اللُّغَةُ وَالأدَب | بهمن بادینی

سعد کودک غیر عرب زبانی که حافظ قرآن کریم و ده‌ها کتاب از احادیث و متون علمی در صرف، نحو، فقه و... می‌باشد. انسان‌های تراز و الگو چنین افرادی هستند! در زمانه‌ای که تمام همّ و غم یک عده کلاس رقص و موسیقی و گوش دادن به آواز دریدگانِ شرق و غرب است یا افتخارشان عرضه شدن در اینستاگرام و یا دادن وسایل بهداشتی ... به مردم در خیابان است یا تمام زندگیشان دلبسته به استوکِ کفش‌های یک بازیکن بی‌ارزش است، تو سعد باش! أسعدك الله في الدنیا والآخرة یا سعد... @badini_a

«استعمار فرانسوی در مغرب عامدانه ضد زبان عربی عمل می‌کرد. آن‌ها تدریس زبان عربی را به شیوخی مریض و فرتوت که سرفه می‌کردند و خمیازه می‌کشیدند، واگذار می‌کردند! این افراد که تدریس می‌کردند، باعث نفرت دانش آموزان از این زبان می‌شدند. در مقابل جوانانِ خوش‌سیما و چه بسا دختران جوانی را می‌آوردند تا [به این دانش‌آموزان] زبان فرانسوی تدریس کنند!» • دکتر عبد المحسن العسکر، محاضرة الصناعة اللغویة لطالب العلوم الشرعیة.

شاید برایتان مضحک و عجیب باشد اما برخی از فمینیست‌ها «لا کثر الله أمثالهم» به زبان هم رحم نکردند! عده‌ای به زبان عربی ایراد گرفتند که چرا تذکیر و تأنیث دارد و یا جنبۀ مذکر بودن ضمایر، افعال و... بر مؤنث بودن غلبه دارد!! به زودی شاهد تلاش‌های وافر لشکر آزادی‌بخش فمینیستی در هجوم به زبان عربی خواهید بود!! احتمالا گام بعدی هم حمله به مرغ‌داری‌ها و آزادسازی مرغ‌ها از زندان زن‌ستیزانه‌ای که خروس‌ها برایشان اجبار کرده‌اند و رهایی از تخم‌گذاری اجباری باشد...

● چرا صرف و نحو یاد نمی‌گیریم؟ ۱- چه بسا این عدم کامیابی، به دلیل کسالت و تنبلی باشد. گاهی طالب العلم اهمیت و جایگاه آن علم را ندانسته و حتی هدفی که از یادگیری آن دارد را گم کرده است و به دنبال آن، انگیزۀ کافی برای پشتکار را ندارد. ۲- ممکن است کتابی که برای خواندن انتخاب کرده است، غیر مناسب باشد یا برای سطح علمی که در آن قرار دارد مناسب نباشد. ۳- ممکن است ترتیب کتاب‌ها و منابعی که برای یادگیری استفاده می‌کند نامناسب باشد. ۴- ممکن است کُلیت این علوم در ذهن طالب العلم ترسیم نشده باشد و با این وجود طالب العلم با پراکنده‌خوانی و خوانشِ افقی به جای پیمودن مسیر اصلی، راه خودش را گُم نماید؛ در تمامی علوم باید ابتدا، کلیت و اصول آن علم را در ذهن پایه‌گذاری کرد و سپس به تدریج روی این پایه‌ها دیوارچینی کرد و معلومات دیگر را اضافه نمود. ۵- ممکن است طالب العلم تنها به استماع دروس بسنده کند و تمرین و تطبیق عملی را انجام ندهد و آموخته‌ها در حافظۀ کوتاه‌مدتش خاک خورده و کم‌کم به فراموشی سپرده شود؛ بنابراین دریافتِ درس جدید یک مرحله و تمرین و تطبیق آن مرحله‌ای دیگر و به مراتب مهم‌تر است. ۶- گاهی طالب العلم، به جای یادگیری یک کتاب و تکرار چندین بارۀ آن، به یادگیری و خواندنِ گُذریِ چندین کتاب مشغول می‌شود و بیشتر دوست دارد تعداد کتاب‌های زیادی بخواند نه اینکه آن‌ها را به تدریج یاد بگیرد که این نیز آفت است. خواندن و دراسه نمودن ده‌بارۀ یک کتاب بهتر از خواندن یکباره و عجولانۀ ده کتاب است! «أَخي لَن تَنالَ العِلمَ إِلّا بِسِتَّةٍ سَأُنبيكَ عَن تَفصيلِها بِبَيانِ ذَكاءٌ وَحِرصٌ وَاِجتِهادٌ وَبُلغَةٌ وَصُحبَةُ أُستاذٍ وَطولُ زَمانِ» خادم زبان قرآن، بهمن بادینی - ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲

چند کتاب مناسب برای تطبیقی کار کردن نحو و یادگیری إعراب: • التطبیق النحوي - عبده الراجحي • النحو التطبیقي - خالد عبد العزیز • النحو القرآني - جمیل أحمد ظفر • موصل الطلاب إلی قواعد الإعراب - خالد الأزهري

پاسخ تحدی قرآن! گاهی برایم پاسخ تحدی‌ قرآن را از جانب خردستیزانی می‌آورند که کلمات از وصف یاوه‌بافی‌هایشان قاصر است (إذا زلزلت العلوم زلزالها... ومن یعمل لنشر العلم خیرا یره...الکورونا)! حق این است که پرداختن به چنین فضاحت‌هایی که علم و ادبیات را به سُخره گرفته‌اند نهایتِ بیهودگی‌ست. این کلماتِ پریشان و نامربوط که حتی وحدتِ عُصیانیِ هذیان را درهم شکسته‌اند بیشتر مرا یاد آن شعر هدایت‌الله مشرف‌طهرانی می‌اندازد که می‌گفت: عاشق سگ یرغه بود میمون آوازه بلند شد ز مجنون تاریخ وفات گرگ جیم است آش شب چله‌اش حلیم است چون مکتب عشق جوش می‌زد دلاله مگس خروش می‌زد ما و تو برادران موشیم همسایه اردک خموشیم #تهافت

«زیرا شک نیست که صرفِ ورود واژه‌های بیگانه، که هیچ زبانی از آن بر کنار نیست، به خودی خود نمی‌تواند خطری به شمار آورد. اگر چنین می‌بود زبان فارسی در رابطۀ هزار و چند صد ساله‌اش با زبان عربی و اخذ دهها هزار واژه و اصطلاح از آن زبان، تاکنون می‌بایست به کلی نابود شده باشد و حال آنکه نه تنها چنین فاجعه‌ای رخ نداده بلکه بر عکس چه بسا تکامل آن و توانایی کم نظیرش در بیان ظریفترین دقایق فکری و معنوی و امکانات درونیش برای انطباق با پیچیده‌ترین مسائل فرهنگی و علمی جهان امروز در وهلۀ نخست مرهون همین اخذ و اقتباس بوده است.» ابو الحسن نجفی، آیا زبان فارسی در خطر است؟، دربارۀ ترجمه، زیر نظر نصر الله پورجوادی، ص۱۴۰

چند نفر از مردم پروفسور قنیبی، دکتر سامي عامري، علامه سیبویه، امام حسن بصري و... رو می‌شناسند؟ و چند نفر از مردم کریستین رونالدو، لیونل مسی، دی‌کاپریو، آنجلینا جولی، جاستین بیبر و نسخه‌های به مراتب پوچ‌تر آسیاییشان را می‌شناسند؟ • پاسخ همین سؤال گویای این فلاکت و منجلاب اخلاقی و رفتاری است که گریبان‌گیر برخی از کودکان و جوانان ما شده است! وقتی به جای صالحان، دانشمندان و انسان‌های مفیدِ جامعه اراذل، رقاصه‌ها، مطربان و مشهورشدگانِ جنون و ولنگاری الگو و ترند می‌شوند نباید انتظار داشت که مدینه فاضله بنا گردد! #ضرب_و_شتم_معلم #بی_بند_و_باری #بی_سوادان_دانشگاه_رفته #برادران_لیلا #جان‌دار #فحاشی

یکی از اساتید بزرگوارم همیشه می‌فرمایند: «اگر کسی گفت من زبان و ادبیات عربی یا فارسی و... مسلطم، بدانید شخص بی‌سوادی است» چراکه زبان و ادبیات به قدری گسترده هستند که انسان نهایتاً بتواند بعد از سال‌ها یک عالم نحوی باشد یا در زمینه بلاغت عربی تخصص پیدا کند یا در ادب فارسی مولوی‌شناس و حافظ‌شناسی باشد و در رویکردی از زبان و ادبیات مهارت پیدا کند! این حقیر هم بیش از ۸ سال است که هر روز صرف، نحو، بلاغت، لغت، نقد و... کار می‌کنم و صدها کتاب فقط در همین راستا مطالعه کردم و اگر ۸۰ سال دیگر هم بگذرد مانند الآن جرأت ندارم ادعای فضل و دانایی در زبان و ادبیات عربی داشته باشم یا به علم و دانش ناچیزم تکیه کنم. (بدون ذره‌ای تواضع) با این وجود گاها حکایت افراد معلوم الحال و شیادی را می‌شنوم که به ادعای خود تمام علوم و فنون عالم از علوم شرعی، طبابت، اقتصاد، ادبیات، سیاست، زراعت، فلسفه و... را در نوردیدند و در آن‌ها تخصص دارند! در مسایلی که در قد و قوارۀ نانجیبشان نیست دخالت می‌کنند و زبان درازشان را علیه اهل فن و علم بیهوده می‌چرخانند! از شیاطین انس بر حذر باشید! تنها راه نجات از فتنه‌ها علم‌آموزی است وگرنه جهل بسیط، در بیت العنکبوتِ جهل مرکب گرفتار خواهد شد. #رویبضة

