تاریخ میانه

🌱 آموزش در ایران پیش از اسلام در ایران ساسانی، آموزش از اهمیت والایی برخوردار بود و دستکم سه نهاد آموزشی اصلی وجود داشت: دبیرستان، هیربدستان و فرهنگستان. . دبیرستان رایج‌ترین مدرسه بود که از واژهٔ «دبیر» گرفته شده و به آموزش نویسندگی و دبیری می‌پرداخت؛ دبیران از طبقات سازندهٔ اجتماع بودند و اندرزنامه‌ها به فرستادن فرزندان به دبیرستان تشویق می‌کردند. . هیربدستان از «هیربد» به معنای آموزگار دینی، به آموزش دینی اختصاص داشت. . فرهنگستان محل آموختن علوم، فنون و هنرهای گوناگون بود؛ چنانکه در متن خسرو و ریدک، آموزش متون دینی، دبیری، خوشنویسی، سواری، کمانگیری، نوازندگی و... را در فرهنگستان فرا می‌گرفت. آموزش کودکان امری عمومی بود؛ کودکان از هفت‌سالگی به مدرسه فرستاده می‌شدند و دورهٔ تحصیل، سال‌ها به درازا می‌کشید و با امتحان نهایی پایان می‌یافت. دختران نیز همچون پسران می‌توانستند به مدرسه بروند و برای کسانی که در روز امکان تحصیل نداشتند، آموزش شبانه فراهم بود.

دوازده متن باستانی، تدوین، ترجمه، توضیح و تفسیر دکتر بیژن غیبی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۳۹۵، ص ۲۵۳-۲۵۵

@midhistor @Jostarhavagoftarha

🍃 درود بر همراهان گرامی، نتایج نظرسنجی اخیر دربارهٔ سطح مطالب تاربرگ، لایه‌های پنهانی از رابطهٔ مخاطب با محتوای تخصصی را آشکار می‌کند. حدود ۷۳ درصد از آرای ثبت شده، مطالب را در طیف «تخصصی و علمی» توصیف کرده است. این توصیف، نشان می‌دهد که زبان علمی (از ژنتیک جمعیت تا متون کهن) برای اکثریت هموندان، به عنوان یک مشخصهٔ اصلی، پذیرفته شده است. اما، حضور اقلیتی حدود ۱۷ درصد، همین محتوا را «سطحی و پیش‌پا افتاده» ارزیابی کرده‌اند. در جامعه‌شناسی رسانه، وقتی محتوایی از سطح عمومی فراتر می‌رود، همواره طیفی از مخاطبان به سبب موضع‌گیری‌های ذهنی و گاه رقابت‌های پنهان، حاضر به پذیرش این وضعیت نیستند و با برچسب‌هایی چون «سطحی»، در صدد کوچک‌نمایی آن برمی‌آیند. جالب اینکه بازخورد هر دو سر این طیف، ما را در درستی راهمان مطمئن‌تر کرد. ما نه به دنبال جلب رضایت هیجانی اکثریت هستیم و نه قرار است توان خود را صرف پاسخ به حواشی اقلیت کنیم. هدف ما، آفرینش حافظه‌ای مستند از تاریخ ایران است؛ حتی اگر این مسیر، پذیرش همهٔ سلیقه‌ها را به همراه نداشته باشد. از همراهی شما سپاسگزاریم. @oldhistor

