوه، هەر بتم بۆنەوه به جوانڕۆ ناوی دەرکردوه؛ که وشه ی " ڕۆ" له لای کوردەکان له بۆ فیراقی ئازیزان به ناڵەوە به کار دێت؛ هێندێ جێناوی تریشیان به کار هێناوە. ⬛️ ناوه‌کانی جوانڕۆ له سەرچاوه کانی ڕابردوو وەک جاوانیه، جاوان،جابان، شاهۆیه، گه‌نجەویه، ئەڵانی، ئاڵانی، هەڵانی، کڵاشی، جافان ڕۆ، وه جوانڕو دیکه بووه 🟪 حەمدوڵڵای مستەوفی له کتێبی نزهه القلوب له ۱۰ ویلاتی کورد ناوی بردووه، که له ئالانی ناوی بردووه که ئه‌مڕۆکه کانیاوی هاڵانی له رۆژ هەڵاتی شارە، هەرچه‌نده ناوی ئاڵانی به ئەردەڵان و زەمه‌نی حوکمڕانی ئەوان نزیکتره، به ڵام هیچ ئاسه وارێک به بوونی ئالانه کان له م ناوچه یه نه دۆزراوه ته وه، وحەمدوڵای مستەوفیش سنووری جوگرافیای ۱۰ ویلایه تەکە، وه ک نموونه ئاڵانی ده ست نیشان نەکردووە، وه‌نوسیویەتی ئاڵان جیگایه کی دڵ ڕفێنە له کوردستان و کەش و هەوایەکی خۆشی هەیه و ئاوی روونە و که دەسکەوته‌که ی مه زراو و له وه ڕگه‌و شوێنی ڕاوی زوری هه یه؛ 🟥 ئه میر شەره ف خانی بەتلیسیش له ئاڵان ناوی بردوه‌و، 🟨 له‌هەندێک له سه رچاوه‌کان له پێنووسی ئیرانیه ده‌ست به قه ڵەمه‌کان له چەندها نموونه له باتی جاوان ،جابان یان به کارهێناوه که ئه‌م‌نموونه‌ له وه رگێڕانی فارسی بۆکوردی و پێچه وانه ئاسایی یه، که‌له باتی پیتی و پیتی ب کەڵکی لیێوه بگیرێت، بۆ نموونه‌ ئاو به ئاب شەب به شەب باوه‌جانی به باباجانی، رێژاو به رێجاب زەهاو به زەهاب، ڕەجەوی به ڕەجبی و دیکه‌.... وه لەکرانی جاو به جاف هەم ئەم تێکدانه ئا ساییه‌،بۆنموونه‌ نەوت به نەفت و جووت به جفت و دیکه ... که‌جاوان هەندێک جار له سەرچاوه فارسییەکان جابان نووسراوه که ئەمڕۆ کورد جاو به جاف ناو دەبا. 🟩 له چه‌ندین سه رچاوه‌‌ هاتووه که‌جاوانیەکان باپیرەی سه ره تایی جافه کانن وه‌ هه م‌دیکه کرانی پیتی و به ف له فارسی بو کوردی ئاسایی یه، 🟦 له کۆتایی دا، به و ئه نجامه ده گه ین که بۆچونه‌کانی سه ره وه له باره ی شاری جوانڕۆ زۆر لاوازه و جوانرود فارسی یا ن‌جوانڕۆی کوردی له ئه ساسدا به‌مانای شوێنی هاتۆچۆی هۆزی جاوان یان جاوانیه بووه، چونکه‌ زۆربه‌ ی خه ڵکی هۆزی جاف تا چه ند ده‌هه ی پێش به شێوه ی کۆچ نشین ژیانیان به سه ر بردووه وه‌ بۆ په یدا کردنی له وه ڕگه زۆر به ی کات له له کۆچ و ڕه و له کوێستان بو گه رمه سیر هاتۆچۆیان کردووە و تا ده رکه وتنی حکومه تی سه لجووقی له ئیران وە ک شێوه ی هۆزه کانی دراوسێ کوێستانیان تا سنووری ئه ڵوه ندی هه مەدان و مله ی ئه سه د ئاباد، نه هاوه ندو دینه وه رو و...وگه رمه سێریان تاکو که لار ، کفری ، بانی خێلان ، حه لوان سه رپێڵی زه هاوی ئێستاکه، جه له ولاو، خانه قین‌، ده شتی شاره زور، سه رقڵاو جگیران، باینگانی پاوه‌.، دوز خورماتو، که ناره کانی ڕۆباری دیجله عیراق بووه و هاوبه شی حوکمڕانی حه سنویه وه به نی عه یاری کورد ی یان کردوه و‌پێش ده ست پیکردنی سلجوقی یه کانه هۆزی غووزه کان که به شوین هێز گرتن گه ڕاون به هێرشی سه رتا سه ری بو ئه م‌حوکمڕانی ناوچه یانه وه لاوز کردنی ئه وان. ئه وان هوزی جاوانیه یان به ره و ناوچه سنووریه کانی ئێران و عێراقی ئیستاکه له حله، نعمانیه، کوت، به دره، مه نده لی، خانه قین‌، که لار، کفری، ده شتی شاره زور، یان خێلان، حه لوان، سه ر قڵاوجگیران و باینگانی پاوهو .... ڕاو ناوه، وه هاتۆچۆیان بو کوێستانه پێشوو کانیان که ناومان برد دابڕاندووه و دوای هێرشی هەلاکۆ بو به غدابه شی زۆری ئه م هوزه‌ به بۆنه ی لاینگری له حکومه تی عه باسی کوژراون و دواتر به شێک له وان بۆ خووزستان کۆچ یان کردووه و ئە وانی تری ئەم هۆزه له که لار، کفری، سه ر قڵا وجگیران تاکو شاری جوانڕۆی ئیستاکه کۆ بوونه ته وه، وله کاتی کۆچ‌کردن بو کوێستانه کانی داڵاهۆ شاهۆ ..ودیکه پێش ڕەویان کردووه، و دواتر به هۆی رووداوەکانی داهاتوو و گۆڕانکاری له‌گەڵ دراو سێکانیان که زۆر ترین ئامۆزاو له یەک ڕەچه‌ڵەک و باپیری هاو بەشن و جێ به جێی جوگرافیایی هۆزی ڕووی داوه... 🗞 ئه‌م‌باسه درێژه ی هه یه... ✍ نووسینی موحه‌مەد دارابی... وه رگێڕان: کاوه ئەحمەدی...