Meow History

برای ماراتن هم نمی‌توانیم یک شمار قطعی و قابل اثبات برای سپاه هخامنشی بدهیم حتی درباره ی شمار سواره‌نظام نیز پژوهش‌های امروزی تاکید می‌کنند که شواهد کافی برای تعیین شمار دقیق نداریم

«ایران 100 هزار یا 600 هزار سرباز داشت و یونان فقط10هزار نفر»بدونید چرت پرته آیا سکاها هم در سپاه داریوش بودند؟ بله شواهد پژوهشی وجود سکاها در نیروهای هخامنشی را تابید می‌کند

یک پژوهش دانشگاهی بسیار قوی اشاره می‌کند که سکاهای ایرانی‌زبان آسیای میانه در ماراتن در کنار نیروهای برگزیده ی سپاه هخامنشی حضور داشتند پس سپاه هخامنشی تنها «پارسی‌ها» نبود؛ یک سپاه چندتیره از مردمان شاهنشاهی بود

اما آتنی‌ها توانستند خودشان را به شهر برسانند در نتیجه، آتن تصرف نشد و ناوگان هخامنشی سرانجام به سوی آسیا بازگشت آیا داریوش بزرگ خودش در ماراتن بود؟ نه.

داریوش بزرگ در ایران بود فرماندهی لشکرکشی با داتیس و اَرتافرنه بود پس عبارت‌هایی مثل «داریوش در ماراتن شکست خورد» از نظر دقیق تاریخی درست نیست درست‌تر این است: سپاهی که به فرمان داریوش به یونان فرستاده شده بود در ماراتن شکست خورد شمار سپاهیان چقدر بود؟

اینجا یکی از جاهایی است که باید خیلی مراقب داستان‌های قدیمی باشیم عددهای بسیار بزرگی که در نوشته‌های باستانی دیده می‌شوند که قابل اعتماد نیستند حتی درباره ی سپاه بزرگ خشایارشا در سال 480 پیش از میلاد، پژوهشگران امروزی معتقدند شمارهای نویسندگان باستانی بسیار اغراق‌آمیز بوده است

شرح دقیق آرایش سپاه، شمار سربازان ک لحظه‌به‌لحظه ی نبرد از منابع ایرانی در دست نیست

سپاه آتن از مواضع خود پیشروی کرد و با نیروهای هخامنشی درگیر شد نبرد سختی رخ داد. در پایان، نیروهای آتن توانستند سپاه هخامنشی را عقب برانند و به سوی کشتی‌ها بازگردانند

هفت کشتی هخامنشی، بنا بر گزارش سنتی، به دست آتنی‌ها افتاد این جزییات از منابع یونانی می‌آید نه از سند ایرانی. آیا همه ی سپاه هخامنشی نابود شد؟ نه

این تصور که «کل سپاه ایران نابود شد» درست نیست نیروی هخامنشی توانست دوباره سوار کشتی شود و از آتیک خارج شود داتیس و نیروهایش به سوی آسیا بازگشتند. پس: شکست در ماراتن ≠ نابودی سپاه هخامنشی بلکه یک شکست در رسیدن به هدف لشکرکشی بود

آیا آتن پس از ماراتن نجات پیدا کرد؟ بله یکی از نکته‌های مهم این است که ناوگان هخامنشی پس از نبرد مستقیما به آتن رفت تا شاید پیش از بازگشت نیروی آتنی به شهر حمله‌ای انجام دهد

بعد از آن مقصد بعدی آتن بود چرا ماراتن را انتخاب کردند؟ ماراتن در شمال‌شرقی آتیک قرار دارد دشت بزرگی است که برای فرود نیروها و حرکت سپاه مناسب بود

در منابع یونانی آمده که ماراتن به دلیل زمین مناسب برای سواره‌نظام نیز انتخاب شده بود؛ اما درباره ی اندازه و شمار سواره‌نظام هخامنشی نمی‌توان با اطمینان سخن گفت پژوهش‌های نوین نیز شمارهای بزرگ سنتی را قابل اعتماد نمی‌دانند

