ጋዜጠኛ ይርጋ አበበ
الذهاب إلى القناة على Telegram
2 645
المشتركون
لا توجد بيانات24 ساعات
-157 أيام
-2730 أيام
جاري تحميل البيانات...
القنوات المماثلة
سحابة العلامات
لا توجد بيانات
هل تواجه مشاكل؟ يرجى تحديث الصفحة أو الاتصال بمدير الدعم الخاص بنا.
الإشارات الواردة والصادرة
---
---
---
---
---
---
جذب المشتركين
يوليو '26
يوليو '26
+39
في 0 قنوات
يونيو '26
+59
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '26
+53
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '26
+38
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '26
+20
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '26
+13
في 0 قنوات
Get PRO
يناير '26
+22
في 0 قنوات
Get PRO
ديسمبر '25
+23
في 0 قنوات
Get PRO
نوفمبر '25
+22
في 0 قنوات
Get PRO
أكتوبر '25
+27
في 0 قنوات
Get PRO
سبتمبر '25
+25
في 0 قنوات
Get PRO
أغسطس '25
+29
في 0 قنوات
Get PRO
يوليو '25
+41
في 0 قنوات
Get PRO
يونيو '25
+30
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '25
+38
في 0 قنوات
Get PRO
أبريل '25
+54
في 0 قنوات
Get PRO
مارس '25
+67
في 0 قنوات
Get PRO
فبراير '25
+43
في 0 قنوات
Get PRO
يناير '25
+122
في 0 قنوات
Get PRO
ديسمبر '24
+317
في 2 قنوات
Get PRO
نوفمبر '24
+369
في 1 قنوات
Get PRO
أكتوبر '24
+419
في 3 قنوات
Get PRO
سبتمبر '24
+202
في 2 قنوات
Get PRO
أغسطس '24
+398
في 2 قنوات
Get PRO
يوليو '24
+213
في 2 قنوات
Get PRO
يونيو '24
+3 068
في 0 قنوات
Get PRO
مايو '240
في 1 قنوات
Get PRO
أبريل '240
في 9 قنوات
Get PRO
مارس '24
+147
في 6 قنوات
| التاريخ | نمو المشتركين | الإشارات | القنوات | |
| 21 يوليو | +2 | |||
| 20 يوليو | +2 | |||
| 19 يوليو | +1 | |||
| 18 يوليو | +2 | |||
| 17 يوليو | +2 | |||
| 16 يوليو | 0 | |||
| 15 يوليو | 0 | |||
| 14 يوليو | 0 | |||
| 13 يوليو | +1 | |||
| 12 يوليو | +1 | |||
| 11 يوليو | +2 | |||
| 10 يوليو | +1 | |||
| 09 يوليو | 0 | |||
| 08 يوليو | +10 | |||
| 07 يوليو | +6 | |||
| 06 يوليو | +3 | |||
| 05 يوليو | 0 | |||
| 04 يوليو | +2 | |||
| 03 يوليو | 0 | |||
| 02 يوليو | 0 | |||
| 01 يوليو | +4 |
منشورات القناة
| 2 | https://youtu.be/7E6eFfWRaG8?si=lQQM28nBKmXDKa7F | 372 |
| 3 | https://vt.tiktok.com/ZS9MnCJ7Hmvkk-Yvby1/ | 499 |
| 4 |  +3لا يوجد نص... | 1 075 |
| 5 | ቀን 16/10/2018 ዓ.ም
‹‹እናንተ ውጡ፤ እኛ መውጣት አንችልም›› የጀግኖቹ የመጨረሻ ቃል!