🍀💐🍁 این کانال‌ها دلنشین‌ترین‌ کانال‌های تلگرام‌اند 🧿 هنر‌ خوشنویسی و زیستِ عارفان و ادیبان @mashghe_zistan 📕 دل تراپی @Del_Therapy 🌻 کتاب گویای من @ketabegooya_man 🍎 آرا حقوقی قضایی و نظریات مشورتی @ARA_HOGHOOGHI_GHAZAIE 🍀 کافه کتاب صوتی @CafeBookAudio 🌻 فیلم های عربی با ترجمه فارسی @aflamarabie 🍎 آهنگ و کلیپ عربی با ترجمه فارسی @arabi_music_for_all 🍀 آموزشگاه طبی سید @samsadeghitebeslami 🌻 آموزش لهجه عراقی از صفر تا صد @amozesharabiiiii 🍎 آموزش لهجه خلیجی برای همه @khaliji_for_all_97 🍀 مداحی عربی با ترجمه فارسی کلیپ @nohearabii 🌻 نگارش دهم تا دوازدهم(نگارش و نویسندگی . . . ) @negareshe10 🍎 پارسی سخن بگوییم و زیبا بنویسیم @FARZANDAN_PARSI 🍀 دل واژه های تنهایی @gandomzaran 🌻 یادگیری لغات با اخبار انگلیسی @english_ielts_garden 🍎 شعر معاصر @naabn 🍀 مدار رشد @buissness_womann 🌻 کسب و کار خانگی با پرورش گل @Maryamgarden 🍎 هُنَر شَرابِ زِندگی‌ست🍷 @Geraf_art 🍀 چینی فووول صحبت کن @Chineseandcartoons 📘 الفبای توسعه ایران @Alefbaietousee 🌻 گالری تصاویر و مطالب ناب ادبی @GaleryeTasavireAdabi 🍎 کتابفروشی ارزان کتاب @KotobeArzan 🍀 خانه ی دوست @khanehy_doost 🌻 پیشنهاد فیلم و سریال 🩵 @mediafilm10 🍎 ده دقیقه کتاب🎙 @peyke_pouyesh 🍀 کانال طبی عیون الحکمه @oyoon_hekmat 🌻 مدیریت تمرکز زندگی @LifeManage 🍎 تاریخ روایی ایران @oldhistor 🍀 تاریخ میانه @midhistor 🌻 حافظ صوتی جدید @hafez_soty 🍎 شعر و غزل برای هر سلیقه ای @shahresherr 🍀 مَـسـیــرِ آرامِــشْ 🩵 @ravanshenasivaerfan 🌻 باهم مراقبه کنیم @KolbeyeNoorAa 🍎 حال خووب بایک فنجان" قهوه☕️" @Ghahvee_Ghajar 🍀 انگلیسی رو با فیلم و سریال یاد بگیر🎬 @moviehoneypoy 🌻 کنکور ارشد رشته زبان انگلیسی @arshadwadoctrazaban 🍎 آموزش زبان انگلیسی با هنر @art_english1 🍀 خوانش غزلیات حافظ @hafezsoty2 🌻 غزلیّات پارسی @gazal_saadi 🍎 شعر آزاد جهان @sher_Azad_jahan 🍀 ویتامین استامنبولی @VitaminTherapyOnemore 🌻 سخن بزرگان @quotesofthegreats1 🍎 حافظ صوتی تفسیر @hafez_soty_t 🍀 شناخت عمیق خودت /روانشناسی کاربردی @daroonraz 🌻 اخلاق و صفات اخلاقی ethics @morality2026 🍎 آرشیو مکتوبات طنز @Archivemaktoobattanz 🍀 حضــرت‌عـشق‌مـولانای‌جان @molaanayJaan 🌻 محفل خبری و ادبی فانوس @fanusmahfel 🍎 دلنوشته ها @delllnvshteha 🍀 شاهنامه صوتی @shahname_soti 🌻 خانهء اهالیِ شعر 🍃 @najvayee 🍀کانال ادبی شور عشق @wcbmm 🍎 جامعه مدنی(فلسفه. تاریخ. اجتماع) @civilizers 🍀 روانشناسی +پرسش و پاسخ @ChannelGanjineh_Ravan 🌻 نوازش روح، دنیایی از همه رنگ . . . @Navazesh_e_rooh 🍎 لغات انگلیسی GRE 3500 @gre3500book 🍀 گلستان سعدی با معنی @kidsbook7 🌻 آموزش کف بینی @kafbini12 🍎 تراپی با هنر @baharrezinart 🍀 انگلیسی کامل Complete English @englishteaching1398 🌻 آموزش گام به گام زبان انگلیسی @English_Points_New 🍎 با گوشهایت بخوان @Audio_Books_24 🍀 استاد زبان شوووو @AdvacedEnglishH 🌻 صندوقچه داستان گویای ژیگ @zhig_story 🍎 لینکدونی فرهنگی آموزشی و علمی @linkdoni_hozavi 🍀 کسب درآمد در خانه برای بانوان @banovanehonarmandvakarafarin 🌻 دورهمی ورزشکاران @MaryamTeam 🍎 بهترین کتابهای صوتی موفقیت وبیداری @ganonjjazb 🍀 آموزش رایگان مشاغل خانگی @honarkadeh_aftab96 🌻 درمان رابطه با EFT @Efttrapy 🍎 عربی لبنانی از پایه تا پیشرفته @syrian_lebanese_arabic 🍀 حکمت پنهان @romanceword 🌻 کتابخانه کودک ونوجوان @childrenbook 🍎 جادوی گیاهان دارویی طب سینوی @teb_sinawi 🍀 کتابخانه طبی، درمان با داروهای خانگی @danyalshafa 🌻 حقوق برای همه @jenab_vakill 🍎 آموزش زبان عربی برای همه @Arabic_for_all_97 🍀آموزش سواد مالی و اقتصادی به زبان ساده @ECONVIEWS 🧿 یه مرد امیدوار @happy_private_life 🌾🌲🍀 هماهنگی برای تبادل @mrgp_1

