بحران در معاملات آپشن
نقش سیاستگذار در پیشبینی خودمحققشونده (Self-fulfilling prophecy) در قراردادهای آپشن نماد اهرم
یکی از پدیدههای مهم در بازارهای مالی، به ویژه بازارهای کمعمق و با نقدشوندگی محدود، پیشبینی خودمحققشونده (Self-fulfilling prophecy) است. این مفهوم به وضعیتی اشاره دارد که انتظار معاملهگران درباره آینده بازار، رفتار آنها را شکل میدهد و در نهایت همان پیشبینی را تحقق میبخشد.
در بازار آپشن ایران، این پدیده را میتوان به وضوح در تعامل معامله گران و فعالان بازار آپشن با محدودیت سقف موقعیت باز بازار صندوق اهرمی اهرم مشاهده کرد:
سقف موقعیت باز بازار
زنجیره قراردادهای اختیار معامله نماد هر صندوق در بورس تهران محدودیتی دارد که مجموع موقعیتهای باز بازار، در هر سررسید، نباید از معادل ۵۰٪ یونیتهای صندوق بیشتر شود.
وقتی تعداد موقعیتهای باز بازار از این سقف عبور کند، از روز معاملاتی بعد فقط میتوان موقعیت کاهنده گرفت و موقعیت فزاینده تا پایین آمدن کل موقعیتها به اندازه ۲۰٪ از سقف ممنوع میشود.
ترس معاملهگران و سرعت پر شدن سقف
تقریباً همه معاملهگران میدانند که اگر سقف موقعیت باز بازار پر شود، موقعیت فزاینده محدود میشود.
بنابراین، پیش از رسیدن به سقف، بسیاری بهطور همزمان وارد بازار میشوند تا تعداد و حجم موقعیتهای خود را افزایش دهند
این رفتار جمعی باعث میشود که سقف موقعیت باز بازار بلافاصله بعد از نزول به ۲۰٪ پایینتر از حد بیشینه مجاز که حد لازم برای انجام معاملات فزاینده است مجدداً خیلی سریع پر شود، حتی ممکن است در یک روز به بیش از حد مجاز برسد (که امروز ۲۰ آبان ۱۴۰۴ برای اولین بار رخ داد) در حالی که قبلاً حداقل دو و البته معمولاً چند روز طول میکشید.
مصادیق پیشبینی خودمحققشونده
افزایش ناگهانی حجم در استرایکهای نقدشونده و اصلی، در حالی که بقیه استرایکها تقریباً بلااستفاده میمانند.
برای نمونه
در روز جاری حجم معاملات قراردادهای نقدشونده ضهرم۸۰۱۹ و ۸۰۲۰ و ۸۰۲۱ و طهرم۸۰۱۹ و ۸۰۲۰ و ۸۰۲۱ نسبت به روز گذشته ۳۰ تا ۵۰ برابر شده و هر قرارداد بین ۳۰۰,۰۰۰ تا ۱,۱۸۰,۰۰۰ حجم معامله شده
در حالی که طهرم۸۰۲۳ حجم معاملات صفر!!!
طهرم۸۰۲۲ ـ ۳۶ حجم! و ضهرم ۸۰۱۳ و ۸۰۱۴ حجم معاملات زیر ۲۰۰ داشتند و زنجیره نیز قاعدتاً برای کل قراردادها باز بود
رفتار معاملهگران که ناشی از ترس از دست دادن فرصت معامله روی قراردادهای اهرم است و باعث میشود پیشبینی اولیه («سقف فردا یا به زودی پر میشود») تحقق یابد.
در نتیجه، بازار به شکلی عمل میکند که انتظار جمعی معاملهگران را تایید میکند، حتی بدون تغییر بنیادی در نماد پایه یا نوسانات شدید.
جمعبندی:
پدیده پیشبینی خودمحققشونده در بازار آپشن ایران، نمونهای از نقش برجسته روانشناسی جمعی در بازارهای کمعمق و نامتوازن است رفتار معاملهگران، تحت تأثیر محدودیت اعمالی سقف موقعیت باز بازار توسط سیاستگذار و ترس از از دست دادن فرصتها، سقف موقعیت باز بازار را بسیار سریعتر از انتظار پر میکند و همان چیزی را محقق میکند که خود فعالان بازار آپشن پیشبینی کرده بودند
❌
دغدغه سیاستگذار در وضعیت کنونی باید برای مرتفع کردن مشکلات و باز کردن گرههای فعلی بازار باشد نه انتشار اوراق ETN در بورس تهران!
راهکارهای عملی برای برون رفت از بحران:
با اهمیت کمتر
افزایش حداکثر حجم در هر سفارش به ۱۰,۰۰۰ در نمادهایی مثل شستا و خودرو و خساپا و وبملت و نمادهای مشابه که کارایی بازار را افزایش دهد، معاملهگران راحتتر و با تعداد سفارش کمتر موقعیت میگیرند و نقدشوندگی مصنوعی را کاهش دهد و از ارسال چند سفارش کوچک و دست و پاگیر جلوگیری میشود و هسته خسته معاملاتی بورس تهران نیز فشار کمتری وارد میکند
با اهمیت بیشتر
پاسخ دادن و عدم سرکوب تقاضای موجود در بازار با تعریف قراردادها با سررسید دو هفته و حتی یک هفته برای نماد به جای سررسید های ماهانه در صورت برخورد مکرر زنجیره قراردادهای نماد به سقف مجاز
🔗
𝑶𝒑𝒕𝒊𝒐𝒏 𝑹𝒆𝒇𝒆𝒓𝒆𝒏𝒄𝒆