آتنی‌ها فهمیدند سپاه هخامنشی در ماراتن فرود آمده است نیروی آتنی به سوی ماراتن حرکت کرد اسپارت نیز برای یاری فراخوانده شد اما نیروی اسپارتی به موقع به میدان نرسید در نتیجه نبرد اصلی میان سپاه هخامنشی و نیروی آتنی رخ داد

بنابراین لشکرکشی 490 پیش از میلاد را می‌توان بخشی از تلاش داریوش برای تنبیه و زیر فرمان آوردن آتن دانست

پی نوشت : این لشکرکشی فقط «جنگ برای کشورگشایی» نبود؛ اِرِتریا و آتن به عنوان پشتیبانان شورش ایونی هدف گرفته شدند سپاه هخامنشی از کجا آمد؟

سپاه از آسیای کوچک به سوی دریای اژه رفت داتیس فرماندهی لشکرکشی را بر دوش داشت و ناوگان بزرگی همراه سپاه بود از مسیر جزیره‌های دریای اژه حرکت کردند در برخی جزیره‌ها درگیری و فرمانبرداری رخ داد

سپس به اِرِتریا رسیدند اِرِتریا سقوط کرد آرتیا همان اِرِتریا است، نه «اِرتیا». اِرِتریا (Eretria) یک شهر /دولت یونانی در جزیرهٔ اِوْبویَه بود؛ نه یک استان نام یونانی: اِرِتریا جایگاه امروزی: جزیرهٔ اِوْبویَه در یونان، روبه‌روی آتیک و نزدیک آتن در روزگار داریوش بزرگ یکی از شهرهای یونانی بود که در شورش ایونی به شورشیان کمک کرد

به همین دلیل در لشکرکشی سال 490 پیش از میلاد سپاه هخامنشی نخست اِرِتریا را گرفت و سپس به سوی ماراتن رفت

دوم: هدف اصلی، آتن و اِرِتریا بودند فرماندهان سپاه داریوش: داتیس و اَرتافرنه بودند نام داتیس در اسناد ایرانی به شکل داتیا بازتاب یافته و اصل ایرانی دارد اَرتافرنه نیز در نوشته‌های ایلامی به صورت‌هایی مانند ایرداپَرنا دیده می‌شود

سوم: اِرِتریا به دست هخامنشیان افتاد سپاه هخامنشی پیش از رسیدن به ماراتن، اِرِتریا را گرفت و مردم آن را کوچ داد بنا بر گزارش‌های موجود گروهی از آنان در اَردِریکّه نزدیک شوش، جای داده شدند بنابراین لشکرکشی تا اینجا برای هخامنشیان کاملا کامیاب بود

پس از سرکوب شورش ایونی، آتن همچنان یک دشمن سیاسی برای شاهنشاهی بود آتنی‌ها در شورش ایونی به آتش زدن سارد کمک کرده بودند.

تقریباً هیچ گزارشی از خود نبرد نداریم در سنگ‌نبشته‌های داریوش بزرگ از جمله بیستون و دیگر نوشته‌های شاهی، ماراتن شرح داده نشده است بیستون مربوط به سال‌های نخست شاهی داریوش است و بیشتر درباره ی شورش‌های آغاز فرمانروایی اوست اما منابع هخامنشی چند نکته ی مهم را برای ما روشن می‌کنند

نخست: داریوش واقعا با سرزمین‌های یونانی درگیر بود شورش ایونی در آسیای کوچک از 499 پیش از میلاد آغاز شد و آتنی‌ها و اِرِتریایی‌ها به شورشیان یاری رساندند این شورش سرانجام به سود هخامنشیان پایان یافت