«زبان عربی در ایران، به خاطر در برگرفتن فرهنگ اسلامی و برخورداری از پشتوانۀ مذهبی فراوان، آنچنان ارزشی پیدا کرد که ایرانیان کمتر به مطالعۀ زبان خود رغبت نشان دادند و امروز وقتی به اولین آثاری که اطلاعاتی از ساختمان زبان فارسی به دست داده‌اند بر می‌خوریم، می‌بینیم که اغلب آنها به زبان عربی است. البته نمی‌توان در اینجا از زبان‌شناسان ایرانی مانند سیبویه، فارابی، زمخشری و ابن سینا که قدم‌های مؤثری در تحقیقات زبانشناسی برداشته‌اند، یاد نکرد، ولی باید متذکر شد که در واقع مسألۀ لزوم تدوین قواعد زبان فارسی، مستقل از عربی، تنها حدود صد سال پیش به اذهان دستورنویسان فارسی خطور کرد. کتابهایی که تا قرن سیزدهم هجری درین باره تألیف شده‌اند هیچکدام رنگ و بوی فارسی ندارند و غالبا تقلید و ترجمۀ قواعد عربی‌اند.» دکتر کورش صفوی، درآمدی بر زبانشناسی، صص ۲۱-۲۲؛ بنگاه ترجمه و نشر کتاب

تقبل الله منا ومنکم، عیدکم مبارك🌸

ترجمۀ شرح قطر الندی ترجمۀ مغني اللبیب ترجمۀ معاني النحو ترجمۀ تفسیر التحریر والتنویر ترجمۀ تفسیر ابن کثیر ترجمۀ سنن ابن ماجه ترجمۀ الفقه المنهجي ترجمۀ منهاج الطالبین ترجمۀ... پروردگارا از شر این ترجمه‌ها به تو پناه می‌بریم! چطور باید کتابی ترجمه شود که متخصصان علوم عربی و شرعی در مراحل تخصصی و پیشرفته آن را می‌خوانند؟ آن‌هم ترجمه‌ای که خالی از هرگونه تحقیق و تعلیق است و هدفی جز آسان‌سازی برای خوانندگان ندارد! کسی که عربی بلد نباشد تا این منابع را با زبان اصلی بخواند، اصلا به این سطح علمی نرسیده است که آن‌ها را مطالعه کند.

«من یادم است که یک استادی در دانشگاه تهران بود به نام "دکتر مهدوی دامغانی". احتمالا بعضی از دوستان ایشان را می‌شناسند، الآن در "آمریکا" است. او وقتی که وارد کلاس می‌شد، می‌گفت برایم قرآن بخوانید و در همان جلسۀ اول، اگر کسی قرآن خوب بلد نبود بخواند، او می‌گفت: برو بیرون و این درس را حذف کن و واقعا با جدیّت و مُصِرّ بود. اتفاقا ایشان در ادبیات فارسی تدریس می‌کردند با این استدلال: کسی که با قرآن آشنا نیست، یعنی با ادبیات فارسی هم آشنا نیست. و نیز، در بررسی‌هایی که من خودم در بین همکارانم دیدم در گروه زبان و ادبیات فارسی، کسانی برجسته هستند که در زبان و ادبیات عرب و قرآن هم برجسته هستند.» دکتر محمد علی آذرشب، همایش ملی قرآن کریم و زبان و ادب عربی، آبان ۱۳۹۰ سنندج

[فرببوا لهم أضغانكم!] العلامة محمود محمد شاكر رحمه الله: «أيتها العرب! أيها المسلمون! لست أكتب لكم لتقرؤوا، ولكني أنذر قومي في ساعة لا ينبغي للمرء فيها إلا أن يصدق أهله. أنذركم بعداوة الأمم لكم ولِمجدكم وتاريخكم، فرَبّبوا لهم أضغانكم، وغذوها وحوطوها ونشئوا صغاركم على بُغض هذه الأمم التي حشدت لكم عصبية الجاهلية، وعصبية الصليبية، وعصبية الاستعمار وعصبية الألوان... أرضعوا كل مولود لَبَان الأضغان والأحقاد على هؤلاء الطغاة... وأمروهم أن يعيشوا على هذه الأرض لشيء واحد هو أن يقاتلوا أهل البغي والعصبية حتى تستأصلوا هذه الشأفة الخبيثة من أرض الله» المقالات (۱/۵۰۰)