🌱 پل دانش در بررسی پیوستار دانش در ایران، شکوفایی علمی عصر اسلامی (قرون ۳ تا ۵) نه آغازی ناگهانی، بلکه تداوم دانش کهن ایرانی بوده است. زیرا دانشمندانی چون بیرونی، رازی و ابن‌سینا، ضمن برخورداری از نبوغ تحلیلی، بر شالوده‌ای از علوم بازمانده از دوران باستان ایران ایستاده بودند. . نهضت ترجمه؛ افرادی چون ابن‌مقفع با ترجمهٔ متون پهلوی (خداینامه و کتب منطق) به عربی، پل انتقال جهان‌بینی و نظام دانایی ایران به جهان اسلام شدند. . متون پهلوی قرن سوم؛ آثاری چون بندهش (کیهان‌شناسی) و دینکرد (پزشکی و روان‌شناسی)، مواد خام علمی را برای دانشمندان دوران اسلامی فراهم آورد. برای نمونه، زیج‌های ساسانی مانند زیگ شهریار. مورخانی چون مسعودی و بیرونی به دقتِ تقویم ایرانی، ساختار مراکز علمی پیش از اسلام (گندی‌شاپور...) و وامداری دانشمندان اسلامی به این میراث، اشاره کرده‌اند. دانشمندان ایرانی دورهٔ اسلامی، وارثان هوشمند این گنجینهٔ مکتوب بودند. آنان مواد خام دانش کهن را دریافت کردند، اما با بهره‌گیری از هوش تحلیلی، روش تجربی و نظام‌سازی منطقی خود، آن را دوباره به اوج رسانده و منتقل ساختند. @midhistor

🌱 کشتی عصر برنز یک کشتی غرق شده با قدمت ۴۷۰۰ سال در آب‌های جزیره ککوا در استان آنتالیا یافت شده است. پژوهشگران با تطبیق گونه‌شناختی ۳۰ خمره موجود در کشتی، قدمت آن را به عصر مفرغ اولیه (حدود ۲۶۰۰ تا ۲۴۰۰ پ.م) نسبت داده‌اند. جزیره ککوا و استان آنتالیا نام‌های جغرافیایی نوین است و در آن دوره وجود نداشت. همچنین کاربرد نام‌های امروزی مانند ترکیه برای ۴۷۰۰ سال پیش نیز مصداق زمان‌پریشی است. آن زمان، این پهنه بخشی از شبکهٔ تجاری آسیای غربی بود و دولت‌شهرهای مستقل در سواحل آن پراکنده بودند. نزدیکترین محوطه‌ها، کاراتاش-سِماایوک در حدود ۱۰۰ کیلومتری شمال، تپه‌های ساحلی لیکیه و داخلی‌تر نیز ابلا و ماری بود. نفوذ گفتمان «وطن آبی» در روایت رسمی و نادیده گرفتن توسعهٔ متقدم دریانوردی در خلیج فارس (مُهر چغامیش، حدود ۳۲۰۰ پ.م)، بار انتقادی این گزارش را سنگین می‌کند. نتیجه آنکه، باید میان واقعیت باستان‌شناختی و روایت رسانه‌ای، و نیز میان فضای جغرافیایی باستانی و مرزهای سیاسی نوین تمایز قائل شد. @midhistor

🌱 پاسارگاد در دلِ تاریخ کهن، جایی که سنگ‌ها رازهای هزاران ساله را در سینه پنهان دارد، بنایی استوار قد برافراشته است. زیر نور طلایی ماه کامل، شکوه ایران باستان در هم می‌آمیزد و تصویری از شکوهمندی جاودان را می‌آفریند. این سنگ‌های سخت و صبور، تنها یادگار گذشته نیست؛ بلکه طنین گام‌های نیاکانی است که تمدن را بنیان نهادند و پند آزادگی و دانایی به جهانیان دادند. ماه درخشان بر فراز پاسارگاد، گویی چراغی است که تاریکی را شکافته و نوید فردایی روشن را می‌دهد. همانگونه که این بنا قرن‌ها در برابر تندبادها ایستاده، ملت ما نیز با تکیه بر هویت خویش، همواره سربلند و پابرجا مانده است. این شکوه، پلی است میان دیروز پرافتخار و فردای روشن؛ یادآور آنکه شکوه ایران، تنها در گذشته خلاصه نمی‌شود، بلکه در خون ما روان است و در افق پیش رو می‌درخشد. بیاییم با سربلندی به این تاریخ بنگریم و با امید به آینده گام برداریم. ما فرزندان تمدنی بزرگ هستیم که از دل سختی‌ها گذر کرده و همچنان می‌تابد. بیاییم با همدلی، نام ایران را همچون ماه کامل، در اوج آسمان زمزمه کنیم. ایران، همیشه سربلند، همیشه جاودان. @midhistor

