Meow History

در دوره رنسانس (قرن 15 و 16) اروپایی‌ها دوباره آثار نویسندگان کلاسیک را کشف کردند هرودوت پلوتارک دیودور سیسیلی تا قبل از رنسانس بسیاری از این آثار در اروپای غربی کمتر خوانده می‌شدند اما با اختراع چاپ کتاب‌های هرودوت بارها منتشر شدند و نقاشان از داستان‌های او الهام گرفتند

تومیریس تبدیل به نماد «غرور که مجازات می‌شود» شد در هنر رنسانس و مخصوصا باروک، هنرمندان عاشق این پیام اخلاقی بودند هیچ پادشاهی هرچقدر هم قدرتمند باشد نباید مغرور شود

در روایت هرودوت: کوروش بزرگ‌ترین فاتح زمان خود است برای فتح بیشتر به جنگ می‌رود هشدار تومیریس را نادیده می‌گیرد در نهایت کشته می‌شود

برای هنرمندان مسیحی این دقیقا نمونه‌ای از چیزی بود که در الهیات به آن غرور می‌گفتند؛ یعنی گناهی که سرانجام به سقوط انسان می‌انجامد به همین دلیل تومیریس را گاهی نه فقط یک ملکه بلکه ابزار اجرای عدالت الهی تصویر می‌کردند

قبل از روبنس هم تصویرسازی‌های زیادی در نسخه‌های خطی اروپایی وجود داشت.

در نسخه‌های مصور کتاب‌های تاریخی قرن 15 مخصوصا آثار الهام‌گرفته از نوشته‌های جووانی بوکاچو تومیریس بارها تصویر شده است. این تصاویر معمولا او را با زره و لباس شوالیه‌های اروپایی نشان می‌دهند نه پوشش واقعی اقوام استپی.

این اثر یک نقاشی باروک ایتالیایی است که با نام «Tomyris with the Head of Cyrus» شناخته می‌شود. در این نسخه معمولاً تومیریس به شکل یک ملکه باشکوه اروپایی تصویر شده و سر کوروش را در دست یا کنار خود دارد.

یک نکته جالب از نظر تاریخی، اثر جورگ پنچ از همه مهم‌تر است چون حدود یک قرن قبل از روبنس کشیده شده و از قدیمی‌ترین تصاویر شناخته‌شده ی داستان تومیریس و کوروش در هنر اروپاست

اثر جورگ پنچ حدود 1539 این اثر در اصل یک حکاکی است نه نقاشی رنگ‌روغن تومیریس را نشان می‌دهد که سر بریده کوروش بزرگ را داخل کیسه یا ظرفی قرار می‌دهد و بدن بی‌سر کوروش روی زمین افتاده است این اثر حدود سال 1539 ساخته شد و نسخه‌های آن در موزه متروپولیتن و موزه بریتانیا نگهداری می‌شوند

نسخه‌ای خشن‌تر از همان داستان. تمرکز نقاش روی انتقام تومیریس و لحظه فروبردن سر در خون است.

داستان تومیریس و مرگ کوروش بزرگ آن‌قدر در اروپا مشهور شد که از دوره رنسانس تا قرن نوزدهم بارها نقاشی شد بیشتر این آثار نه بر اساس تاریخ قطعی بلکه بر اساس روایت دراماتیک هرودوت ساخته شده‌اند

اثر پیتر پل روبنس مشهورترین تصویر تومیریس در جهان است در این نقاشی: سر بریده کوروش را آورده‌اند تومیریس با شکوه سلطنتی نشسته است خدمتکاران سر را به ظرف خون نزدیک می‌کنند همان صحنه‌ای که هرودوت توصیف کرده است

بخش زیادی از اطلاعات هرودوت را از مصری‌ها یونانی‌ها و دشمنان سیاسی هخامنشیان گرفته بود. به منابع رسمی دربار هخامنشی دسترسی نداشت

