Neuropedia

Plural Publishing: 2nd edition

▫️ آفازی هدایتی / رسانشی (Conduction / Associative aphasia) طبق الگوی ورنیکه-گشویند (Wernicke-Geschwind)، قطع راه کمانی (arcuate fasciculus) باعث از بین رفتن ارتباط بروکا و ورنیکه می شود. علاوه بر آن قشر آهیانه‌ای هم آسیب می‌بیند ولی بروکا و ورنیکه سالم هستند. در این اختلال ارتباط تصویر ادراکی لغت در قشر آهیانه‌ای گیجگاهی با تصویر حرکتی لغت در قشر پیشانی قطع شده است. افراد مبتلا به آفازی ارتباطی به راحتی صحبت می کنند و گفتار را درک می کنند اما در تکرار کلمات و نام‌گذاری اختلال دارند. راه تشخیص این است که یک کلمه بی معنی و ساختگی را ارایه کنیم و بخواهیم که تکرار کند. فرد مبتلا قادر به این کار نخواهد بود. اما اگر کلمه دارای معنی باشد می تواند آن را تکرار کند هر چند ممکن است به جای واژه‌ای که شنیده است واژه دیگری را بیان کند. ▫️ناگویی حرکتی فراقشری / آفازی طوطی صفت (Transcranial motor aphasia) آسیب در قشر ارتباطی پیشانی در بخش بالایی بروکا باعث ناگویی حرکتی فراقشری می‌شود. در ناگویی حرکتی فراقشری اختلال در بیان گفتار وجود دارد. بیمار می‌تواند آنچه را می‌شنود و می‌خواند بفهمد اما گفتارش فقط در حالت تکرار روان است. صامت است و فقط وقتی از او خواسته می شود صحبت می‌کند- گفتار طوطی‌وار دارد یعنی فقط، آنچه شنیده تکرار می‌کند – نمی‌تواند بنویسد- توانایی تکمیل ضرب المثل، اصطلاحات و جملات ساده را دارد - توانایی آواز خواندن و تولید اصطلاحات خودبه خودی و ناسزاگویی ناگهانی دارد. ▫️ناگویی حسی فراقشری / نشانگان جداسازی (Transcranial sensory aphasia) آسیب در نزدیک ورنیکه، در قشر شیار جانبی در نزدیک لب آهيانه و گیجگاهی باعث ناگویی حسی فراقشری می‌شود. می تواند مطالب را تکرار کند اما در فهم و دریافت گفتار مشکل دارد (آنچه تکرار می کند را نمی‌فهمد و در واقع نابجاگویی دارد) این اختلال را نشانگان جداسازی هم می‌نامند چون قشر گفتاری از سایر مولفه‌های نظام گفتاری جدا شده است. به این علت به این اختلالات فراقشری گفته می‌شود که بیمار با اینکه می‌تواند به وسیله قشر مغز اطلاعات را بین دریافت و تولید منتقل کند، نمی‌تواند بین مکانیزم‌های فهم مطلب و فرمول‌بندی گفتار ارتباط برقرار کند. ▫️آفازی نامی / آنومیک / نام گذاری / یادزدودگی (Anomic aphasia) شایع ترین نوع آفازی است که در اثر آسیب شکنج زاویه ای و قسمت میانی پشتی آهیانه ایجاد می شود. می توانند گفتار را بفهمند، گفتار معنادار تولید کنند و نیز لغات را به راحتی تکرار کنند، ولی مشکل جدی در یافتن نام اشیا دارند و به جای آن سعی می کنند جمله خود را بیشتر توصیف کنند. ناگویی نامی در واقع نخستین نشانه تمام ناگویی‌هاست چون تمام بیماران زبان‌پریش دچار این مشکل هستند.