🍀💐🍁 این کانال‌ها دلنشین‌ترین‌ کانال‌های تلگرام‌اند 🧿 هنر‌ خوشنویسی و زیستِ عارفان و ادیبان @mashghe_zistan 🍀 جملاتی که شما رو میخکوب میکنه! @its_anak 🌻 آرا حقوقی قضایی و نظریات مشورتی @ARA_HOGHOOGHI_GHAZAIE 🍎 هوای ابری @khise_baraaan 🍀 ‌‌❰ اشـعـار ناب و ماندگار ‌‌‌ ❱ @delaviztarin_sher_jahan 🌻 درمان رابطه با EFT @Efttrapy 🍎 تاریخ شفاهی ایران @oralhistoryiran 🍀 پاڪسازی و تقویت انرژے چاڪراها @tabnahayteshgh 🌻 بهترین کتابهای صوتی موفقیت وبیداری @ganonjjazb 🍎 کافه موزیک @moosigi98 🍀 متن‌های عالی و کوبنده @ghanonebawar 🌻 مجله ی هنری @tasavirhonarie 🍎 جعلیات ادبی @jaliateadabi 🍀 با گوشهایت بخوان @Audio_Books_24 🌻 هُنر شَراب زِندگی‌ست 🍷 @Geraf_art 🍎 الفبای توسعه فرهنگ @Alefbaietousee 🍀 خلاصه و تیکه های زیبای بهترین کتاب ها! @beautifulminds4 🌻 در مسیر بیداری @nosehalo666 🍎 باغ بهشت و سایه ی طوبی @Bagebeheshtosaiietooba 🍀 قشنگ‌ترین فیلم و سریال 😍 @mediafilm10 🌻 مدیریت تمرکز زندگی @LifeManage 🍎 صداسازی، فن بیان و مهارتهای ارتباطی| میترا اللهیاری @FaneBayan_MitraAllahyari 🍀 دنیای آبی @Blueworld1218 🌻 تاریخ میانه @midhistor 🍎 دلنوشته ها @delllnvshteha 🍀 مَـسـیــرِ آرامِــشْ 🩵 @ravanshenasivaerfan 🌻 اخلاق و صفات اخلاقی ethics @morality2026 🍎 آموزش زبان انگلیسی با فیلم و سریال @moviehoneypoy 🍀 آموزش زبان انگلیسی با هنر @art_english1 🌻 ویتامین استامنبولی @VitaminTherapyOnemore 🍎 غزلیّاتِ پارسی @gazal_saadi 🍀 سخن بزرگان @quotesofthegreats1 🌻 کتاب کودک مدادشمعی @medaadshamei 🍎 سرزمین شاعران @sarzaminshaeran 🍀 باهم مراقبه کنیم @KolbeyeNoorAa 🌻 محفل خبری و ادبی فانوس @fanusmahfel 🍎 شعر و غزل برای هر سلیقه ای @shahresherr 🍀 آینه های خیال @ayenehayekhiyal 🌻 گزین بیت های فارسی @Takbeitfarsi 🍎 تاریخ روایی ایران @oldhistor 🍀 تیکه کتاب @Thelithouses 🌻 ده دقیقه کتاب🎙 @peyke_pouyesh 🍎 گلستان سعدی با معنی @kidsbook7 🍀 تراپی با هنر @baharrezinart 🌻 خسروی آواز استاد شجریان @stad_shajariyan 🍎 شاهکارهای طبیعت ( کلیپ‌های کمیاب ) @afarinshokoh 🍀 بلبلی برگ گلی @Bolbolibargegoli1397 🌻 زیباترین کلیپ ها و آموزش رقص @sonatimahalli 🍎 مدیتیشن‌، هفت چاکرا، کندالینی @beyondmeta666 🍀 کسب درآمد در خانه برای بانوان @banovanehonarmandvakarafarin 🌻 دل واژه های تنهایی @gandomzaran 🍎 پارسی سخن بگوییم و زیبا بنویسیم @FARZANDAN_PARSI 🍀 آموزش رایگان مشاغل خانگی @honarkadeh_aftab96 🌻 اطلاعات مفید پزشکی دکتر خود باشیم @kalemnab 🍎 آموزش رایگان نویسندگی @anahelanjoman 🍀 یک فنجان کتاب گرم @ketabkhaneadabi1398 🌻شعر بهانه‌ ای برای عاشقی @kolbeh_sher_delaviz 🍎 حقوق برای همه @jenab_vakill 🍀 اطلاعات حقوقی مهم برای همه @LAW_SEVDA 📕 یه مرد امیدوار @happy_private_life 🧿 هزارتا چیز که حال دل رو خوب می‌کنه @Del_Therapy 🌾🌲🍀 هماهنگی برای تبادل @mrgp_1