روایت‌هایی را ثبت کرده که از دید دشمنان ایران نقل می‌شدند یک نکته جالب‌تر درباره مرگ کوروش بزرگ خود هرودوت هم مطمئن نیست او چند روایت مختلف را می‌شناخت و صریحا می‌گوید: روایت‌های گوناگونی درباره مرگ کوروش وجود دارد و من این یکی را معتبرتر می‌دانم یعنی حتی خودش هم ادعا نمی‌کند که شاهد قطعی ماجرا بوده است

نظر بسیاری از پژوهشگران امروزی این است که: کوروش احتمالا در یکی از جنگ‌های شرق امپراتوری کشته شد ممکن است واقعا با قومی مانند ماساژت‌ها جنگیده باشد اما داستان معروف تومیریس و مشک خون احتمالا بخش افسانه‌ای و ادبی ماجراست

آیا تومیریس واقعا وجود داشته؟ احتمالاً بله اما قطعی نیست تنها منبع مفصل درباره او نوشته‌های هرودوت است دقیقا 126 سال بعد از مرگ کوروش بزرگ می‌نوشت

هیچ کتیبه هخامنشی نام تومیریس را اشاره یا حتی ذکر نمی‌کند هیچ سنگ‌نوشته سکه یا مجسمه‌ای که مستقیما به او تومیریس متعلق داشته باشد پیدا نشده است

منابع هم‌ دوره ی کوروش نیز تاکنون نامی از او نبرده‌اند بنابراین از نظر تاریخی نمی‌توانیم با اطمینان بگوییم تومیریس حتماً وجود داشته است

بیشتر تاریخ‌دانان امروزی به این بخش شک دارند. این قسمت که تومیریس سر کوروش را برید داخل مشک خون انداخت و آن جمله معروف را گفت بیشتر شبیه یک روایت ادبی و حماسی است تا گزارش تاریخی

هرودوت عاشق نقل داستان‌های دراماتیک بود و در کتابش نمونه‌های زیادی از این نوع روایت‌ها دیده می‌شود

مرگ کوروش بزرگ یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات تاریخ باستان است چون منابع مختلف روایت‌های متفاوتی نشان دادن

روایت نامدار هرودوت هرودوت می‌گوید کوروش در جنگ با قومی به نام ماساژت‌ها در شرق دریای کاسپین ( خزر) کشته شد.

طبق داستان او: کوروش به سرزمین ماساژت‌ها حمله کرد پسر ملکه آنها اسپاریگاپیس اسیر شد و بعد خودکشی کرد ملکه تومیریس برای انتقام با سپاه ایران جنگید در نبردی سخت کوروش کشته شد هرودوت حتی ادعا می‌کند تومیریس سر کوروش را در مشک خون انداخت و گفت: «اکنون از خونی که تشنه‌اش بودی سیراب شو.»

اما بسیاری از تاریخ‌دانان این را بیشتر یک داستان نمادین می‌دانند تا یک گزارش دقیق تاریخی اما چرا نامدارترین شیوه ی مرگ کوروش‌بزرگ است ؟

نظریه‌های امروزی مورخان امروز چند احتمال را مطرح می‌کنند حادثه و عفونت زخم خودکشی به دلیل از دست رفتن قدرت ترور سیاسی بیماری ناگهانی در مسیر بازگشت

هیچ‌کدام با قطعیت ثابت نشده‌اند نکته جالب این است که اگر کمبوجیه چند ماه بیشتر زنده می‌ماند شاید اصلا داریوش هرگز شاه نمی‌شد و مسیر تاریخ ایران و حتی جهان کاملا متفاوت می‌شد به همین دلیل مرگ او یکی از نقاط ویژه ای در تاریخ هخامنشیان به شمار می‌آید

مرگ مرموز کمبوجیه این ماجرا حتی عجیب‌تر است وقتی کمبوجیه در مصر بود خبر رسید که فردی به نام گئومات خود را بردیا (برادر کمبوجیه) معرفی کرده و تاج‌وتخت ایران را تصاحب کرده است کمبوجیه فورا راه بازگشت به ایران را در پیش گرفت، اما هرگز نرسید

