джучидский летописец

Прошу прощения у подписчиков, что совсем забросил свой канал здесь. Как и подкаст на YouTube.  Я не обленился и не зазвездился. 😀 Просто сейчас живу в режиме хронического неуспевания, бессовестно срываю все сроки и дедлайны, а объём работы только растёт и демотивирует. Жутко завидую Жаксылыку, который занят вроде бы не меньше, но обладает какой-то нечеловеческой стрессоустойчивостью. 😅 Хорошо, что в ходе этого сидячего марафона случаются и радостные события в виде возможности увидеть и даже потрогать руками результаты своей работы. Сегодня вот, к примеру, получил авторские экземпляры нового издания "Эпохи последних батыров", за что крайне признателен компании "Меломан"! ❤️ Книга уже есть в продаже во всех магазинах Меломан/Marwin. Очень занятые люди могут заказать доставку в "Каспи магазине". Вскоре будет переиздан сборник очерков "Казахи. Путь предков", а также выйдет "Тамга. История казахских племен" на казахском языке. Все эти книги, если не случится какого-то форс-мажора, презентуем в конце апреля в Астане!  P.S. Этот канал бросать не собираюсь. Идеи для постов исправно записываю. Как только более-менее освобожусь, вновь начну здесь вещать. Так что, не отписывайтесь пока. 😀

Таңқаларлығы, шежіренің жоғарғы бөлігінде көрсетілген қазақ наймандарының барлық дерлік арғы аталары шибанид Әбілқайыр ханның ең жақын және ең көп санды жақтастарының қатарындағы әмірлер ретінде белгілі.

Удивительно, что практически все прародители казахских найманов из верхней части шежіре указаны как ближайшие и самые многочисленные эмиры из числа сторонников шибанида Абулхайр-хана.

Известный востоковед, историк Аширбек Муминов.

Коллектив нашего института тоже там был. Интересное было мероприятие.

Туда-Меңгу Жошы ұлысының таңғажайып хандарының бірі болды. Кейбір шежірешілер оны бірнеше жыл билік еткеннен кейін хандығынан саналы түрде бас тартқан сопы-дәрвиш деп атаған. Басқа шежірешілер оны есінен айырылған, ақылсыз істер істеген жынды деп сипаттайды. Биліктен бас тарту сол заманда соншалықты сирек және таңқаларлық құбылыс болғандықтан, ол ортағасырлық тарихшылардың көзқарасында ессіздікке тең болған сияқты. Қалай болғанда да, біздің алшын қызымыз Төре-Құтлыққа күйеу жағынан жолы болмады. Бақытына орай, өз туысы Бек-Темірді ұлы әмір лауазымына орналастырып үлгерді.