رقص دختر رئیس‌جمهور تاجیکستان و استقبال ایرانی‌ها از نسخهٔ با آهنگ ایرانی، نشان‌دهندهٔ تمایل جامعهٔ ایران به سبک زندگی آزادانه است. جمهوری اسلامی محدودیت را تحمیل می‌کند و تاجیکستان آن را منع. تفاوت اصلی این است که جمهوری اسلامی، محدودیت اجتماعی مردم را نماد اعتقادی خود کرده، در حالی که مردم ایران خواهان انتخاب آزاد سبک زندگی هستند. 🌱

🌱 زنجیره‌ای که ایرج در آن گم شد ایرج در شاهنامه نه شاهِ حاشیه، که قربانی یک تیرگی تاریخی است. او در میانهٔ دو فروپاشی می‌ایستد؛ ۱ جمشید، یخبندان و ضحاک؛ ۲ کیخسرو، پایان نظم کیانی و وارونگی یانگردریاس. بنابراین ایرج آغاز نظمی شکننده است که مجال تثبیت نمی‌یابد. اهوره‌مزدا سرزمین میانی را با دادن نسیمی از رامش به سرزمین‌های پیرامون، حفظ کرده بود؛ اما با سه‌گانهٔ فریدون، این تعادل به مالکیت سیاسی بدل گشته و طمع آزاد می‌شود. سلم و تور به سهم خود راضی نیستند، زیرا مرکز همان جایی است که همه به سویش کشیده می‌شوند. ایرج وارث همین مرکز است. او حق خود را وامی‌گذارد تا چرخهٔ طمع را بشکند. اما ساختار سه‌گانه، طمع را از پیش نهادینه کرده است. مرگ ایرج اثبات می‌کند که مرکز دیگر با صلح حفظ نمی‌شود. از این پس، «شاه» بدون پهلوان نمی‌ماند. دورهٔ پهلوانان آغاز شده و تا کیخسرو ادامه می‌یابد؛ و با مرگ کیخسرو، خودِ مرکز نیز فرومی‌پاشد. ایرج حلقهٔ گمشده از یک زنجیره است. لحظه‌ای که می‌شد مرکز را با صلح نگاه داشت، اما طمع اجازه نداد. @midhistor

🌱 اشکانیان در نگاه بیرونی ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه، اشکانیان را «قِسم دوم تواریخ الفرس» می‌داند؛ دوره‌ای از آغاز اسکندر تا قیام اردشیر بابکان که با نظام ملوک‌الطوایفی همراه بود. به گفتهٔ او، اشکانیان بر «ماد و اراک» (عراق و مرکز ایران، همان مملکت جبال) حکومت می‌کردند. بیرونی اشکانیان را «از اهل بیت مملکت الفرس» و از خاندان‌های اصیل ایرانی می‌داند. لقب شاهان اشکانی را «بغپور شاه» (معرب فغفور) به معنای «پسر خدایگان» ثبت کرده که ساختاری همانند «شاهپور» دارد. این واژه در پارتی بغ‌پوهر، در سغدی بغ‌پور و در عربی به فغفور تبدیل شده و بعدها لقب امپراتور چین نیز شده است. بیرونی دربارهٔ تبار اشکانیان دو روایت دارد: . بر اساس شاهنامهٔ ابومنصوری، از نوادگان داریوش و آرش پور کیقباد . به نظر خودش، از نوادگان سیاوش و کی‌کاووس القاب شاهان اشکانی در متن عربی آثارالباقیه واژگانی ایرانی‌اند: خوشزاد، اشکان، زرین، جودرز، کیسور، سالار، روشن، بلاد، براده، شکاری و الأخیر. بیرونی مجموع حکومت آنان را ۲۸۰ سال و اسکندر را نخستین پادشاه این دوره می‌داند. @midhistor

