Devil's laugh(caprice no.13)

در میان ده‌ها ضبطی که از ۲۴ کاپریس برای ویولن سولو، اپوس ۱ اثر نیکولو پاگانینی منتشر شده‌اند، ضبط استریوی سال ۱۹۵۹ با نوازندگی Ruggiero Ricci برای شرکت Decca هنوز هم یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ اجرا و ضبط این مجموعه به‌شمار می‌آید. اهمیت این آلبوم تنها در کیفیت نوازندگی آن خلاصه نمی‌شود، بلکه جایگاهش را باید در بستر تاریخ تفسیر آثار پاگانینی و تحول صنعت ضبط موسیقی کلاسیک در نیمهٔ دوم قرن بیستم بررسی کرد. ریکی پیش از این ضبط، نام خود را به‌عنوان نخستین ویولنیستی که توانست تمام بیست‌وچهار کاپریس پاگانینی را در نسخهٔ اصلی و بدون هیچ‌گونه همراهی، به‌طور کامل ضبط کند، در تاریخ ثبت کرده بود. این اتفاق در سال ۱۹۴۷ رخ داد؛ زمانی که بسیاری از ویولنیست‌ها هنوز این مجموعه را بیش از آنکه رپرتواری کنسرتی بدانند، مجموعه‌ای از اتودهای تقریباً غیرقابل اجرا تلقی می‌کردند. ضبط ۱۹۴۷ نه‌تنها یک دستاورد تکنیکی، بلکه تغییری بنیادین در نگاه جامعهٔ موسیقی به این آثار ایجاد کرد و نشان داد که کاپریس‌های پاگانینی می‌توانند به‌عنوان یک چرخهٔ کامل و مستقل روی صحنه و در استودیو ارائه شوند. دوازده سال بعد، ریکی با تجربه‌ای بسیار گسترده‌تر به این آثار بازگشت. طی این سال‌ها او هزاران اجرای زنده در سراسر جهان برگزار کرده بود و رابطه‌اش با موسیقی پاگانینی از یک نمایش خیره‌کنندهٔ تکنیکی فراتر رفته بود. نتیجهٔ این بلوغ هنری، ضبطی بود که بین ۱ تا ۹ آوریل ۱۹۵۹ در Victoria Hall شهر ژنو انجام شد؛ سالنی که به دلیل آکوستیک طبیعی و شفاف خود، یکی از محبوب‌ترین مکان‌های شرکت Decca برای پروژه‌های مهم استودیویی بود. تهیه‌کنندگی این پروژه بر عهدهٔ James Walker و مهندسی ضبط استریو بر عهدهٔ Roy Wallace بود؛ دو چهرهٔ برجسته در تاریخ ضبط‌های کلاسیک Decca که سهم مهمی در شکل‌گیری صدای مشهور این شرکت داشتند. ضبط ۱۹۵۹ در دورانی انجام شد که فناوری استریو تازه به استاندارد صنعت ضبط تبدیل شده بود. برخلاف نسخهٔ مونوِ ۱۹۴۷، در این آلبوم شنونده برای نخستین‌بار می‌تواند جزئیات رنگ صوتی، تغییرات دینامیکی، طنین طبیعی ساز و حتی نحوهٔ پاسخ آکوستیکی سالن را با وضوحی کم‌سابقه بشنود. این کیفیت صدابرداری باعث شد بسیاری از ظرایف نوازندگی ریکی، از کنترل استثنایی آرشه گرفته تا تغییرات بسیار ظریف ویبراسیون و آرتیکولاسیون، به‌مراتب روشن‌تر از ضبط نخست او شنیده شوند. اما آنچه این اجرا را به نسخه‌ای مرجع تبدیل کرده، بیش از هر چیز نگرش تفسیری ریکی است. او برخلاف بسیاری از ویولنیست‌های نسل‌های بعد، هرگز کاپریس‌ها را صرفاً عرصه‌ای برای نمایش سرعت یا مهارت مکانیکی نمی‌دانست. در تفسیر او، هر کاپریس هویتی مستقل دارد؛ شمارهٔ ۵ تنها یک نمایش از اسپیکاتوی برق‌آسا نیست، شمارهٔ ۶ صرفاً مطالعه‌ای بر دوبل‌تریل‌ها نیست و شمارهٔ ۲۴ نیز فقط مجموعه‌ای از واریاسیون‌های درخشان نیست. ریکی در هر قطعه تلاش می‌کند ساختار فرمال، منطق هارمونیک و شخصیت موسیقایی اثر را حفظ کند؛ رویکردی که سبب شده این ضبط، حتی پس از گذشت بیش از شصت سال، همچنان برای بسیاری از ویولنیست‌ها معیار سنجش باشد. نکتهٔ قابل‌توجه دیگر آن است که ریکی هیچ‌گاه خود را اسیر سنت‌های رمانتیک متأخر نکرد. در اجرایش خبری از روباتوی اغراق‌آمیز، تغییرات احساسی تصنعی یا نمایشی نیست. بیان او مستقیم، شفاف، منضبط و مبتنی بر کنترل مطلق بر ساز است؛ ویژگی‌ای که بسیاری آن را نزدیک‌ترین تصویر به روح ویرتوزیتهٔ قرن نوزدهم می‌دانند. شاید به همین دلیل است که با وجود انتشار اجراهای برجسته‌ای از سالواتوره آکاردو، شلومو مینتز، جیمز اهنس و دیگران، ضبط ۱۹۵۹ ریکی همچنان یکی از ارجاع‌های اصلی در مطالعات مربوط به اجرای آثار پاگانینی باقی مانده است. جالب آنکه این آخرین مواجههٔ ریکی با کاپریس‌ها نبود. او در طول زندگی خود چندین بار دیگر این مجموعه را ضبط کرد؛ از نسخهٔ سال ۱۹۷۳ که برای نخستین‌بار Caprice d'addio را نیز در بر داشت، تا ضبط سال ۱۹۸۸ که آن را با ویولن افسانه‌ای خود پاگانینی، Guarneri del Gesù "Il Cannone"، در جنوا اجرا کرد. با این حال، بسیاری از پژوهشگران و ویولنیست‌های حرفه‌ای همچنان معتقدند که نسخهٔ استریوی ۱۹۵۹ نقطهٔ تعادل کامل میان جوانی، بلوغ هنری، پختگی تفسیری و کیفیت صدابرداری است؛ ضبطی که نه فقط یک اجرای مرجع از کاپریس‌های پاگانینی، بلکه یکی از اسناد بنیادین تاریخ ویولن در قرن بیستم به‌شمار می‌آید. منابع: - The New Grove Dictionary of Music and Musicians — مدخل Ruggiero Ricci. - Boris Schwarz, Great Masters of the Violin. - Henry Roth, Violin Virtuosos: From Paganini to the 21st Century. - Discography of Ruggiero Ricci (Decca / MusicBrainz). - Decca Recording Documentation (Victoria Hall Sessions, April 1959).