پس لشکرکشی 490 پیش از میلاد ناگهان و بی‌دلیل رخ نداد

برای خود نبرد ماراتن هیچ سنگ‌نبشته ی داریوش یا گزارش دیوانی هخامنشی که شرح نبرد را بدهد نداریم. بنابراین اگر بخوایم بازگو کنیم ناچاریم در بخش‌هایی از منابع یونانی و باستان‌شناسی بهره بگیریم اما می‌توانیم روایت‌های افسانه‌ای و اغراق آمیز مشخص کنیم

⚔️ نبرد ماراتن: 490 پیش از میلاد ( پیش از میلاد مسیح ) نام یونانی آن :ماخِی تو ماراثونوس در پارسی امروزی نبرد ماراتن است این نبرد بخشی از نخستین لشکرکشی بزرگ هخامنشیان به سرزمین اصلی یونان در روزگار داریوش بزرگ / یکم بود

سکاها یک کشور یکپارچه نبودند بلکه گروه‌های گوناگون از مردمان اسب‌سوار و کوچ‌رو بودند. جایگاه زندگی آنان: شمال دریای سیاه (اوکراین امروزی) جنوب روسیه قزاقستان بخش‌هایی از آسیای میانه

در سنگ‌نبشته‌های داریوش از چند گروه سکا نام برده شده است، مانند: سکای تیزخود (سکاهای کلاه‌نوک‌تیز) سکای آن‌سوی دریا سکای هوم‌نوش داریوش به برخی از این گروه‌ها لشکر کشید و در سنگ‌نبشته‌هایش آنان را در شمار مردمان زیر فرمان خود آورده است

پی نوشت : در هنر هخامنشی سکاها را به‌آسانی می‌توان شناخت؛ زیرا معمولا با کلاه‌های بلند و نوک‌تیز و شلوارهای نقش‌دار نمایش داده شده‌اند همین پوشش سبب شده است که در نوشته‌های پارسی باستان یکی از گروه‌های آنان «سکای تیزخود» نامیده شوند

این دو سرزمین در روزگار داریوش در دو سوی شاهنشاهی هخامنشی قرار داشتند.

تراکیه سرزمینی در جنوب‌شرقی اروپا بود امروزه بخش‌های آن در این کشورها قرار دارد: بلغارستان (بزرگ‌ترین بخش) بخش اروپایی ترکیه شمال‌شرقی یونان

داریوش در حدود سال 513 پیش از میلاد سپاهش را از روی تنگه ی بسفر گذراند و بخشی از تراکیه را زیر فرمان شاهنشاهی هخامنشی آورد این دورترین پیشروی هخامنشیان در اروپا در زمان او بود

آنچه خود داریوش بر آن پافشاری می‌کند اگر تنها به سخن خود داریوش تکیه کنیم سه نکته را بارها می‌بینیم

اهورامزدا مرا یاری کرد

من پیرو راستی بودم

دروغ مایه ی شورش و آشوب است

در پایان بیستون نیز به ما ایرانی ها و دیگر مردمان دیگه سفارش می‌کند

تو که پس از این شاه خواهی شد خود را از دروغ به‌خوبی بپای؛ اگر می‌خواهی کشورت استوار بماند، دروغ‌گو را به‌درستی مجازات کن .

این جمله یکی از روشن‌ترین بخش‌های اندیشه ی سیاسی داریوش است و از زبان خود او به ما رسیده نه از نویسندگان یونانی

در سنگ‌نبشته ی بیستون از لشکرکشی به یونان یا هند خبری نیست زیرا این سنگ‌نبشته در آغاز فرمانروایی داریوش نوشته شد و موضوعش تنها به دست گرفتن شاهی و فرونشاندن شورش‌هاست

