vkends | مجله ایده‌ها

‌ تنها فردی که باید خودتان را با آن مقایسه کنید خودِ گذشته‌تان است. زیگموند فروید @vkends

۰۰۴ - زیگموند فروید | درس های ماندگار از زیگموند فروید #پادکست @vkends / #podcast

جمع‌بندی زیگموند فروید با جایگزین کردن «درمان از طریق گفتگو» به جای رفتارهای خشونت‌آمیز و شکنجه‌های پزشکی قرن نوزدهم، میراثی انسان‌دوستانه بر جای گذاشت. او به ما آموخت که ذهن ناخودآگاه نقش عمده‌ای در رفتارهای روزمره، روابط عاطفی و تصمیم‌گیری‌های ما دارد. نکات کلیدی: - خودویرانگری پس از پیروزی ناشی از احساس گناه ناخودآگاه و ترس از آسیب زدن به والدین است. - لغزش‌های زبانی (پاراپراکسی) تمایلات و افکار سرکوب‌شده ناخودآگاه را برملا می‌کنند. - حفظ حریم خصوصی و رازداری، شرط اصلی ایجاد رابطه درمانی امن و شفابخش است. - انتخاب معشوق و تعارضات زناشویی اغلب بازآفرینی الگوهای کودکی و عقده ادیپ هستند. - پذیرش بی‌اهمیتی خود و درمان خودشیفتگی، کلید دستیابی به سلامت روان و تواضع در زندگی است.

  جوک‌ها، روان‌کاوی و سه‌گانه تحقیر خودشیفتگی انسان فروید در کتاب جوک‌ها و ارتباط آن‌ها با ناخودآگاه (۱۹۰۵) میان جوک‌های بی‌ضرر و جوک‌های هدف‌دار (Tendentious jokes) تمایز قائل شد. جوک‌های هدف‌دار ابزاری برای تخلیه خصومت، شهوت یا بیان حقایق ممنوعه‌ای هستند که در حالت عادی نمی‌توان گفت. اما مهم‌ترین بخش نظریه فروید، نقد خودشیفتگی (Narcissism) انسان است. نوزاد با خودشیفتگی اولیه به دنیا می‌آید و تصور می‌کند مرکز جهان است. اما رشد روانی مستلزم پذیرش بی‌اهمنیتی و معمولی بودن خود است. فروید سه ضربه تاریخی بزرگ به غرور و خودشیفتگی انسان را مطرح کرد: ۱. ضربه کیهان‌شناختی (کپرنیک): اثبات این‌که زمین مرکز جهان نیست، بلکه سیاره‌ای کوچک است که به دور خورشید می‌گردد. ۲. ضربه زیست‌شناختی (داروین): اثبات این‌که انسان موجودی برتر و جدا از حیوانات نیست، بلکه حاصل تکامل زیستی است. ۳. ضربه روان‌شناختی (فروید): اثبات این‌که ناخودآگاه بخش اعظم ذهن را کنترل می‌کند و «من (Ego) ارباب خانه خود نیست». پذیرش این بی‌اهمیتی به ما کمک می‌کند از توهمات خودشیفتگی دست بکشیم و زندگی متواضعانه‌تر و واقعی‌تری داشته باشیم.

پدیدارشناسی خشم خانوادگی: رقابت خواهر-برادری و عقده ادیپ گوته در زندگی‌نامه خود خاطره‌ای را تعریف می‌کند که در کودکی تمام ظروف آشپزخانه را از پنجره به بیرون پرت کرده و شکسته است. فروید این خاطره را یک خاطره پرده‌ای (Screen memory) دانست که میل ناخودآگاه کودک برای بیرون انداختن خواهران و برادران تازه متولدشده را پنهان می‌کرد. فروید نشان داد که خشم در خانواده طبیعی است: - رقابت خواهر-برادری: فروید خود برادر کوچکش جولیوس را در یک‌سالگی از دست داد و بعدها احساسات زشت و متضاد خود را در قالب نقش بروتوس (قاتل سزار) تحلیل کرد. - عقده ادیپ (Oedipus Complex): تمایل ناخودآگاه کودک برای تصاحب والد جنس مخالف و حذف والد هم‌جنس به عنوان رقیب (مانند پرونده «هانسی کوچک»). - تبدیل خشم به کلام: فروید جمله مشهوری دارد: «نخستین انسانی که به جای پرتاب نيزه، فحش داد، بنیان‌گذار تمدن بود.» روان‌کاوی بستری فراهم می‌کند تا خشم و تمایلات مرگبار به جای رفتارهای خطرناک، در قالب کلام تخلیه شوند.

