‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ژرفا‹Olympus› ‌ ‌ ‌

لیست بهترین چنلای هنر، ادبیات، فیلم، گیم و موسیقی✨

آخرین موضوعی که میخواستم درموردش بگم این بود که ممکنه خیلیا فکر کنن اگزیستانسیالیسم یک دیدگاه بد بینانست، اما نه لزوما، نه بد بینانه نیست. خیلی‌ها در ابتدا اون رو بدبینانه می‌بینن، چون درباره‌ی مرگ، تنهایی و اضطراب صحبت می‌کنه. اما هدفش ناامید کردن نیست؛ بلکه میخواد بگه چون زندگی از قبل معنا نداره، تو فرصت داری خودت به آن معنا بدی. به همین دلیل بعضی‌ها اگزیستانسیالیسم رو «فلسفه‌ی آزادی و مسئولیت انسان» میدونن. این بود از مجموع چیزایی که من تونستم درمورد اگزیستانسیالیسم براتون بگم، هرچند خیلی خلاصه بود ولی امیدوارم خودتون ایده‌ی اصلی رو گرفته باشید. اگه دوست داشتید کتاب و پادکست و... درموردش گوش بدید و بخونید یا تشریف بیارید پیوی یا بات ناشناس و بپرسید، بهتون منابع معرفی میکنم.

بعد سؤال مهمی مطرح کرد، "اگر دیگر آن چارچوب قدیمی وجود ندارد، انسان چگونه باید زندگی کند؟" و خودش اومد به این سوال پاسخ داد. جواب راحت بود، "انسان باید ارزش‌های خودش را خلق کند." و این هسته‌ی اگزیستانسیالیسمه. حالا تا الان اصلا از این که واژه‌ی اگزیستانسیالیسم از کجا اومده چیزی نگفتیم، این واژه برمیگرده به دوران بعد از جنگ جهانی دوم(چه حرف هایی که درمورد این قسمت از تاریخ ندارم و اصلا نمی‌دونم میتونم براتون جمع آوریش کنم یا نه) اونجا مردم اصلا توی یک فضای شوک شدن عجیبی بودن چرا این همه خشونت اتفاق افتاد؟ اصلا زندگی معنایی هم داره؟ انسان واقعاً آزاد است یا متوهم؟ اینا دیگه سوال های پرسشگرا نبودن، مردم عادی هم شروع کردن به پرسیدن. ژان‌پل سارتر اومد گفت آقا، این اسمش اگزیستانسیالیسمه. البته انقدر هم راحت نیومد همینجوری بگه‌ها، بگذارید درست تعریف کنم. اون توی سخنرانی معروفش که بعدا به کتاب —اگزیستانسیالیسم یک اومانیسم است— تبدیل شد، جملهٔ مشهورش رو گفت، «وجود مقدم بر ماهیت است.» این جمله هم به اندازه‌ی خدا مرده‌است آقای نیچه معروفه. منظورش این بود که انسان اول به دنیا میاد و بعد خودش تبدیل می‌شه به اون چیزی که انتخاب می‌کنه باشه. عجب تاریخچه ای داشت، نه؟ هنوز اصلا چیزی درمورد خود تفکر اگزیستانسیالیستی چیزی نگفتیم. بگذارید براتون خلاصه کنم چون همچین چیزی رو توی هزاران صفحه هم توضیح بدی باز هم کمه. اگزیستانسیالیسم یا هستی‌گرایی یک جریان فلسفیه که می‌گه مهم‌ترین مسئله اینه که انسان چگونه زندگی می‌کند و چگونه به زندگی خودش معنا می‌دهد. "انسان اول وجود پیدا می‌کند و بعد خودش ماهیت و معنای زندگی‌اش را می‌سازد." معنای جمله‌ی سارتر، همون معنای اگزیستانسیالیسمه. اگزیستانسیالیسم به چند ایده وابسته‌ست. آزادی به همراه مسئولیت، اضطراب وجودی، اصالت