روایت رسمی هخامنشی طبق کتیبه بیستونِ داریوش بزرگ بردیای واقعی قبلا به دستور کمبوجیه کشته شده بود گئومات یک مغ (روحانی مادی) بود که خود را به جای بردیا جا زده بود کمبوجیه پیش از رسیدن به ایران درگذشت

روایت هرودوت هرودوت داستانی دراماتیک‌تر نقل می‌کند کمبوجیه هنگام سوار شدن بر اسب به طور اتفاقی با شمشیر خودش زخمی شد زخم عفونی شد او پس از چند روز جان داد جالب اینکه هرودوت می‌گوید محل زخم دقیقا همان قسمت بدن بود که کمبوجیه قبلا به گاو مقدس مصریان آسیب زده بود و این را نوعی مجازات الهی می‌دانست

مشکل اینجاست که تنها منبع اصلی این داستان هرودوت است و او دقیقا 126سال بعد از این وقایع می‌نوشت امروزه سه نظریه اصلی وجود دارد

طوفان شن همان روایت سنتی؛ سپاه در بیابان گرفتار شد و از بین رفت

شکست نظامی برخی باستان‌شناسان معتقدند ممکن است سپاه توسط قبایل محلی یا نیروهای شورشی نابود شده باشد و بعدها داستان طوفان شن ساخته شده باشد.

افسانه برخی تاریخ‌دانان فکر می‌کنند اصل ماجرا اغراق شده یا حتی افسانه‌ای است که بعدها شکل گرفته است

در سال‌های اخیر چند گروه باستان‌شناسی ادعا کردند استخوان‌ها سلاح‌ها یا بقایای احتمالی این سپاه را پیدا کرده‌اند اما هیچ کشفی هنوز مورد پذیرش قطعی جامعه علمی قرار نگرفته است

داستان «سپاه گمشده کمبوجیه» یکی از نامدارترین معماهای دنیای باستان است سپاه گمشده کمبوجیه

طبق نوشته‌های هرودوت پس از فتح مصر کمبوجیه تصمیم گرفت به قطعه زمینی سبز و خرم در میان صحرا ( واحه ) سیوا در غرب مصر لشکرکشی کند در آنجا معبد نامداری به نام معبد آمون در سیوا قرار داشت و کاهنان آن با حکومت او مخالفت می‌کردند

هرودوت می‌گوید: کمبوجیه حدود 50 هزار سرباز را به سمت سیوا فرستاد سپاه چند روز در بیابان پیشروی کرد ناگهان طوفان عظیم شن برخاست تمام سپاه زیر شن‌های صحرا دفن شد و هرگز بازنگشت اگر این روایت درست باشد، یکی از بزرگ‌ترین فجایع نظامی تاریخ باستان رخ داده است آیا واقعا چنین سپاهی ناپدید شد؟

در سال 522 پیش از میلاد هنگامی که خبر شورش فردی به نام گئومات مغ را شنید از مصر به سوی ایران حرکت کرد در راه به شکل مرموزی جان باخت

برخی منابع می‌گویند به‌طور اتفاقی با شمشیر خود زخمی شد برخی دیگر احتمال خودکشی یا ترور را مطرح کرده‌اند دلیل قطعی مرگ او مشخص نیست بخش زیادی از اطلاعات ما درباره کمبوجیه از نوشته‌های هرودوت می‌آید

هرودوت او را پادشاهی تندخو و گاه بی‌رحم توصیف کرده است اما بسیاری از پژوهشگران امروزی معتقدند که مورخان یونانی و مصری ممکن است در توصیف او اغراق کرده باشند زیرا نسبت به حکومت پارس‌ها دیدگاهی منفی داشتند.

چند نکته جالب کمبوجیه نخستین شاه هخامنشی بود که مصر را فتح کرد در برخی منابع از «سپاه گمشده کمبوجیه» یاد شده گفته می‌شود ده‌ها هزار سرباز او در صحرای غرب مصر ناپدید شدند، اما هنوز مدرک قطعی برای این داستان پیدا نشده است سلطنت او حدود ۸ سال طول کشید اما در همین مدت کوتاه قلمرو هخامنشی را به اوج گسترش رساند.