ለዓላማ ታምኖ በጀግንነት መውደቅ፤ የአማራ ፋኖ የአባቶቹ ውርስ ነው።
ከአማራ ፋኖ ብሔራዊ ንቅናቄ ጎንደር ጠቅላይ ግዛት በላይ ዘለቀ እዝ የተሰጠ መግለጫ፦
የአማራ ሕዝብ የተከፈተበትን ሥርዓታዊ የዘር ማጥፋት ጦርነት ለመቀልበስ በጽናት እየተዋጋ ያለው የአማራ ፋኖ ብሔራዊ ንቅናቄ፤ በጠላት ብልጽግና አገዛዝ ላይ ተደጋጋሚ ክንዱን እያሳረፈ፤ የድል ግስጋሴውን አስጠብቆ ይገኛል፡፡
በዚህ መራራ እና ፈተናው ብዙ በሆነው የህልውና ትግል ላይ፤ የአማራ ፋኖ በርካታ ተግዳሮቶችን በጽናት እያለፈ፤ ውድ እና ጀግና ልጆቹም በጀግንነት የህይወት መስዋዕት እየከፈሉ፤ የድል ጉዞውን አጠናክሮ ቀጥሏል፡፡
የአማራ ፋኖ ብሔራዊ ንቅናቄ ጎንደር ጠቅላይ ግዛት በላይ ዘለቀ እዝ፤ ከመቼውም ጊዜ በላይ የአንድነት ሂደቱን እያጠናቀቀ ይገኛል፡፡ ይህ የፋኖ አንድነት ያሳሰበውና የጭቆና አገዛዝነት ዘመኑ ማብቂያ መሆኑን የተረዳው ጠላት ኦህዴድ/ብልጽግና አገዛዝ፤ የዘወትር የአማራ ሕዝብ የስቃይ ምንጭ የሆነውንና ለአገዛዙም የጥቃት ዓላማ ዋና ምርኩዝ የሆነውን የብአዴን መዋቅር እንዲሁም ሰርጎ ገብ ሀይሉን ተጠቅሞ በርካታ ሠራዊት በሜካናይዝድ መሣሪያ አጅቦ ወደ ማዕካለዊ ጎንደር ደንቢያና ማክሰኝት ዙሪያ ዘመቻ ከፍቶ ነበር፡፡
ጠላት በከፍተኛ ዝግጅትና በጀት፤ እንዲሁም በመንገድ መሪ ምርኩዙ ብአዴን እየተመራ የፋኖ መሪዎችን ለመክበብ ባደረገው ውጊያ፤ በርካታ የጠላትን ሠራዊት አንበርክከው የተሰው ውድ የአማራ ልጆች፤ ለወጡለት ዓላማ እና አደራ ለሰጣቸው ሕዝብ ታምነው የክብር መስዋዕት ሆነዋል፡፡
የጠላት ሠራዊት ከፍተኛ ሀይል ይዞ ያደረገውን ከበባ ለመስበር በተደረገው ብርቱ ትንቅንቅ፤ ውድ የአማራ ልጆች የሆኑት መሪዎቻችን፤ አርበኛ አማረ አቸነፍ ታደገ፣ አርበኛ ሳምሶን አማረ፣ አርበኛ መቶ አለቃ አበራ አግማስ፣ አርበኛ ሥጦት ጀምበር እና አርበኛ አትርሳው ገበያውን ጨምሮ፤ ሌሎች ጀግኖች የትግል አጋሮቻችን ሰኔ 15 ቀን 2018 ዓ.ም በክብር ተሰውተዋል፡፡ በጀግኖች መስዋዕት መሆን እዛችን የተሰማውን ጥልቅ ሀዘን እየገለጸ፤ ጀግኖቹ የተሰውለትን ዓላማ ከግብ ለማድረስ፤ መላው የአማራ ፋኖ ብሔራዊ ንቅናቄ ጎንደር ጠቅላይ ግዛት በላይ ዘለቀ እዝ አመራርና ሠራዊት፤ ቃል እነገባለን፡፡
ጀግኖቹ በመጨረሻው የተጋድሏቸው ሰዓት፤ ‹‹እኛ መውጣት አንችልም፤ የአማራን ሕዝብ እኛ ሞተን ልናድነው ስለሆነ ትግላችንን የጀመርነው ለወጣንለት ዓላማ ታምነን እንሰዋለን፡፡ አንድ ጥይት እስኪቀረን ድረስ እንፋለማለን እናንተ ወደኋላ ሁኑና ትግሉን አድኑ፡፡ አንድነቱን በጉጉት ለሚጠብቀው ወገናችን እንድታበስሩት በመጨረሻዋ እስትንፋሳችን ላይ ቆመን አደራ እንላችኋለን›› በማለት ነበር የመጨረሻ ቃላቸውን ለመሪዎቻቸውና ለትግል አጋሮቻቸው በማስተላለፍ የተሰናበቱን፡፡ ጀግኖቹ በቃላቸው መሠረት ህልቆ መሳፍርት የጠላትን ሠራዊት ከአፈር ከቀላቀሉ በኋላ፤ ለአማራ ሕዝብ ህልውና እና ነፃነት ሲሉ በጀግንነትና በክብር ተወስተዋል፡፡