Дайындалып жатқан көптомдық жайлы

Парсы және түркі тіліндегі мәліметтер этникалық тарихтың қайнар көзі ретінде баға жетпес маңызға ие. Бұл мәліметтер XIV ғасырда Шығыс Дешті Қыпшақ аймағында «өзбек» терминімен аталған этникалық қауымдастықтың қалыптасқанын көрсетеді. XIV ғасырда Шығыс Дешті Қыпшақта жоғарыда аталған терминмен аталатын халықтың қалыптасқаны туралы сенімді айтуға болады. Бұл халықтың құрамына маңғыттар да кірген. Кейінірек, 1465/1466 жылдары өзбек руларының бір бөлігінің Жетісуға көшуі өзбектердің, бұрын біршама тығыз біріктірілген сияқты болған, саяси тұрғыда бөлінуіне әкелді. Көшкен өзбектер өз атауына «қазақ» деген нақтылаушы сөзді қосып, осылайша «өзбек-қазақ» атауын алды. Шығыс Дешті Қыпшақта қалған өзбектер «өзбек-и шайбан», яғни шайбандық өзбектер деп атала бастады, бұл олардың саяси тиесілігін атап көрсетті. Алайда, екі топ та өзбектер болып қала берді және этникалық тұрғыдан біртұтас халық болды. Бұл, мысалы, ру бөлімшелерінің бір топтан екінші топқа еркін ауыса алуымен де көрініс тапты. Кейінірек, бұл күрделі терминдер қысқартылды: шайбандық өзбектер «өзбек» деп, ал өзбек-қазақтар «қазақ» деп аталатын болды. Дегенмен, бұл атаулар тек саяси тұрғыдағы антиподтар болатын. Кейінірек қазақ хандарының билігінің бүкіл Шығыс Дешті Қыпшақ аумағына таралуы өзбек руларының негізгі бөлігінің қазақтарға қосылуына алып келді, олар да қазақ деп атала бастады. Ал кейбір рулар Мауераннахрға көшіп, өзімен бірге «өзбек» этнонимін ала кетті. Тек осы екі топтың ұзақ уақыт бойы бөлек өмір сүруі олардың этникалық бөлінуіне әкелді. Шығыс деректерінің бұл мәліметтерін қорытындылай келе, Шығыс Дешті Қыпшақта саяси себептерге байланысты әлдеқашан қалыптасқан халықтың қайта атауы болғанын көруге болады. Ру бөлігінің көшуі қазақ далаларындағы этникалық процестердің сипатына әсер ете алған жоқ. Бұл тек дала халқының санын азайтуға әкелді, бұл, бәлкім, саяси факторларға қарағанда, халық санының табиғи өсуі мен мал басының көбеюіне байланысты өндірістік аумақтың қысқаруымен түсіндіріледі. Осылайша, өзбек руларының бір бөлігінің Дешті Қыпшақтан Орта Азияға көшуі қазақ далалары халқының этникалық тарихындағы тек бір эпизод қана болды. Бұл Шығыс Дешті Қыпшақтың көшпенді-скотовод халқының этникалық жағдайына сапалық тұрғыда әсер еткен жоқ, олар бұдан кем дегенде екі ғасыр бұрын халық болып қалыптасқан еді және XV ғасырдың соңында – XVI ғасырдың басында қазақтар деп аталды. Кейбір ғалымдардың еңбектерінде өзбектер мен қазақтар өзбектердің Мауераннахрға көшуіне дейін далада екі бөлек этникалық қауым ретінде өмір сүрген деген нақты айтылмаған, бірақ айқын көрінетін үрдіс байқалады. Өзбектердің Мауераннахрға көшуі – бұл бүтін этникалық организмнің жай ғана аумақтық көшуі болды деген қате пікір, оны дереккөздердің куәгерліктері жоққа шығарады, олардың үзінділері МИКХ-та жарияланған. Өзбектердің Орта Азияға көшуі – бұл Шығыс Дешті Қыпшақтың біртұтас халқының экономикалық және саяси себептерге байланысты бөлініп, Мауераннахрға көшуі болды. Бұл оқиғаға «қазақ» терминін ретроспективті түрде қолдансақ, бұл қазақ халқының бір бөлігінің көшуі болды. Юдин В. "XIV-XVIII ғасырлардағы Орталық Азия шығыстанушы көзімен". Б. 59-62.