و پوچی. ما آزادی زیادی برای انتخاب داریم. شغل، روابط، ارزش‌ها و سبک زندگی‌ و... رو تا حد خیلی زیادی خودمون انتخاب می‌کنیم. اما این آزادی انتخاب وابسته به مسئولیته. اگر انتخاب می‌کنیم، دیگه نمی‌تونیم همیشه تقصیر رو گردن جامعه، خانواده یا سرنوشت و این و اون بندازیم. وقتی متوجه می‌شیم که هیچ نسخه‌ی آماده‌ای برای زندگی وجود نداره، ممکنه دچار اضطراب وجودی بشیم. همون اتفاقی که بعد از انقلاب علمی و جنگ جهانی دوم برای مردم افتاد. سوال ها حجوم میارن و اصلا "آیا زندگی ارزش دارد؟" نظر اگزیستانسیالیست‌ها، این سؤال‌ها طبیعی‌ان و واکنش انسانی هر آدم در مواجهه با همچین چیزیه. یکی از مهم‌ترین مفاهیم این فلسفه، زندگیِ اصیله، با همون ایده ی اصالت. یعنی بر اساس ارزش‌ها و انتخاب‌های خودت زندگی کنی، نه صرفا مطابق انتظار دیگران. این حرف تو اون دوران یه ساختار شکنی عظیمی بود برای خودش، حتی هنوز هم عرف جامعه نیست چه برسه به اون موقع. ببینید دیگه فیلسوفا از چی داشتن حرف می‌زدن. ما همین امروز هم با این مسائل دست و پنجه نرم می‌کنیم. انتخاب رشته فقط برای راضی کردن خانواده؟ انتخاب شغل فقط به خاطر فشار جامعه؟ ازدواج کردن چون ازت انتظار می‌ره؟ از نگاه اگزیستانسیالیسم، این نوعی فاصله گرفتن از «خودِ واقعی»ـه. حالا می‌رسیم به ایده‌ی پوچی، گاهی انسان احساس می‌کنه جهان نسبت به خواسته‌ها و رنج‌های او بی‌تفاوته. این ایده ر آلبر کامو خیلی مشهور کرد(که بعدا درمورد ابزودسیم آلبر کامو هم مفصل توضیح می‌دم) کامو می‌گفت جهان ذاتا معنا ندارد؛ اما انسان می‌تواند با وجود این بی‌معنایی، خودش معنا خلق کند و این وضعیت را «پوچی» (Absurd) می‌نامید. پس ابزودسیم و اگزیستانسیالیسم یک رابطه‌ی نزدیک و عجیبی باهم دارن. حالا بگذارید کمک کنم بفهمید خودتون چجوری فکر می‌کنید از خودت بپرس «شغل اینده‌م باید چی باشه؟» یک پاسخ غیر اگزیستانسیالیستی ممکه اینجوری باشه: «باید همون چیزی بشی که جامعه، خانواده و.. تعیین کرده‌ان یا ازت انتظار دارن.» اما پاسخ اگزیستانسیالیستی همچین چیزیه: «هیچ پاسخ آماده‌ای وجود نداره. تو باید انتخاب کنی و مسئول پیامد انتخابت هم باشی.» من یک مثال میزنم که ممکنه خیلیا رو ناراحت کنه ولی باید بگم من با همه نیستم با یک قشر خاصی هستم. بچها بیاید قبول کنیم که تقریبا تک تک ما از بچگی خانواده هامون بهمون گفتن اره تو باید دکتر بشی تو باید بری تجربی چون خیلی باهوشی و از این حرفا. گوش هممون به اندازه‌ی کافی پره. یک سریا هستن واقعا علاقه دارن، استعداد و علاقه‌شون در زمینه دکتری و تجربیه و انتخابشون درسته. اما کسی که برای «دکتر شدن چون توی جامعه خوبه» می ه با چون از بچگی بهش گفتن خب قطعا انتخابش اونقدرا هم مستقل نبوده دیگه. این یک مثال سادشه که تو همسن های خودمون زیاده.

