تفکر، یادگیری، مشاهده‌(تیم)

🔸️قدم زدن در جهان     از میان تعاریف مختلف شایستگی، مدل دوست قدیمی‌ام استاد علیپور - مشاور فوق‌العاده‌ی مدیریت- بیشتر به دلم نشست. وقتی بعد از معارف و مهارت‌ها به تعریف منش در دیدگاه او رسیدم،  با سه‌گانه‌ی جسم و ذهن و روح روبرو شدم. ذهن و روح را از نظرگاه روان‌شناسان و فیلسوفان و عرفا در تبیین سبک زندگی  رهبران شایسته‌ی سازمانی بسیار کاویده و زیسته‌ام اما در ارتباط عمیق آن با جسم کمی دچار ابهام بودم. به نظرم این ظروف مرتبطه در منش مرا به چیزی فراتر از دیده‌ها و خوانده‌ها و شنیده‌ها و زیسته‌هایم فرا می‌خواند و هر چه می‌اندیشیدم در‌نمی‌یافتم تا اینکه امروز صبح زود ناگهان یاد پروفسور بیژن خرم فقید افتادم. چند سال پیش به‌همت دوست و استاد عزیزم جناب مسعود بینش مشاور و نویسنده‌ی فرهیخته‌ی مدیریت، پروفسور بیژن خرم برای درس تفکر سیستمی به شرکت توگا دعوت شدند. او آن موقع سن بالایی داشت. ارتباط عمیقی بین‌مان شکل گرفت. بارها در سخنرانی‌ها و کلاس‌هایش شرکت کردم و گفت‌و‌گوهای دونفره‌‌ی جذابی بین‌مان پیش آمد و من با اشتیاق محو مرام و منش این مرد بزرگ شدم.  حتی موقع غذا خوردن حواسم به دقت او در انتخاب غذاهای سالم و مناسب سنش بود. بسیار شوخ طبع و به واقع سقراطی رفتار می‌کرد. حواسم بود ‌که چطور مدل تغییر در مدل‌های ذهنی  رهبران سازمان‌های بزرگ  را که حاصل سال‌ها همکاری و دوستی‌اش با راسل ایکاف ( به قول خودش راس) و جمشید قراچه‌داغی را دنبال می‌کرد. امروز قبل از طلوع خورشید ناگهان یاد خاطره و سخنی از ایشان افتادم و گفتم آن را در این یادداشت با دوستانم به اشتراک بگذارم. یک روز  موقع "قدم زدن در جهان" - که تعبیر من از گفت‌وگو با بزرگان است و آن را از کتاب خوب خانم جولیا کامرون وام گرفت‌ام -  پروفسور خرم  با شوخ طبعی تمام اشاره به عضله‌ی بازویش کرد. پرسیدم:‌ "توی این سن استاد چطور اینقدر بدن ورزیده‌ای دارید؟!" گفت: "هر روز صبح صدو و پنجاه  تا شنا می‌زنم. " شنا رفتن روی زمین را  تجربه کرده بودم و می‌دانستم این عدد اصلا آسان نیست. گفت: "سه تا پنجاه تا هر صبح می روم. خیلی ساله الان. " حالا که این جملات را می‌نویسم با خود می اندیشم که خودِ صد و پنجاه تا شنا زدن «عمل فیزیکی» است، اما چرایی، تداوم و نظمی که پشت آن، عینِ «منش» است. اگر از نگاه سیستمی و همان تعریف سه‌گانه به ماجرای دکتر خرم نگاه کنیم، می‌توان پیوند عمیق آن را دید: ۱. دیسیپلین و اراده‌ی زیسته (Embodied Discipline) صد و پنجاه عدد شنا رفتن در هر روز صبح، کار عضلات سینه و بازو نیست؛ کار «تسلط ذهن بر تمایل به راحتی» است. منش یعنی توانایی پایبندی به یک تعهد، حتی زمانی که حال و حوصله‌اش را نداری. این رفتار فیزیکی، یک «آیین روزانه»  برای تثبیت انضباط درونی، اراده و تاب‌آوری بوده است. جسم در اینجا نه فقط یک ماشین بیولوژیک، بلکه ابزاری برای تربیت و تجلی شخصیت و منش است. ۲. هم‌سویی عمل و باور (Integrity / یکپارچگی) پروفسور خرم استاد تفکر سیستمی بود؛ متفکری که از کلیت، پایداری، بازخورد و تعادل کل سیستم حرف می‌زد. کسی که از «کل‌نگری» دم می‌زند اما به زیرسیستمِ اصلی خودش (یعنی بدن و فیزیولوژی که حامل تفکر اوست) بی‌توجه باشد، دچار عدم‌تعادل سیستمی است. ورزش منظم او نشان‌دهنده یکپارچگی بود. ما  به عنوان یک سیستم زنده، نیاز به نگهداری و نظم درونی داریم. ۳. مفهوم «حکمت جسمانی» (Somatic Intelligence) در ادبیات جدید رهبری به این پدیده می‌گویند Embodied Leadership یا رهبری جسمانی‌شده. وضعیت فیزیکی، تاب‌آوری بیولوژیک، سطح انرژی و حتی هورمون‌هایی که از یک بدن فعال ترشح می‌شوند، مستقیماً بر وضوح ذهن، آرامش در بحران، و عدم واکنش هیجانی اثر می‌گذارند. بدنی که ورزیده است، ذهنی را حمل می‌کند که دیرتر فرسوده می‌شود و تصمیم‌های باکیفیت‌تری می‌گیرد. به قول ارسطو فضیلت  یک عمل نیست، بلکه یک عادت است؛ ما همانی هستیم که مکرراً انجام می‌دهیم. صد و پنجاه شنای هر روزه‌ی دکتر خرم، آیینه‌ی فضیلتِ استمرار و خودفرمانی او بود. استاد خرم با تکرار شنای روزانه، یک سیستم بسته و خودتنظیم (Cybernetic Loop) ساخته بود: جسم عرق می‌ریخت و توان بیولوژیک می‌ساخت، ذهن نظم، تمرکز و قدرت فرماندهی را تمرین می‌کرد؛ روح از یکپارچگی عهد و عمل، طهارت اخلاقی و استقامت درونی تغذیه می‌شد. به تعبیر مولانا: «تن ز جان و جان ز تن مستور نیست لیک کس را دید جان دستور نیست» آن شناها، آیین روزانه‌ی پیوند زدن جسم و ذهن و روح در یک کل سیستمی بود. استاد خرم یک متفکر سیستمی اهل تفکر در زمان بود و نیز تجربه‌ی جذبه‌ها و غرقگی‌ها و بی‌خویشی‌ها در بی‌زمانی. یادش به خیر. روانش شاد 🍎🍎🍎 @THINKINGandLEARNING