Meow History

با وجود اینکه به سبکِ ادبی مشهور است، اما در کتاب «تاریخ ایران بعد از اسلام» و «دو قرن سکوت» به‌جای قضاوتِ سیاسی، سراغ ریشه‌شناسیِ اسناد و مقایسه‌ی متونِ کهن رفته. او حتی آنجا که از حمله‌ی اعراب می‌گوید، به‌جای خوب/بد، به «چراییِ فروپاشیِ ساختارِ قدرت» پرداخته کتابهای دکتر زرین کوب ممنوع هستند و با سانسور خیلی زیاد چاپ شدن

ایران‌شناسِ نامدار آمریکایی او در کتاب «عصر زرین فرهنگ ایران» صراحتاً می‌گوید: «من عاشق تاریخ ایرانم، اما کاری به سیاستِ امروزِ ایران ندارم.» او همه‌ی کارش را بر پایه‌ی سکه‌ها، کتیبه‌ها و سفال‌ها بنا کرده نه بر پایه‌ی سفارت‌خانه‌ها!

او به‌خاطر روشِ «مقایسه‌ای»اش معروف است یعنی روایتِ یک واقعه را از پنج فرقه و پنج جغرافیای مختلف می‌گیرد و بعد نتیجه‌گیری می‌کند، نه اینکه از قبل بداند چه کسی حق است

قبل از خرید یا دانلودِ هر کتاب تاریخی، فصلِ "منابع و (ibliography) را نگاه کنید اگر 80درصد منابع کتاب، کتاب خود نویسنده یا همفکرانِ سیاسی‌اش باشد شک کنید اما اگر دیدی نویسنده از سه زبانِ مختلف (مثلاً عربی، یونانی و پهلوی) و از بایگانی‌های چند کشور (مثلاً آرشیو عثمانی، روسیه و انگلیس) استفاده کرده، مطمئن باشید که دارد زحمت می‌کشد تا حقیقت را پیدا کند، نه اینکه حقیقت را بسازد

هر کتابی که شروع کردید اگر حس کردی راوی داره بهت زاویه می‌ده کتاب را ببند و برو سراغِ منبعِ بعدی خود این جستجو تو را به یک تاریخ‌شناسِ کوچک تبدیل می‌کند.

کدام کتاب‌ها به‌جای تحمیل نظر نویسنده، خود این اسناد را پیش روی ما می‌گذارند؟ مورخانی که در پی حقیقت‌اند، نه حزب پیدا کردن مورخی که کاملا بی‌طرف باشد، سخت و شاید غیرممکن است اما برخی هستند که به "انصاف تاریخی" پایبندند و تلاش می‌کنند تا جای ممکن از قضاوت‌های سیاسی دوری کنند

سراغ کتاب‌هایی بروید که تا حد امکان از منابع دست اول استفاده می‌کنند به سراغ مورخانی بروید که به بی‌طرفی و دقت شهرت دارند

در آخر بهترین کار این است که چند روایت مختلف از یک دوره تاریخی را کنار هم بگذاریم و با مقایسه آن‌ها به پازلی از حقیقت نزدیک‌تر بشیم مطالعه تاریخی یک مقصد نیست یک سفر لذت‌بخش همیشگی برای کشف حقیقت اس

یکی از هیجان‌انگیزترین کارهایی که یک خواننده تاریخ می‌کند، این است که برود سراغ کتیبه بیستون (آن اثر بزرگ داریوش بزرگ) جالب است بدانی که خودِ داریوش در این کتیبه، یک جاهایی با روایت «هرودوت» (پدر تاریخ یونان) کاملا فرق دارد! مثلاً هرودوت می‌گوید داریوش با حیله تاج و تخت را به دست آورد، اما خودِ سنگ می‌گوید: «به خواست اهورامزدا، من شش دروغ‌گو را کشتم و شاه شدم.»

مورخ بی‌طرف نه یکی را کاملا قبول می‌کند و نه دیگری را بلکه می‌گوید: سنگ‌نبشته سندِ تبلیغاتیِ خودِ شاه است و هرودوت، روایتِ یونانیِ دشمنِ شاه پس حقیقت، جایی در میانه‌ی این دو روایت خوابیده است کتاب‌هایی که به این تضادها اشاره کنند، طلای ناب هستند

📜 سنگ نبشته‌ها؛ نزدیک‌ترین چیز به "دوربین مداربسته" تاریخ

اگر می‌خواهید بدانید در یک رویداد تاریخی واقعا چه گذشته، باید سراغ منابع دست اول بروید این منابع، سندهایی هستند که در همان زمان رویداد یا نزدیک‌ترین زمان به آن نوشته یا ساخته شده‌اند بهترین نمونه‌های این منابع، سنگ‌نبشته‌ها هستند این‌ها نه از سر خوش‌آمدگویی، که برای ثبت یک فرمان یا رویداد مهم کنده‌کاری شده‌اند و به‌عنوان تنها بازمانده مکتوب از بسیاری از رخدادهای تاریخی، ارزشی بی‌مانند دارند

آتوسا → طبق داستان هرودوت داریوش را به لشکرکشی به یونان تشویق کرد. آتوسا → مادر چهار پسر داریوش بود. آتوسا → دختر کوروش بود و این تبار برای جانشینی خشایارشا اهمیت پیدا کرد آتوسا → از نظر هرودوت چنان نفوذی داشت که او را «همه‌توان» توصیف می‌کند.