🌱 کهن‌ترین فرمان فارسی قدیمی‌ترین فرمان بر جای مانده به زبان فارسی پس از اسلام، در شهر اردبیل نوشته شده است؛ سندی که جایگاه ویژهٔ زبان فارسی در آذربایجان را نشان می‌دهد. این فرمان در ۲۱ رجب سال ۶۳۰ هجری در اردبیل صادر شده است؛ زمانی که حملات اوگتای خان، پسر چنگیز، به قفقاز و آذربایجان جریان داشت. در متن فرمان، ابوالمنظر محمد بن عثمان بن ازبک برهان امیرالمومنین، روستاهای کنزانه و گیلند از توابع اردبیل را به شرف‌الدین بهاءالاسلام اعطا می‌کند. این سند توسط هرمان گوتفرید از دانشگاه مارتین لوتر آلمان بررسی و نتیجهٔ پژوهش در سال ۱۹۹۴ منتشر شده است. اصل فرمان هم‌اکنون در آستانهٔ شیخ‌صفی‌الدین اردبیلی نگهداری می‌شود. این اثر نه تنها کهن‌ترین فرمان فارسی پس از اسلام، بلکه سندی معتبر برای پیوند تاریخی زبان فارسی با این سرزمین یعنی آذربایجان به شمار می‌رود. جزییات بیشتر

Herrmann, Gottfried. "Ein früher persischer Erlass." Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 144 (1994): 284-300.

@midhistor

🌱 هندیشیدن واژه‌های ایرانی هندیشیدن، هنگام، هنجافتن و هنجمن همگی از ریشه‌ای مرتبط با اندازه‌گیری و سنجش پدید آمده و در گذر زمان معناهای تازه‌ای یافته است. «هندیشیدن» در آغاز به معنای سنجش و ارزیابی بود و سپس به تفکر و بررسی دقیق تبدیل شد؛ نشانه‌ای از اینکه در فرهنگ ایران باستان «اندیشیدن» به اندازه‌گیری ذهنی شبیه بوده است. «هنگام» نیز از همین ریشه است، اما بر زمان و لحظه دلالت دارد و در اصل با اندازه‌گیری زمان پیوند داشت. «هنجافتن» و «هنجام» به انجام و پایان می‌پردازد و از آنجا که اتمام یک کار با سنجش پیشرفت آن پیوند دارد، با مفهوم ارزیابی مرتبط بوده است. «هنجمن» نیز از «هنج» به معنای انجام یا پایان و پسوند «من» ساخته شده و در آغاز به مکان یا جمع کسانی اشاره داشت که کاری را به پایان رسانده‌اند؛ سپس به گردهمایی یا مجمع تبدیل شد. زیرا گردهمایی و اجتماع، با سنجش تعداد افراد در آن مرتبط است. همهٔ این واژه‌ها از مفهوم بنیادین اندازه‌گیری و سنجش سرچشمه گرفته و با تحول معنایی، به حوزه‌های اندیشه، زمان، انجام کار و اجتماع راه یافته است. هندسه، مهندس... @midhistor

🌱 همخوان خیشومی و دهانی صدایی را که تولید می‌کنید، فقط با گوش نمی‌شنوید؛ با لمس هم می‌توانید حسش کنید. آوای /ن، n/ را بکشید: «ننننن...». حالا همزمان بینی خود را با دو انگشت بگیرید. صدا ناگهان خفه می‌شود. چون هوای بازدم در /ن، n/ از راه بینی خارج می‌شود و تشدید اصلی صدا در حفرهٔ رخ می‌دهد. این حس ارتعاش و گرفتگی، همان خیشومی بودن است. حالا /د، d/ را بکشید: «ددددد...». دوباره بینی را بگیرید. تقریباً هیچ تغییری حس نمی‌کنید. زیرا /د، d/ یک آوای دهانی است؛ هوا از دهان خارج می‌شود و بینی در تولید آن نقشی ندارد. این تجربهٔ کوتاه، مرز میان دو دسته از آواها را برای شما ملموس می‌کند؛ آن‌هایی که از بینی می‌گذرد و آن‌هایی که فقط از دهان. #زبان_شناسی @midhistor

🌱 ریشه‌شناسی مُغ ۱. معنای اولیه ریشهٔ واژه «مُغ» به معنای «ژرف و گود» است. این مفهوم بیانگر عمق، ژرفا و رازآمیزی است. ۲. انتقال معنا این صفت به افرادی که دارای دانش عمیق و ژرف بودند، اطلاق شد. این افراد به دلیل دانش گسترده و عمیق خود در ستاره‌شناسی، آیین‌ها و رازهای پنهان دانش، «مُغ» نامیده شدند. ۳. سیر تحول واژه · اوستایی: مَگَ ← ژرفا، گودی، و جایگاه دانشمند · پارسی باستان: magu- (مَگو) ← صاحب دانش ژرف · فارسی میانه: mow ← موبد زرتشتی · فارسی دری: مُغ / مُغان ۴. مشتقات · موبد (mowbed = سالار مغان) ← پیشوایان دینی · مجوس (معرب مُغ/مگوس در عربی) ← زرتشتی؛ *مسیر: پارسی باستان ← یونانی/لاتین ← عربی ← فارسی · واژهٔ magic (جادو/ در اروپا) ← تحریفی از معنای «دانش ژرف»؛ *مسیر: پارسی باستان ← یونانی (μάγος) ← لاتین (magus / magi) ← زبان‌های اروپایی این مفهوم به دلیل دانش عمیق و ژرف این افراد، بر آنان اطلاق شد و آن‌ها «مغ» نامیده شدند. در تفاسیر غربی، به دلیل عدم درک آن دانش‌ها، این واژه به «جادو» فروکاسته شد. @midhistor

