Meow History

کتیبه ی بیستون در استان کرمانشاه، حدود 30 کیلومتری شرق کرمانشاه و در دامنه ی کوه بیستون قرار دارد این کتیبه بر روی صخره‌ای در ارتفاع حدود 100 متر از سطح زمین حک شده و از مشهورترین آثار دوران هخامنشی است

این کتیبه به فرمان داریوش بزرگ/ یکم در حدود سال 520 پیش از میلاد ساخته شد و پیروزی او بر گئومات و شورش‌های آغاز فرمانروایی را روایت می‌کند متن آن به سه زبان نوشته شده است: پارسی باستان ایلامی اکدی (بابلی)

اهمیت کتیبه ی بیستون بسیار زیاد است زیرا بزرگ‌ترین سنگ‌نوشته ی هخامنشی به شمار می‌رود در رمزگشایی خط میخی نقش اساسی داشت و از این نظر گاهی آن را «سنگ روزتای ایران» می‌نامند

این اثر در سال 2006 نیز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد

هرودوت چه می‌گوید؟ هرودوت می‌گوید کمبوجیه بردیا را مخفیانه کشت. گئومات شباهت زیادی به بردیا داشت مردم فریب خوردند داریوش گئومات را کشت

اما هرودوت دقیقا 126 سال پس از این رویداد می‌نوشت و احتمالا از روایت رسمی هخامنشیان تأثیر گرفته بود اگر روایت داریوش را بپذیریم بردیا پیش از سلطنت کشته شد و فردی به نام گئومات جای او را گرفت اگر روایت منتقدان را بپذیریم: بردیا چند ماه شاهنشاه ایران بود و سپس در کودتایی به رهبری داریوش کشته شد

بردیا یکی از بحث‌برانگیزترین شخصیت‌های تاریخ ایران باستان است پژوهشگران هنوز بر سر این پرسش توافق ندارند: آیا داریوش یک غاصب را سرنگون کرد یا شاه قانونی یعنی بردیای واقعی را از میان برداشت و سپس تاریخ رسمی را به سود خود نوشت؟ به همین دلیل امروزه بسیاری از پژوهشگران با احتیاط به روایت کتیبه بیستون نگاه می‌کنند و آن را تنها یکی از روایت‌های موجود نه لزوما حقیقت قطعی می‌دانند

احتمال دوم اصلاً گئوماتی در کار نبود شخصی که شاه شد خود بردیای واقعی بود داریوش برای مشروع جلوه دادن کودتای خود او را «دروغگو» معرفی کرد

این نظریه امروزه طرفداران زیادی میان پژوهشگران دارد زیرا تنها منبعی که ادعا می‌کند بردیا قبلا کشته شده بود خود داریوش است

چرا مردم از بردیا حمایت کردند؟ حتی در روایت داریوش نیز آمده است که مردم از او استقبال کردند. دلیلش احتمالا این بود که: مالیات‌ها کاهش یافت خدمت نظامی اجباری برای مدتی متوقف شد بسیاری از ساتراپی‌ها از حکومت او حمایت کردند

اگر او یک غاصب ناشناس بود این میزان حمایت گسترده کمی عجیب به نظر می‌رسد

آیا بردیا شاه شد؟ طبق روایت رسمی که بعدها داریوش یکم در کتیبه بیستون ثبت کرد کمبوجیه پیش از حرکت به مصر مخفیانه بردیا را کشت کسی از این قتل خبر نداشت

در غیاب کمبوجیه مردی به نام گئوماتِ مغ خود را به جای بردیا جا زد مردم تصور کردند او همان بردیاست و او را شاه پذیرفتند داریوش و شش تن از بزرگان پارسی گئومات را کشتند و داریوش به سلطنت رسید این همان روایت مشهور کتیبه بیستون است

اما آیا این روایت درست است؟ اینجاست که اختلاف نظر آغاز می‌شود بسیاری از تاریخ‌دانان امروزی چند احتمال را مطرح می‌کنند احتمال اول (روایت داریوش) بردیا واقعا کشته شده بود گئومات یک غاصب بود داریوش حکومت را نجات داد

بردیا یکی از مرموزترین شخصیت‌های تاریخ هخامنشی است تقریبا هر چیزی که درباره او می‌دانیم از منابعی به دست آمده که با یکدیگر اختلاف دارند

بردیا که بود؟ پسر کوروش بزرگ برادر کوچک‌تر کمبوجیه دوم برادر کوچک‌تر آتوسا نوه کمبوجیه یکم شاهزاده‌ای از خاندان هخامنشی که احتمالا بر بخش‌هایی از شرق امپراتوری، مانند باختر خوارزم یا پارت حکومت می‌کرد