روان‌شناسی عشق: چرا روابط عاطفی دچار بن‌بست می‌شوند؟ چرا برخی زوج‌ها پس از ازدواج جذابیت جنسی خود را برای یکدیگر از دست می‌دهند؟ و چرا برخی دیگر دست به خیانت‌های ویرانگر می‌زنند؟ فروید در مقاله سال ۱۹۱۰ خود با عنوان نوع خاصی از انتخاب معشوق در مردان ریشه‌های این اختلالات را بررسی کرد. دو پیش‌شرط ناخودآگاه که فروید شناسایی کرد: ۱. ضلع سوم آسیب‌دیده (An injured third party): برخی مردان تنها زمانی مجذوب یک زن می‌شوند که آن زن متعلق به مرد دیگری (همسر یا دوست) باشد. این کار خشم و رقابت ناخودآگاه علیه مرد دیگر را ارضا می‌کند. ۲. عشق به زن بدنام (Love for a prostitute): جذابیت برای زنانی که وفاداری آن‌ها مورد تردید است، تا فرد حس حسادت و نجات دادن زن را تجربه کند. ریشه‌های کودکی: فروید توضیح داد که این الگوها حاصل وابستگی شدید به مادر در دوران کودکی است. کودک می‌خواهد مالک انحصاری مادر باشد، اما پدر به عنوان ضلع سوم حضور دارد. در زندگی بزرگسالی: - کلود با خیانت به همسرش و برقراری رابطه با همسر بهترین دوستش (جمیل)، این رقابت کودکی را بازآفرینی کرد. - برتی و فلورا پس از ازدواج میل جنسی خود را از دست دادند، زیرا ناخودآگاه همسر قانونی خود را با نقش والدینی (مادر/پدر) بازسازی کرده بودند و برای وفادار ماندن ناخودآگاه به والدین، رابطه زناشویی خود را غیرجنسی کردند.

روان‌شناسی عشق: چرا روابط عاطفی دچار بن‌بست می‌شوند؟ چرا برخی زوج‌ها پس از ازدواج جذابیت جنسی خود را برای یکدیگر از دست می‌دهند؟ و چرا برخی دیگر دست به خیانت‌های ویرانگر می‌زنند؟ فروید در مقاله سال ۱۹۱۰ خود با عنوان نوع خاصی از انتخاب معشوق در مردان ریشه‌های این اختلالات را بررسی کرد. دو پیش‌شرط ناخودآگاه که فروید شناسایی کرد: ۱. ضلع سوم آسیب‌دیده (An injured third party): برخی مردان تنها زمانی مجذوب یک زن می‌شوند که آن زن متعلق به مرد دیگری (همسر یا دوست) باشد. این کار خشم و رقابت ناخودآگاه علیه مرد دیگر را ارضا می‌کند. ۲. عشق به زن بدنام (Love for a prostitute): جذابیت برای زنانی که وفاداری آن‌ها مورد تردید است، تا فرد حس حسادت و نجات دادن زن را تجربه کند. ریشه‌های کودکی: فروید توضیح داد که این الگوها حاصل وابستگی شدید به مادر در دوران کودکی است. کودک می‌خواهد مالک انحصاری مادر باشد، اما پدر به عنوان ضلع سوم حضور دارد. در زندگی بزرگسالی: - کلود با خیانت به همسرش و برقراری رابطه با همسر بهترین دوستش (جمیل)، این رقابت کودکی را بازآفرینی کرد. - برتی و فلورا پس از ازدواج میل جنسی خود را از دست دادند، زیرا ناخودآگاه همسر قانونی خود را با نقش والدینی (مادر/پدر) بازسازی کرده بودند و برای وفادار ماندن ناخودآگاه به والدین، رابطه زناشویی خود را غیرجنسی کردند.

  رازهای اتاق درمان و اصول حریم خصوصی در سال ۱۸۸۵، فروید نزد نورولوژست سرشناس فرانسوی، ژان-مارتن شارکو، آموزش دید. شارکو به فروید آموخت که ریشه بسیاری از بیماری‌های عصبی در «اسرار اتاق خواب» (secrets d'alcôve) نهفته است. فروید پس از بازگشت به وین دریافت که بیمارانش تنها در صورتی شجاعت بیان شرم‌آورترین رازهای جنسی و ترومای خود را دارند که از محرمانه بودن مطلق مطمئن باشند. فروید اصول اخلاقی نوینی را در پزشکی پایه‌گذاری کرد: - طراحی کلینیک: فروید برای مطب خود در ورودی و خروجی مجزا طراحی کرد تا بیماران هرگز در اتاق انتظار با یکدیگر روبرو نشوند. - تغییر هویت بیماران در مقالات: او در شرح حال‌های علمی خود، مانند پرونده معروف «دورا» (Dora) در سال ۱۹۰۵، تمامی نام‌ها و جزییات زندگی بیمار را تغییر داد تا گمنامی آن‌ها حفظ شود. - پرونده دورا: دورا دختری نوجوان بود که توسط دوست پدرش (آقای K) مورد سوءاستفاده جنسی قرار گرفته بود. فروید فضایی امن ایجاد کرد تا او راز شکننده خود را افشا کند. - پاسخ به همسر بیمار: وقتی همسر دکتر روی گرینکر نگران شد که شوهرش تمام رازهایش را به فروید نگفته باشد، فروید گفت: «بگذارید او به من نامه بنویسد، به شرطی که انتظار نداشته باشد من پاسخی به او بدهم.» در عصر امروز که فضای مجازی حریم خصوصی را از بین برده است، درس فروید درباره رازپداری و رازداری بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.