🌱 تمدن ۲۵۰۰ ساله... این عدد نه یک واقعیت تاریخی، بلکه برساخته‌ای قراردادی است. این عدد به بنیانگذاری هخامنشی به دست کوروش بزرگ اشاره دارد. ریشهٔ این چارچوب را باید در سدهٔ نوزدهم و نظریه‌های نژادی آرتور دو گوبینو جستجو کرد که تاریخ ایران را به دو پارهٔ «پیش از آریایی» و «پس از آریایی» تقسیم نموده و تمدن‌های کهن این سرزمین را به حاشیه راند. در برابر این روایت، می‌توان روایتی دیگرگون ساخت. ایران تمدنی با دستکم ۱۰۰۰۰ سال انباشت مدنی و فرهنگی است. شواهد باستان‌شناختی مانند چغامیش و اوریدو (۸۵۰۰ سال) سیَلک (۸۰۰۰ سال)، تپه‌حصار (۷۵۰۰ سال)، شهرسوخته (۷۰۰۰ سال)، شوش (۶۵۰۰ سال) و... نشان می‌دهد که ایرانِ پیش از ایلام و ماد و هخامنشی، نه «پیش از تاریخ»، بلکه در گسترهٔ «تاریخ آغازین» جای می‌گیرد. تفکیک «تاریخ» از «پیش از تاریخ» صرفاً برچسبی روش‌شناختی است، نه واقعیتی مطلق. سیَلک، شوش، ایلام، ماد و هخامنشی حلقه‌های یک زنجیر پیوسته‌اند. بازخوانی روایت ایرانِ ۷۵۰۰ ساله، نه یک کار احساسی، بلکه ضرورتی علمی و هویتی است تا پیوستار تمدنی خود را بازشناسیم و بازگو کنیم. @midhistor

🌱 خوانش پارینه‌سنگی روایت‌های کهن ایرانی این پژوهش، دیوان در متون کهن ایرانی را با نئاندرتال‌ها؛ مردمانِ نسل کیومرث و هوشنگ و فریدون را با انسان خردمند؛ و سرماهای مندرج در متون را با یخبندان‌های زمین هم‌ارز می‌داند. این ادعا با شواهدی از اوستا، متون پهلوی، شاهنامه و طبری پیش می‌رود. سه تصویر کلیدی شامل نقشهٔ پراکنش، نمودار دما، و گسترهٔ نئاندرتال تا زاگرس، ستون بصری فرضیه را می‌سازد؛ یعنی نئاندرتال در کمربند سرد شمالی، انسان در کمربند گرم جنوبی، و میدان برخورد در البرز و زاگرس واقع است. مقاله‌ای از Scientific Reports (سامان گوران، ۲۰۲۴)، زاگرس را دالان تماس دو گونه معرفی و شکاف حلقهٔ زمانی و مکانی فرضیه را پر می‌کند. . سرزمین مزندرها در آغاز پهنۀ گسترده‌ای بود و سپس به دامنه‌های شمالی البرز فروکاهید. . کشته شدن سیامک، با زمان و‌ مکان برخورد انسان و نئاندرتال در زاگرس شمالی می‌خواند. . دزدیدن زنان انسان توسط عفاریت، با گزارش‌های انسان‌شناسی هم‌ارز است. داوری منصفانه دربارهٔ این پژوهش، معیاری یکسان با داوریِ تفاسیر غربی و توجه به خلاء کاوش‌های باستان‌شناختی در فلات ایران را می‌طلبد.