◾️دسته‌بندی آفازی‌ها یا زبان‌پریشی‌ها ▫️آفازی بروکا / بیانی / حرکتی / غیر سلیس (Motor / Expressive / Broca’s aphasia) ضایعه کامل بروکا باعث آفازی یا ناگویی حرکتی می‌شود. نام های دیگر آفازی بیانی، آفازی بروکا، آفازی غیر روان، یا آفازی عصبانی است. اگر ضایعه ناکامل باشد آن را اختلال گفتار یا دیسفازی (Dysphasia) می‌گویند. علایم آفازی بروکا عبارتند از: قطع تكلم - سالم بودن درک کلام - سالم بودن خواندن و نوشتن – عصبانیت. با وجود اینکه فلجی وجود ندارد بیمار قادر به صحبت کردن نیست. به این حالت آپراکسی تکلم هم می‌گویند. بیماران می توانند فقط یک کلمه خاص مثلا نام فرزندشان را بگویند. علایم دیسفازی بروکا عبارتند از: اختلال در بیان کلمات - مکث - جملات تلگرافی - اختلال در آهنگ کلمات - اختلال در دستور زبان (نابجاگویی نحوی) سایر علایم آسیب بروكا: به طور خودانگیخته صحبت نمی‌کند - جملاتش مبهم و کوتاه است - دچار آفازی نحوی است یعنی در زبان مشکل دارد - سبک تلگرافی دارد یعنی به افعال و صفات اکتفا می کند و باقی جمله را حذف می‌کند - نابجاگویی آوایی دارد یعنی لغات را تغییر می دهد و هجاها را حذف یا عوض می‌کند - دچار آفازی نامی است یعنی در یافتن کلمه برای نام گذاری مشکل دارد – احساس ناکامی، بی قراری و افسردگی دارد - فهم مطالب و توانایی اجرای موسیقی تغییری نمی‌کند. ▫️ آفازی ورنیکه / دریافتی / حسی / سلیس (ُSensory / Receptive / Wernicke’s aphasia) ضایعه کامل ورنیکه باعث آفازی حسی می‌شود. نام های دیگر آفازی ورنیکه، آفازی دریافتی، آفازی روان و آفازی خوشحال است. در ضایعه ناکامل باعث دیسفازی می‌شود. علايم آفازی حسی عبارتند از: عدم درک کلام - روانی بیان (جملات سلیس اما بی معنا) - اختلال در نام‌گذاری - اختلال در خواندن و نوشتن علایم دیسفازی حسی عبارتند از: اختلال در درک کلام - بیان روان - اختلال در نام گذاری - اختلال در خواندن و نوشتن سایر علایم آسیب ورنیکه: در کاربرد کلمات خطا می‌کنند - نابجاگویی یا پارافازيا دارند یعنی کلام از شکل خودش خارج می‌شود که می‌تواند معنایی یا آوایی باشد - واژه سازی دارند یعنی از خودشان کلمه می‌سازند - سریع و بدون وقفه صحبت می‌کند - سالاد کلمات دارند - از نظر آهنگ، وزن، طول و سرعت جمله طبیعی هستند. اگر گفتار به دلیل واژه سازی و نابجاگویی طوری از شکل اصلی خارج شود که فهم آن مشکل شود، آن را ناگویی جارگون می‌گویند. شنونده تصور می کند که فرد به یک زبان رمزی و عجیب صحبت می‌کند. تکرار کلمات، خواندن و دیکته نوشتن در نابجاگویی، نابهنجارخوانی و نابجانویسی تغییر شکل می‌یابد، محاسبات شفاهی و نوشتن مختل می‌شود، اما تقلید مکانیکی گفتار بدون فهم آن خوب است. با اینکه کلام دیگران برای بیمار مفهوم نیست اما وی از این موضوع شکایت نمی‌کند. مثل تمام ضایعات حسی قشری، پدیده انکار وجود دارد. خلق کاملا نامتناسب است به همین دلیل به آن آفازی خوشحال می‌گویند. ممکن است بیماران دچار آفازی حسی به عنوان بیمار روانی بستری شوند. ▫️آفازی گلوبال یا کلی (Global aphasia) آفازی گلوبال شدیدترین شکل آفازی است که در اثر آسیب به چندین نواحی پردازش زبان در مغز، از جمله نواحی ورنیکه و بروکا، ایجاد می شود و بر مهارت‌های زبانی دریافتی و بیانی (که برای زبان نوشتاری و شفاهی لازم است) و همچنین درک شنیداری و بصری تأثیر می‌گذارد. آسیب هر دو مرکز حسی و حرکتی باعث آفازی کلی می شود. تكلم غیرسلیس است - در فهم کلمات مشکل دارد - تکرار و نامگذاری با دشواری روبه روست - خواندن و نوشتن مختل می‌شود. اغلب با فلج نیمه بدن همراه است.