اما از دیگر سنگ‌نبشته‌های داریوش و یادمان‌های رسمی او می‌دانیم که در سال‌های بعد بخش‌هایی از هند (هندوش) به شاهنشاهی افزوده شد. به سرزمین سکاها لشکر کشید به تراکیه در اروپا رسید با یونانیان وارد نبرد شد که سرانجام به نبرد ماراتون انجامید این رویدادها در سنگ‌نبشته ی بیستون گزارش نشده‌اند بلکه از دیگر سندهای هخامنشی و یافته‌های هم‌روزگار شناخته می‌شوند

گئومات

آثینه (ایلام)

نیدینتو-بِل (بابل)

مَرتیه (ایلام)

فرَوَرتیش (ماد)

چی‌چَن‌تَخمَه (ساگارتی)

فراده (مرو)

وَهیزداته (پارس)

اَرَخَه (بابل)

داریوش همه ی آنان را «دروغ‌گو» (پیروان «دروغ») می‌نامد و می‌گوید به دروغ خود را شاه خواندند.

اگر بخواهیم تنها بر پایه ی نوشته‌های خود داریوش و دیگر سندهای هخامنشی سخن بگوییم و تا جای ممکن از روایت‌های هِرودوت و دیگر نویسندگان یونانی فاصله بگیریم پاسخ این است

داریوش خودش شمار همه ی جنگ‌هایش را در یک سنگ‌نبشته نوشته است در سنگ‌نبشته های بیستون داریوش می‌گوید «پس از آنکه شاه شدم، در یک سال نوزده نبرد کردم به خواست اهورامزدا، نه شاه را شکست دادم و آنان را به بند کشیدم.» این معتبرترین گزارشی است که از خود داریوش در دست داریم

بیشتر این نبردها جنگ با کشورهای بیگانه نبود بلکه برای فرونشاندن شورش‌هایی بود که پس از به شاهی رسیدن او در سراسر شاهنشاهی روی داد

.𝑸𝒐𝒎𝑨𝒅𝒂𝒃𝒊.

این خیلی جالب نیست که زنان سهم آبجو بیشتری داشتند که ارزشش از طلا بیشتر بوده؟ نود سال قبل حین حفاری، بیش از چهل هزار لوح و گل‌نوشته به خط عیلامی کشف شد و سال‌هایی که پروفسور عبدالمجید ارفعی در دانشگاه شیکاگو بودند تعداد زیادی رو ترجمه کردن و در چند جلد با عنوان گل‌نوشته‌های باروی تخت پارسه منتشر کردن که کتاب سال هم شد و برای مطالعه موجود هست و تاکید می‌کنم مبنا مستندات هست نه روایات و شکر که ایران باستان رو مستند در اختیار داریم

این‌ها نیز در سال‌های 1312 تا 1317 خورشیدی در تخت پارسه پیدا شدند اکنون: بیشترشان در موزه ملی ایران هستند شماری نیز در دانشگاه شیکاگو برای پژوهش نگهداری شده‌اند.

ایردَبَمه یک شخص بوده نه یک لوح نام او روی چندین لوح باروی تخت پارسه آمده است بنابراین: سندهای مربوط به او نیز همان سرگذشت لوح‌های بارو را دارند؛ یعنی اکنون میان موزه ملی ایران و دانشگاه شیکاگو قرار دارند. آیا همه ی لوح‌ها به ایران برگشته‌اند؟ نه، هنوز همه برنگشته‌اند

روند بازگرداندن آن‌ها در چند مرحله انجام شده است برای نمونه: در سال 2019 : 1783 لوح به ایران بازگردانده شد در سال 2024: نیز حدود 1100 لوح دیگر به ایران تحویل داده شد

پی نوشت : این لوح‌ها دزدیده نشده بودند دولت ایران در دهه ی 1310 خورشیدی آن‌ها را به صورت امانت برای خوانش و پژوهش به دانشگاه شیکاگو سپرد قرار بود پس از بررسی بازگردانده شوند اما چون شمارشان بسیار زیاد بود و خواندنشان ده‌ها سال زمان برد بازگرداندن آن‌ها نیز مرحله‌به‌مرحله انجام شد