نام بردیا : ریشه اسم : پارسی باستان به معنای بلندمرتبه یونانی: اسمردیس بابلی: برزیا عیلامی: صورت‌های نزدیک به بردیا آیا بردیا فرزند داشت؟ اطلاعات قطعی در دست نیست هیچ سند معتبری از فرزند یا ادامه نسل او وجود ندارد

بیشتر پژوهشگران امروزی این روایت را یک دروغ بزرگ سیاسی میدانند. دلایلشان:

مدرک توضیح لوحهای بابلی در اسناد رسمی بابلی، نام بردیا به عنوان پادشاه قانونی ثبت شده (نه گوماتا) مشروعیت داریوش داریوش از خاندان اصلی شاهی نبود و برای توجیه قدرتگیری اش داستان «ستمگر و دورغگو» را ساخت

قتل بردیا به احتمال قوی داریوش و همدستانش خودشان بردیا (پادشاه قانونی) را کشتند و سپس او را «گوماتای دروغین» نامیدند

آتوسا (دختر کوروش) داریوش با آتوسا ازدواج کرد تا از طریق این وصلت مشروعیت کسب کند کاری که اگر غاصب واقعی را کشته بود نیازی به آن نداشت

بعد از کمبوجیه، «بردیا/گوماتای دروغین» میرسد، سپس داریوش او را میکشد و پادشاه میشود

در واقعیت تاریخی (به باور مورخان): احتمالا بردیا (برادر واقعی کمبوجیه) بعد از مرگ کمبوجیه به پادشاهی رسید، سپس داریوش او را به قتل رساند و برای توجیه کودتای خود او را «دروغگو و ستمگر» خواند

روایت رسمی داریوش بزرگ (آنچه در کتیبه بیستون آمده): کمبوجیه قبل از لشکرکشی به مصر برادرش بردیا را مخفیانه به قتل رساند تا کسی خواستار تاج و تخت نباشد

کمبوجیه به مصر رفت و در غیاب او یک مغ (کشیش مادی) به نام گوماتا در تاریخ 11 مارس 522 ق.م. شورش کرد و خود را بردیا (برادر کمبوجیه) معرفی نمود

مردم فریب خوردند (چون کسی خبر نداشت که بردیا واقعی مرده است) و گوماتا بر تخت نشست

کمبوجیه وقتی خبردار شد از مصر بازگشت اما در راه (در ژوئیه 522 ق.م.) به طرز مرموزی مُرد (میگویند به دست مرگ طبیعی و خودکشی یا بر اثر عفونت )

داریوش به همراه 6 نجیب زاده ی پارسی در 29 سپتامبر 522 ق.م. به کاخ گوماتا حمله کردند و او را کشتند

داریوش خود را به عنوان پادشاه قانونی معرفی کرد و مدعی شد که خاندان هخامنشی را از دست زورگو و ستمگر نجات داده است

پس از کمبوجیه دوم بردیا به تخت پادشاهی میرسه و پس از اون داریوش بزرگ

داریوش بزرگ داماد کوروش بزرگ (داریوش با آتوسا دختر کوروش بزرگ ازدواج کرد) شوهر خواهر کمبوجیه پدر خشایارشاه بزرگ داریوش از شاخه ی دیگر خاندان هخامنشی بود پدرش «ویشتاسپ» و جدش «آرشام» بودند که فرمانداران پارس بودند اما پادشاه نبودند

جالب است که نام ماندانا فقط به مادر کوروش اختصاص ندارد در تاریخ هخامنشی با زن دیگری به این نام روبرو می‌شویم که نشان از جایگاه این نام دارد

ماندانا دختر داریوش بزرگ: این ماندانا، دختر داریوش یکم و آتوسا و خواهر تنی خشایارشا بوده است او در جریان نبرد سالامیس سه پسر خود را از دست داد و بعدها تلاش کرد از تمیستوکل (سردار یونانی) انتقام بگیرد البته طبق روایت هرودوت

ماندانا خود شاهدخت پدرش شاه ( آخرین شاه ماد ) همسرش شاه ( شاه انشان ) و پسرش ( کوروش بزرگ ) نیز شاه بوده

نام "ماندانا" ریشه ایرانی باستان دارد و به معنای "شادمان، سرزنده" است این نام با واژه ی سانسکریت "mandána" هم‌ریشه است و معنایی کاملاً مثبت و نیرومند دارد

