Менга ҳозир 73 ёш. Кечагина мен васиятномамни ўзгартириб, икки фарзандимнинг ҳам исмини ундан чиқариб ташладим. Кимдир буни қаттиққўллик деб баҳолаши мумкин. Балки шундайдир. Аммо уларнинг менга қилган ишларини эшитсангиз, нега бундай қарор қабул қилганимни тушунасиз.
Ўғлим Дилшод ҳозир қирқ ёшда, қизим Малика эса қирқ иккида. Эрим Акмал юрак хуружидан ҳаётдан кўз юмганидан кейин, иккаласини ҳам ёлғиз ўзим катта қилдим. Улар менинг энг яқин инсонларим, таянчим деб ишонардим. Афсуски, бу ишончим оқланмади.
Бундан саккиз ой аввал Дилшод мени Тошкент атрофидаги қариялар уйига олиб борди. Машинадан туширишдан олдин у менга қараб шундай деди:
— Ойи, биз бундан ортиқ уддалай олмаймиз. Шу йўли ҳамма учун яхшироқ бўлади.
Шундан кейин у мени ҳамшира қўлига топширди. Гўё мен инсон эмас, ортиқча юк эдим. Ортига қарамасдан машинага ўтирди-да, кетиб қолди.
Орадан уч кун ўтгач, қўшним Зуҳра опадан қўнғироқ келди.
— Ойдин, уйингизда тушунарсиз ишлар бўляпти. Келинингиз бир риэлтор билан келиб, уйни баҳолатяпти.
Гап менинг уйим ҳақида эди. Самарқанддаги, Акмал билан бирга қурган уйимиз ҳақида. У ҳаётдан кетишидан олдинги сўнгги нафасини ҳам шу хонадонда менинг қучоғимда олган эди. Лекин фарзандларим бу уйни мен йўқдек, аллақачон ўзлариники деб ҳисоблашни бошлаб юборишган экан.
Келиним Нилуфар — Дилшоднинг хотини. Улар турмуш қурганига саккиз йил бўлган, айнан шу даврдан кейин ўғлимни танимай қолдим. Нилуфар шундай инсонлардан эдики, юзингизга табассум қилади, аммо хаёлида уйингиз, ерингиз ва меросингизни ҳисоблаб юради.
Мен унинг Дилшодга айтган сўзларини ўз қулоғим билан эшитганман:
— Онанг биз учун оғирлик бўлиб қолди. У шу уйда яшар экан, биз ҳеч қачон эркин яшай олмаймиз.
Унинг назарида мен эмас, менинг уйим, нафақам ва мол-мулким муҳимроқ эди.
Дарҳол Дилшодга қўнғироқ қилдим. У телефонни кўтармади. Кейин Маликага қўнғироқ қилдим.
У эса хотиржам овозда:
— Ойи, бекорга хавотир қиляпсиз. Ҳеч ким уйни баҳолатаётгани йўқ. Ўзингизни қийнаманг, яхшилаб дам олинг, — деди.
Бу сўзларнинг барчаси ёлғон эди. Дилшод ҳам, Малика ҳам ҳақиқатни яхши билишарди. Аммо қизим мени ҳимоя қилиш ўрнига сукут сақлади. Баъзан инсоннинг жим туриши ҳам энг оғир хиёнат бўлади.
Аслида эса бу воқеаларнинг илдизи етти йил аввал бошланганди.
Мен ўттиз беш йил давомида давлат мактаби ошхонасида ошпаз бўлиб меҳнат қилдим. Катта қозонлар, доимий иссиқлик, буғ, оғир меҳнат ва ҳўл поллар — бутун умрим шундай шароитда ўтди.
Бир куни иш пайтида катта қозондаги шўрвани кўтармоқчи бўлдим. Шу онда белимдан қаттиқ қирсиллаган овоз эшитилди. Кейин белимдан бошланиб, тиззаларимгача ўткир оғриқ югуриб ўтди. Қозон қўлимдан чиқиб кетди, шўрва эса полга тўкилиб сочилди. Мен эса ошхонанинг ўртасида қимирлай олмай қотиб қолдим.
Аввалига буни оддий мушак чўзилиши деб ўйладим. «Бир-икки кунда ўтиб кетади», деб ўзимни овутдим. Лекин оғриқ кетиш ўрнига кун сайин кучайиб борди.
Орадан олти ой ўтгач, оқсоқланиб юра бошладим. Яна ярим йилдан кейин эса нафақат белим, балки икки оёғим ва бўйним ҳам доимий оғрийдиган бўлиб қолди.
Шундан сўнг ҳаётим шифокорлар эшигида ўта бошлади. Аввал оилавий шифокор, кейин ревматолог, физиотерапевт, массажчи, мануал терапевт ва ҳатто Тошкентдаги хусусий клиникагача бордим. Ҳар бири бир хил ваъда берарди: янги дорилар, уколлар, иссиқ муолажалар, турли суртмалар. Улар айтган барча тавсияларга амал қилдим.
Етти йил давомида шу тарзда яшадим. Олти нафар турли мутахассисга мурожаат қилдим. Муолажаларнинг эса охири кўринмасди. Аммо оғриқ камайиш ўрнига янада оғирлашарди. Гўё баъзи шифокорлар менинг дардимдан кўра, хизматлари учун тўланадиган пулга кўпроқ қизиқишарди.
Охирги марта Тошкентдаги ортопед текширув натижаларимни узоқ ўрганиб чиқди ва ростини айтди:
— Тоғайлар анча емирилган. Бу ҳолатда асосий ечим — бўғимни алмаштириш. Лекин сиздек ёшдаги инсон учун операция жуда катта хавф туғдиради.