#هوشواره

@midhistor

🍃 مقاله اصلی: پاسخ اسناد ملی ایران به دانش انسان‌شناسی مهرداد ایران‌مهر نوشتار حاضر می‌کوشد با رویکردی تطبیقی، میان یافته‌های نوین دانش انسان‌شناسی و روایت‌های کهن اسناد ملی ایران پیوندی معنادار برقرار نماید. با تکیه بر داده‌های انسان‌شناسی، زمان‌بندی یخبندان‌های زمین و...؛ رخدادهای استوره‌ای ایرانی، نه افسانه، بلکه بازتابی نمادین از دوره‌های واقعی زیست انسان در فلات ایران است. بر این اساس، سرماهای دوران سیامک، جمشید و کیخسرو با یخبندان‌های متاخر زمین هم‌سنجی شده و چهره‌هایی چون کیومرث، هوشنگ، تهمورث، جمشید و فریدون، نام‌هایی برای دوره‌های انسان‌شناختی در نظر گرفته می‌گردد. همچنین، دیوان مزندر یادکردی از نئاندرتال‌ها و دیگر انسان‌سایان کهن هستند که در شمال فلات و نواحی سرد می‌زیستند و رانده شدن، نابودی و آمیزش آن‌ها با انسان نوین در متون اوستایی و پهلوی بازتاب یافته است. نام مازندران نیز در اصل به سرزمینی گسترده، نه به یک استان کنونی، اشاره داشته است. در پایان، بازخوانی اسناد ملی ایران در چارچوب دانش انسان‌شناسی ضروری بوده و خاستگاه جنوبی جمعیت‌های انسانی فلات نکته‌ای کلیدی می‌باشد. @oldhistor

🍃🌱 تیرگان-مهرگان جشن تیرگان و مهرگان از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی‌اند که در طول تاریخ، دو زمان متفاوت برای برگزاری یافته‌اند. چهار جشن بزرگ ایرانیان در آغاز فصل‌ها شامل نوروز در آغاز بهار، تیرگان در آغاز تابستان، مهرگان در آغاز پاییز و چله در آغاز زمستان می‌باشد. مهرگان (بزرگ) در اصل با اعتدال پاییزی پیوند داشت و در اول مهر برگزار می‌شد. یادآور پیروزی فریدون بر ضحاک: به روز خجسته سر مهرماه به سر بر نهاد آن کیانی کلاه اما از دورهٔ ساسانی، مهرگان به روز مهر از ماه مهر، منتقل شد. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه از مهرگان عامه در روز مهر و مهرگان خاصه در روز رام یاد می‌کند. تیرگان (بزرگ) نیز با انقلاب تابستانی و پرتاب تیر آرش از فراز دماوند پیوند داشت و در اول تیر برگزار می‌شد. بعدها زمان آن به روز تیر از ماه تیر، منتقل شد. امروزه تفاوت تقویم باستانی و خیامی، بر این دوگانگی افزوده و موجب تشتت در تعیین روز جشن‌ها شده است. (۱۰ و ۱۳ تیر؛ ۱۰ و ۱۶ مهر) پیشنهاد این است که برای بازگشت به فرزانش اصلی این جشن‌ها، تیرگان و مهرگان همانند نوروز و چله، در روزهای آغاز (یکم) تابستان و پاییز تثبیت گردد. @oldhistor @midhistor

🌱 داده‌های جهت‌دار هوشواره‌های تصویرساز، در بازنمایی «ایران باستان»، همیشه فضایی عربی-اسلامی تولید می‌کند. ریشهٔ این خطا نه صرفاً فنی، بلکه حاصل سوگیری داده‌های آموزشی غرب‌محور است. هانتینگتون در «برخورد تمدن‌ها»، ایران را ذیل تمدن اسلامی تعریف کرد و ایرانِ پیش از اسلام را از حافظهٔ تمدنی حذف نمود. نمونه‌های هوشواره، با تکیه بر داده‌های انگلیسی‌زبان، ایران را از دریچهٔ چارچوب‌های عربی-اسلامی می‌بیند؛ و تصاویر هخامنشی، اشکانی و ساسانی در داده‌ها غایب است. نتیجه آنکه، فردوسی با عبا و قبا در فضایی شبیه مسجد و با خط ثلث، و رستم و اسفندیار نیز عرب مسلمان تصویر می‌شوند. خط فارسی نیز قربانی است؛ ابزارها نستعلیق تولید نمی‌کند و هر «Persian» را با خط شبیه نسخ کوفی می‌کشد. این پدیده، بازتولید نگاه شرق‌شناسانه است که ایران را در تمدن اسلامی حل می‌کند. نقد اصلی آن است که تمدن مرز ثابت ندارد؛ ایران حتی پس از اسلام، هویت تمدنی خود را با زبان فارسی، نوروز، شاهنامه و معماری حفظ کرد. راه‌حل، تولید داده‌های آموزشی ایرانی است. تا آن زمان، صدای مستقل ایران باستان خاموش خواهد ماند. @midhistor