اما: ❌ چیزهایی که نمی‌توانیم ثابت کنیم نمی‌توانیم با سند بگوییم: داریوش عاشق آتوسا بود. ازدواجشان عاشقانه بود. آتوسا رسما سیاست خارجی داریوش را اداره می‌کرد آتوسا شخصا دستور جانشینی خشایارشا را صادر کرد داستان گفت‌وگوی او درباره ی یونان دقیقا همان‌طور که هرودوت نوشته اتفاق افتاده است چون برای اینها سند هخامنشی هم‌روزگار نداریم و این دقیقا همان جایی است که باید «آتوسای تاریخی» را از «آتوسای روایت هرودوت» جدا کنیم

👑 و این جمله ی خیلی مهم هرودوت است هرودوت در پایان این داستان نظر خودش را اضافه می‌کند: «به نظر من، حتی بدون این پیشنهاد نیز خشایارشا شاه می‌شد؛ زیرا آتوسا همه‌توان بود.»

یعنی هرودوت آتوسا را زنی با نفوذ بسیار زیاد در دربار معرفی می‌کند. اما این نظر خود هرودوت است او نمی‌گوید: «آتوسا رسما فرمان داد خشایارشا شاه شود.» بلکه می‌گوید از نظر خودش، قدرت و نفوذ آتوسا آن‌قدر زیاد بود که حتی بدون استدلال دِمارَتوس، احتمالا خشایارشا شاه می‌شد

می‌رسیم به مهم‌ترین بخش: کتاب هفتم این قسمت برای شناخت نفوذ آتوسا خیلی مهم‌تر است در کتاب هفتم بندهای 2 تا 4، هرودوت درباره ی جانشینی داریوش صحبت می‌کند داریوش سه پسر از همسر نخستش داشت که پیش از شاه شدن داریوش به دنیا آمده بودند. اما از آتوسا پس از شاه شدن داریوش چهار پسر داشت بزرگ‌ترین پسر دسته ی اول: اَرتوبَزَنِس و بزرگ‌ترین پسر دسته ی دوم: خْشایارشا بود اینجا مسئلهٔ مهمی پیش می‌آید: اَرتوبَزَنِس بزرگ‌تر بود. پس چرا خشایارشا شاه شد؟ اَرتوبَزَنِس می‌گفت: من بزرگ‌ترین پسر هستم، پس باید شاه شوم اما خشایارشا استدلال کرد: من پسر آتوسا، دختر کوروش هستم. کوروش همان کسی است که آزادی پارسیان را به دست آورد. بعد دِمارَتوس، شاه تبعیدی اسپارت، به خشایارشا پیشنهاد دیگری داد: خشایارشا بگوید: من زمانی به دنیا آمدم که داریوش دیگر شاه بود؛ اما اَرتوبَزَنِس زمانی به دنیا آمد که داریوش هنوز شاه نشده بود داریوش این استدلال را پذیرفت و خشایارشا را جانشین خود کرد.

اما انگیزه‌ای که هرودوت برای آتوسا می‌آورد بسیار جالب است: آتوسا می‌گوید اگر داریوش به یونان لشکر بکشد کنیزان آتنی، آرگوسی و کورینتی می‌توانند داشته باشد. یعنی در روایت هرودوت، آتوسا برای درخواست خود از داریوش، موضوع گسترش شاهنشاهی و به‌دست‌آوردن غنیمت و خدمتکار را مطرح می‌کند.

ما هیچ سند هخامنشی هم‌روزگار نداریم که بگوید: «آتوسا داریوش را تشویق کرد به یونان لشکر بکشد.» این داستان فقط از روایت هرودوت شناخته شده است بنابراین نمی‌توانیم آن را مثل کتیبه ی بیستون یک گزارش دست‌اول ایرانی بدانیم پس داریوش واقعا چه کرد؟ طبق روایت هرودوت داریوش تحت تاثیر سخنان آتوسا قرار گرفت و دِموکِدِس را با گروهی از ایرانیان برای بررسی سواحل یونان فرستاد اما دموکدس در نهایت از دست آنان گریخت و به کروتون بازگشت

این بخش هم در ادامه‌ی کتاب سوم بندهای 135 تا 138آمده است

کتاب سوم بند 133 بیماری آتوسا اینجا اولین جایی است که هرودوت یک صحنه ی نسبتا شخصی از زندگی داریوش و آتوسا تعریف می‌کند او می‌گوید آتوسا دچار ورمی در پستان شده بود که بعدا باز شد و گسترش یافت او ابتدا از روی شرم بیماری را پنهان کرد و بعد دِموکِدِس، پزشک یونانیِ دربار، او را درمان کرد

این قسمت درباره ی رابطه ی عاطفی داریوش و آتوسا نیست؛ بیشتر نشان می‌دهد آتوسا در اندرونی شاه به پزشک مخصوص دسترسی داشته و جایگاه بسیار بالایی داشته است

کتاب سوم، بند 134 گفت‌وگوی آتوسا با داریوش این معروف‌ترین قسمت است بعد از اینکه دموکِدِس آتوسا را درمان می‌کند طبق روایت هرودوت، آتوسا در اندرونی/اتاق خصوصی داریوش با او صحبت می‌کند. آتوسا به داریوش می‌گوید تقریباً: «تو فرمانروایی بسیار نیرومندی، پس چرا دست به کار بزرگی نمی‌زنی و سرزمین و توان بیشتری برای پارسیان به دست نمی‌آوری؟» او به داریوش پیشنهاد می‌کند به سرزمین یونانیان لشکر بکشد.