من معمولا اینجور چیزا رو با پایه‌گذار شروع میکنم، مثلا اگه درمورد ابزودسیم بود درمورد آلبر کامو میگفتم و چی شد که به این نتیجه رسید. اما خب بر خلاف تصور خیلیامون اگزیستانسیالیسم، پایه گذار مشخص نداره. اما همچنان می‌خوام بگم که چی شد که به این نتیجه رسیدیم. قبل از اگزیستانسیالیسم؛ جهان خیلی مطمئن‌تر به نظر می‌رسید. تا حدود قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم، خیلی از مردم اروپا تصور می‌کردن که پاسخ پرسش‌های اساسی زندگی تقریبا مشخصه. یعنی فکر میکردن هدف زندگی رو تعیین کرده، دین چارچوب اخلاق رو مشخص می‌کنه، جامعه جایگاه هر فرد رو مشخص می‌کنه، عقل می‌تونه تقریباً همه‌چیز رو توضیح بده و... اما یهو انقلاب علمی و قدرت گرفتن علم این پایه های اعتقادی رو به لرزش در آورد. از زمان ایزاک نیوتن تا قرن نوزدهم، علم خیلی موفق شد. کم‌کم یک سری سوال مطرح شد که تا قبل از اون بی معنی بنظر می رسیدن، مثلا "اگر جهان با قوانین فیزیکی کار می‌کند، پس نقش خدا و معنای از پیش تعیین‌شده چیه؟" و خب اونجا، علم تونست «چگونه» رو توضیح بده، اما نتونست به «چرا زندگی می‌کنیم؟» هم پاسخ بده. مردم کم کم شروع کردن به فکر کردن و سوال کردن، دیگه مثل گذشته بدون سوال کردن، آموزه‌های دینی رو نمی‌پذیرفتن. کم‌کم انسان با خلا روبه‌رو شد. حالا این خلا کم نبود، همون موقع ها انقلاب صنعتی هم شکل گرفت. شهرها بزرگ شدن آدم‌ها از روستاها جدا شدن کارخانه‌ها شکل گرفتن و و و کلیی چیزای دیگه که خودتون از من بهتر می‌دونید. انقلاب صنعتی یکی از مهم ترین انقلاب های بشر محسوب میشه شاید حتی مهم ترینش چون به لطف اون الان زندگی انقدر راحتی داریم. ولی خب اون اولا اونقدرا هم راحت نبوده و بگذریم از این که اون موقع یک جو عجیبی تو جامعه پیش اومد. مردم یهو از اون طبیعت و خدا و کلیسا به چرخدنده های یک ماشین بزرگ به اسم جامعه تبدیل شدن و قطعا همچین تغییر بزرگ و بهویی‌ای سنگینه. این احساس تنهایی و بیگانگی یکی از زمینه‌های مهم شکل‌گیری اگزیستانسیالیسم بود. خب حالا بی اون نمیشه که دیگه واقعا هیچکس برای اولین بار درموردش رسماً حرف نزده باشه، مگه نه؟ ولی خب اینجا هم یکم پیچیده میشه چون همون‌طور که گفتم یک روند تدریجی بوده. اما ما هم همینجوری تدریجی پیش می‌بریم. بیشتر مورخان فلسفه، سورن کی‌یرکگور رو پدر اگزیستانسیالیسم می‌دونن. بین سال‌های ۱۸۱۳ تا ۱۸۵۵ زندگی می‌کرد. ولی خب هیچوقت تو زندگیش از کلمه‌ی «اگزیستانسیالیسم» استفاده نکرد ولی یک جورایی میشه گفت اولین کسی بود که درمورد ایده‌ی خامش رسماً حرف زد. حالا اصلا درمورد چی حرف می‌زد؟ اون موقع ها، فلسفه‌ی گئورگ ویلهلم فریدریش هگل(بعضی جاها به شخصه من واقعا هگل رو قبول ندارم) بسیار مشهور بود. هگل می‌خواست یک سیستم عظیم بسازه که کل تاریخ، جامعه و انسان را توضیح بدهد. (که درمورد این قبلا حرف زدم اگه اشتباه نکنم، همون که سه دسته بندی تاریخی داشت و ایران رو توی دسته ی اول قرار داده بود) کی‌یرکگور تو اعتراض به این کار، همچین جمله‌ای گفت: «شما دربارهٔ انسان حرف می‌زنید، اما فراموش کرده‌اید که یک انسان واقعی چگونه زندگی می‌کند.» کی‌یرکگور معتقد بود مهم ترین سوال "جهان چگونه کار می‌کند؟" نیست و "من، به عنوان یک انسان، چگونه باید زندگی کنم؟" مهمه. یکی از آثار مهمش کتاب —یا این یا آن— بود. موضوعش این بود که انسان دائماً میان شیوه‌های مختلف زندگی در حال انتخاب کردنه. میخواست نشون بده که فرار از انتخاب هم خودش یک انتخابه. توی همون سال یک کتاب دیگه نوشت —ترس و لرز— موضوعش رابطه‌ی فرد با خدا و اضطراب ناشی از انتخاب و مسئولیت شخصی بود. برای اولین بار مفهوم «جهش ایمان» رو مطرح کرد.(بعدا درمورد اون هم حرف می‌زنیم.) بعد از اون، کتاب —مفهوم اضطراب— رونوشت. ایده‌ی اصلی این بود که اضطراب بیماری نیست بلکه بهایی هست که انسان برای آزادی می‌پردازد. یعنی چون آزادی انتخاب داری، اضطراب هم داری. همه‌ی اینا با هم، پایه های تفکر اگزیستانسیالیستی بود هرچند کی‌یرکگور اسمی براش نداشت. بعدش یکی دیگه وارد شد، به‌به. رسیدیم به همین آقای سیبیل کلفت که توی ویدیوی بالا هست و سالهاست همه دارن دعوا می‌کنن که آقای نیچه اگزیستانسیالیسته یا نهیلیست. درسته، فریدریش نیچه وارد شد و با زار زدن نوشت «خدا مرده است.» با همین جمله جهان رو تکون داد. تقریبا از هر کسی بپرسی نیچه کیه بهت میگه «خدا مرده است.» حتی اگه هیچ چیز دیگه ازش ندونه. این جمله توی کتاب —علم شادمانه— نوشته شد. حالا اصلا خدا مرده‌است چی هست اصلا؟ منظورش خب قطعا این نبود که خدا واقعاً به صورت الهی مرده است. در واقع داشت می‌گفت جامعه‌ی مدرن دیگه نمی‌تونه مثل گذشته بر ایمان سنتی تکیه کنه.

حتما جوین باشین، اگه ساین تو چنلتون بسته ست برام لینک بفرستین (وگرنه نمیذارم تو فولدر)

چنلو چک کنین که فولدرو گذاشتم فورش کنین