برخلاف روایت هرودوت که او را تنها همسری کم‌اهمیت برای کمبوجیه اول معرفی می‌کند منابع دیگر ابعاد سیاسی مهمی را نشان می‌دهند ( منابع و گفته های هرودوت راجب ماندانا رو قبلا گفتم با #کوروش_بزرگ و #هرودوت دوباره ریپلای کردم بخونید)

یک پیوند سیاسی استراتژیک: پیوند ماندانا با کمبوجیه اول شاه انشان تنها یک ازدواج ساده نبود این یک پیمان سیاسی برای پیوند خاندان شاهی ماد (هووخشتره و آستیاگ) با خاندان هخامنشی پارس بود تا به حکومت ماد بر پارس مشروعیت ببخشد

یک "مادر" بنیادین: هدف اصلی این روایت برقراری یک نسبت مستقیم بین دودمان ماد و پارس از طریق تولد کوروش است به عبارت دیگر ماندانا حلقه‌ی پیوند و رواسازی به قدرت کوروش بزرگ به شمار می اومد

آیاما: به معنای خوش آب و رنگ و زیبا دختر سپیتمن که از سرداران زمان هخامنشیان بود

آذرنوش: به معنای پر فروغ و آتشین، او از سرداران دلیر هخامنشیان بود

آرتونیس: دختر ارته باز که از سرداران شجاع داریوش بزرگ بود

آرپانتس: به معنای آریایی پاک و درست او از سرداران بی باک هخامنشی بود

آریپانتس: به معنای دلیر و نیرومند همسر کوروش دوم که از سرداران او نیز بود آهسترس: هم اندیش، یاور و پشتیبان؛ دختر داریوش دوم که پا به پای پدر در نبرد ها جنگید.

برزآفرید: به معنای آفریده شکوه و والایی از سرداران ساسانی

میترا دخت: به معنای دختر مهر و خورشید از سرداران اشکانی

تگان: به معنای کامروا و پیروزمند از سرداران ساسانی

وزرا: به معنای نیرومند و توانا، سردار هخامنشی

زنان در ایران باستان در هنر تیراندازی اسب سواری جنگاوری و نیرو و... آموزش می‌دیدند به گونه ای که به مقام فرماندهی سپه سالاری و رهبری ارتش شاهنشاهی می‌رسیدند پی نوشت : سپه سالاری به معنای : بالاترین درجه در ارتش و فرماندهی ، فرماندهی لشکر = سرلشکری

آرتمیس یا آرتمیز: به معنای راست گفتار او فرمانده نیروی دریایی ارتش خشیارشا هخامنشی بود او در جنگ با یونانی ها با خردمندی و کارآمدی کشتی های جنگی دیو پیکر را رهبری کرد و با فرماندهی درست سپاه یونانیان را به زانو در آورد این زن فرمانده رایزنان جنگی خشیارشا نیز بوده دلیری او هنوز از دل تاریخ فراموش نشده است و نمایانگر شجاعت زنان ایرانی است پی نوشت کلمه «رایزنان» در متن دوم (که درباره‌ی آرتمیس نوشته شده) شکل جمع «رایزن» است و معنی آن می‌شود: مشاوران، اندرزگویان، یا کسانی که به پادشاه یا فرمانده رأی و نظر مشورتی می‌دهند در زبان پارسی امروزی بیشتر از واژه‌ی «مشاور» استفاده می‌شود ولی «رایزن» ریشه‌ای کهن‌تر دارد و از «رای» (به معنای نظر، اندیشه و تدبیر) ساخته شده است

این تفکر مردسالارانه قرن‌هاست تکرار می‌شه هر وقت زنی پا به پای مردان نفوذ گرفت فوری بهش برچسب «کینه‌جو» «قدرت‌طلب» زدن اما وقتی مردان همون کارها رو کردن حتی با خشونت و خون‌ریزی بیشتر اسمش شد «اقتدار» و «قهرمانی»

امروز با من همراه باشید تا یک تو دهنی بزرگ به همچین افرادی بزنم دلیلی که تا امروز همچین چیزایی رو نخوندید اینکه اجازه ندادن زنا دیده بشن توی هر چیزی اما خب دنیا در حال تغییره

ما زنان جنگجو، سیاستمدار، شاعر، هنرمند و... در تاریخ‌مون زیاد داشتیم اما متاسفانه شناخته شده نیستند و این باعث میشه دختران ما جذب پیچ های زرد اینستاگرام بشن افرادی رو الگو خودشون قرار بدن که حتی شرمم میاد اسمشون رو بگم در آینده از زنان تاریخ ایران چه قبل اسلام چه بعد پست های بیشتری می‌سازم