Про калмаков

Сведения персо- и тюркоязычных имеют неоценимое значение как источник по этнической истории. Эти известия говорят о том, что еще в XIV в. на территории Восточного Дашт-и Кипчака складывается этническая общность, обозначаемая термином узбек. Можно утверждать, что XIV в. в Восточном Дашт-и Кипчаке уже сложилось народность, называемая вышеприведенным термином. В состав этой народности входили и мангыты. В дальнейшем откочевка в 1465/1466 г. части узбекских родов в Семиречье привела к политическому разобщению узбеков, по-видимому, ранее довольно прочно объединенных. Откочевавшие узбеки приняли к своему самоназванию уточняющее слово қазақ, приобретя тем самым название узбек-и қазақ, т.е. узбеко-казаки. Оставшиеся вДашт-и Кипчаке узбеки стали называться узбек-и шайбан, т.е. узбеки-шайбановцы, подчеркивая тем самым свою политическую принадлежность. Однако и те и другие были узбеками, продолжали оставаться этнически одним и тем же, что выражалось хотя бы в том, что родовые подразделения свободно перемещались из одной группы в другую. В дальнейшем эти сложные термины пережили сокращение, и узбеки-шайбановцы продолжали именоваться просто узбек, узбеко-казаки – просто қазақ. Однако эти названия были только политическими антиподами. В дальнейшем распространение власти казахских ханов на территорию всего Восточного Дашт-и Кипчака привело к переходу к казахам основной массы узбекских родов, которые тоже стали именоваться казахами, а часть родов ушла в Мавераннахр, унеся с собой этноним узбек. Лишь раздельное проживание этих двух групп в течение длительного времени привело их к этническому обособлению. Если резюмировать эти показания восточных источников, то напрашивается вывод, что в Восточном Дашт-и Кипчаке по политическим причинам произошло переименование уже сложившейся народности; уход части родов не мог повлиять на характер этнических процессов в казахских степях. Он привел лишь к количественному сокращению населения степей, что, по-видимому, диктовалось не столько политическими факторами, сколько сокращением общей площади производства в результате естественного возрастания численности населения и увеличения поголовья скота. Следовательно, уход части узбекских родов из Дашт-и Кипчака в Среднюю Азию был лишь эпизодом в этнической истории населения казахских степей, не затронувшим качественной стороны этнического состояния кочевников-скотоводов Восточного Дашт-и Кипчака, которые минимум за два века до этого сложились в народность, а в конце XV и в начале XVI в. переименовались в казахов. В работах некоторых ученых прослеживается не сформулированная, но ясно выраженная тенденция считать, что узбеки и казахи еще до выселения узбеков в Мавераннахр вели в степях раздельное существование как два различных этнических коллектива, что уход узбеков в Мавераннахр был лишь территориальным перемещением целостного этнического организма. Это ошибочная точка зрения, опровергающаяся свидетельствами источников, извлечения из которых публикуются в МИКХ. Уход узбеков в Среднюю Азию – это уход осколка единой народности Восточного Дашт-и Кипчака, вызванный причинами не этнического, а экономического и политического характера, это уход в Мавераннахр осколка казахской народности, если ретроспективно распространить на узбеков термин «казах». Юдин В. "Центральная Азия в XIV-XVIII веках глазами востоковеда". С. 59 - 62.

То, что часто говорится о роли суфийских тарикатов в истории Улуса Джучи и Казахского ханства, не означает, что сегодня нужно всем изучать суфизм или следовать ему. Суфизм сыграл свою роль в распространении ислама среди казахов и других тюркских народов, и исполнил свою роль на отлично. Благодаря святым аулия и суфийским тарикатам наши предки познакомились с исламом и стали соблюдать эту религию. Сегодня же когда ислам вне всякого сомнения является основной религией казахов, без которой не существует самой казахскости, необходимости в следованию суфизму не имеется. Теперь нужно следовать суннитскому исламу ханафитского мазхаба, который был принесен суфиями на эту землю.

У того, кто изучает историю, увеличивается ум и уменьшаются ошибки. @muslim_talks

Жайнамаз Магжана В 2018 году, в рамках празднования 20-летия Астаны и реализации программы Елбасы «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру», в Национальном музее открылась передвижная выставка региональных музеев под названием «Өткенді еске алу – болашаққа жол». Одним из участников этого мероприятия стало объединение музеев Северо-Казахстанской области, которое привезло около 90 экспонатов, посвящённых жизни и творчеству их земляка, талантливого казахского поэта Магжана Жумабаева. Среди представленных экспонатов особенно выделялся один предмет – молитвенный коврик (жайнамаз) Магжана.