پیکنیک تحلیل

عنوان مقاله: سقف‌های ذهنی و مسئله‌ی استحقاق؛ چرا ارزش واقعی ایران انکار می‌شود؟ یک خطای شناختیِ عمیق، روان‌شناسی جمعی ما—از لایه‌های تصمیم‌گیری تا سطح جامعه—را در بر گرفته است: «باور به عدم استحقاق». این ذهنیت که «بهترین‌ها، کیفیت جهانی و توسعه‌ی بزرگ برای ما نیست»، به مانعی روان‌شناختی و ساختاری در مسیر پیشرفت کشور تبدیل شده است. نمود بارز این ذهنیت را می‌توان در عرصهٔ اقتصاد و بازار سرمایه دید؛ جایی که ارزش جایگزینی و بالقوهٔ دارایی‌های ایران (از ذخایر غنی و موقعیت ژئوپلیتیک تا زنجیره‌های صنعتی) بیش از ۲,۰۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود، اما سقف ذهنی تصمیم‌گیران و افکار عمومی، بورسی صد میلیارد دلاری را «سقف آرزوها» می‌داند و بورس‌های هزار میلیارد دلاری را موهبتی مخصوصِ کشورهای توسعه‌یافته می‌پندارد.

این واپسیِ روانی و تنزل استانداردهای ملی حاصل سه ریشهٔ ساختاری است: ۱. چرخهٔ «درماندگی آموخته‌شده» و ذهنیت بقا تحمل نوسانات مداوم و ناپایداری‌های طولانی، الگوی ذهنی جامعه و مدیران را از «توسعه‌آفرینی» به «مدیریت بحران روزمره» تنزل داده است. وقتی اولویت کلان یک سیستم تنها تامین کسری بودجه‌ی مقطعی و سرکوب قیمت‌ها باشد، افق دید ۲۰ یا ۳۰ ساله برای خلق ثروت از بین می‌رود. جامعه نیز برای کاهش سرخوردگی ناخودآگاه، انتظارات خود را تا سطح «حداقل‌ها» پایین می‌آورد. ۲. عادی‌سازی کیفیت پایین و فراموشی استانداردها محرومیت طولانی از تعامل بدون اصطکاک با اقتصاد بین‌الملل، جذب فناوری روز و شاخص‌های کیفی جهان‌تراز، باعث «عادی‌سازی سطح پایین» شده است. در این فضا، مطالبهٔ استانداردهای جهانی یا صحبت از ارزش‌های واقعی، به جای یک حق مسلم، نوعی «خوش‌خیالی و غیرواقع‌بینی» تلقی می‌شود. ۳. فرار از مسئولیتِ بزرگ شدن جهانی شدن و رسیدن به ارزش‌گذاری‌های واقعی، نیازمند شفافیت، انضباط، پاسخگویی و پذیرش استانداردهای سخت‌گیرانه است. کنترل یک اقتصاد سرکوب‌شده و کوچک برای ساختارهای سنتی آسان‌تر است؛ از این رو، نوعی مقاومت پنهان در برابر بزرگ شدن بخش خصوصی و مردمی شکل می‌گیرد. نتیجه‌گیری: شکستن سقف‌های ذهنی ارزش واقعی دارایی‌ها و ظرفیت‌های کشور به علت انکار روانی یا سیاست‌های سرکوب قیمت از بین نرفته، بلکه معطلِ یک تغییر پارادایم است. آزادسازی قیمت‌ها، ثبات قوانین، و پیوند با زنجیرهٔ ارزش جهانی، پیش‌نیازهای اقتصادیِ این جهش هستند؛ اما پیش‌نیاز بنیادی‌تر، باور به شایستگی است. توسعه زمانی آغاز می‌شود که جامعه و تصمیم‌گیرانش بپذیرند کیفیت، انضباط و بزرگی، جغرافیای خاصی ندارد و دستیابی به جایگاه واقعی، حق مسلم هر ساختار و هر فردی است که استانداردهای بالا را سرمشق خود قرار می‌دهد #مجید_بیات