▪️ آفازی چیست؟ طبق گفته انجمن گفتار-زبان-شنوایی آمریکا (ASHA: American Speech-Language-Hearing Association)، آفازی «اختلالی است که در نتیجه آسیب به بخش‌هایی از مغز که مسئول زبان هستند، ایجاد می‌شود». آفازی می تواند بر توانایی نوشتن، خواندن، درک و تولید گفتار تأثیر بگذارد. انواع مختلفی از آفازی وجود دارد از جمله آفازی بروکا (غیر سلیس) (Broca's (non-fluent))، ورنیکه (سلیس) (Wernicke's (fluent))، آنومیک (Anomic) و گلوبال (Global). نوع آفازی بیمار به ناحیه ای از مغز که تحت تأثیر قرار گرفته و اندازه آسیب بستگی دارد. شایع ترین علت آفازی سکته مغزی است اما می‌تواند در اثر زوال عقل، ضربه به سر، تومورهای مغزی یا عفونت نیز ایجاد شود. طبق گزارش انجمن ملی آفازی، حدود 25 تا 40 درصد از بازماندگان سکته مغزی دچار آفازی می شوند.

▪️Broca's Area

▪️Wernicke's Area

▫️ مرکز حسی - ارتباطی تکلم مرکز حسی تکلم ورنیکه (Wernicke) است که وظیفه آن درک کلام با استفاده از انواع حواس است. درک کلمات در نیمکره چپ و درک لحن صدا و موسیقی در نیمکره راست انجام می شود. همچنین ورنیکه مرکز خواندن و نوشتن است و برای این امر با قشر حرکتی در قطعه پیشانی در ارتباط است. ورنیکه در قشر ارتباطی گیجگاهی قرار دارد (از بخش میانی بالایی و پشتی گیجگاهی نزدیک شكنج هشل تا پشت شیار سیلویوس قرار دارد و تا شکنج زاویه ای و فوق حاشیه ای ادامه دارد) ▫️مرکز حرکتی - ارتباطی تکلم مرکز حرکتی تکلم بروکا (Broca) است که وظیفه آن بیان کلام است. حافظه حرکتی تکلم در بروکا قرار دارد که در آن اطلاعاتی درباره بیان کلمات، آهنگ کلام و دستور زبان ضبط شده است. بروکا در قشر ارتباطی پیشانی نیمکره چپ قرار دارد ( قسمت زیرین قشر پشتی پیشانی). تصمیم گفتن کلمه از کل قشر ارتباطی و گاهی مرکز حسی گرفته می شود و به بروکا فرستاده می شود. سپس فرمان های حرکتی به قشر حرکتی ارادی در قطعه پیشانی ارسال می شود و سرانجام از طریق راه هرمی به عضله مربوطه می‌رسند. مسیری که در آن بروکا و ورنیکه با هم مرتبط می شوند راه کمانی نام دارد.

▫️عصب‌شناسی زبان (Neurolinguistics)

▪️عصب روان‌شناسی زبان - دکتر مهدی پورمحمد