ይህ የጀግኖች ወንድሞቻችን የክብር መስዋዕትነት፤ ሠራዊታችን የወጣለትን ዓላማ ከዳር ለማድረስ የበለጠ የሚያነሳሳን እንጂ፤ ትግላችንን የሚያዳክም፤ በሠራዊታችን ላይም የስነ ልቦና ስብራት እንደማያደርስ ልናረጋግጥላችሁ እንወዳለን፡፡
የጀግና ፍጻሜው በጀግኖች ሜዳ እንጂ፤ ለጠላቱ እጁን በመስጠት የሚጠናቀቅ ታሪክ የለውም፡፡ በጀግኖች ወንድሞቻችን መስዋዕት መክፈል፤ መሪር ሀዘን ቢሰማንም፤ ወንድሞቻችን ለተሰውለት ዓላማ እና የአማራ ፋኖ ለወጣለት የትግል ዓላማ፤ በጽናት በመፋለም፤ የአማራን ሕዝብ ስቃይና መከራ ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ እናስቆማለን፡፡
ዘላለማዊ ክብር ለጀግኖች ሰማዕታት
የአማራ ፋኖ ብሔራዊ ንቅናቄ ጎንደር ጠቅላይ ግዛት በላይ ዘለቀ እዝ
ሰኔ 16 ቀን 2018 ዓ.ም
ጎንደር--- አማራ ---ኢትዮጵያ | 928 |
| 6 | ከተባለ ደግሞ ታሪክን፣ ሕግንና የሕዝቦች ፍላጎትን መሠረት አድርጎ መልስ መስጠት ያስፈልጋል፡፡ ከዚያም በላይ ደግሞ ቀጣናው የኢትዮጵያ ጉዳይ ነው፡፡ ለአንዱ ሰጥተህ የራስህ ጉዳይ ነው የምትለው አይደለም፡፡ የኢትዮጵያ ዳር ድንበር አካል ነው፡፡ ቦታው መሳሳብ የበዛበት ቦታ ነው፡፡ በቀጣናው ያለ ጉዳይ የኢትዮጵያ ጉዳይም ነው፡፡ በዚያ ካሉ ድንበርተኛ ሕዝቦች ባሻገር የኢትዮጵያ ጥቅም የሚጠበቅበት መሆኑን ተገንዝቦ በሰላማዊ መንገድ የሚነሱ ጥያቄዎችን መፍታት ያስፈልጋል፡፡ የኢትዮጵያዊነት መንፈስ ካለ ችግሩ ይፈታል፡፡
ሪፖርተር፡- ወልቃይት ለኦሮሞው ምኑ ነው? ለወላይታውስ ምኑ ነው? ሌላው ቀርቶ በዚያ አካባቢ ከሚኖረው አማራ ውጪ ለሌላው አካባቢ አማራ ሕዝብ ምኑ ነው? ለሸዋው፣ ለጎጃሙም ለወሎው ምኑም አይደለም የሚሉ አሉና ምን መልስ ይሰጣሉ? ወልቃይት የሁሉም ነው፣ እንዲሁም የአገር ሉዓላዊነት ጉዳይ ነው የሚለውንስ እንዴት ማስረፅ ይቻላል?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- አንዳንድ የዋሆች ለኦሮሞ ፖለቲካ፣ ለአማራ ፖለቲካ፣ ለጉራጌ ፖለቲካ ምኑም አይደለም እያሉ ቢናገሩም ነገር ግን ኢትዮጵያዊ ሁሉ የወልቃይት ጉዳይ ያገባዋል፡፡ ያ አካባቢ የኢትዮጵያን ዕጣ ፈንታ ከሚወስኑ አካባቢዎች አንዱ መሆኑን ኖሬ አይቼዋለሁ፡፡ ስለሆነም የኢትዮጵያ ጉዳይ ይመለከተኛል የሚል፣ የአገር አንድነትና ደኅንነት ያገባኛል የሚል ወገን ሁሉ ስለወልቃይት ያገባዋል፡፡ ኢትዮጵያን እስከፈለገ ድረስ ይመለከተዋል፡፡ ይህ ማለት ሁሉም የኢትዮጵያ ሰው ከያለበት ዘምቶ መጥቶ እርሻውን ይረስ፣ እንዲሁም ዳር ድንበሩን የሚያስከብር ኃይል ያሰማራ ማለት አይደለም፡፡ ከወልቃይት ትሩፋት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ሁሉም ኢትዮጵያዊ እንደሚጠቀም መታወቅ አለበት፡፡ ለምሳሌ ወልቃይት የሚመረት ሰሊጥ የጎንደር ሰው ብቻ ነው የሚወስደው ማለት አይደለም፡፡ መላው አገር ነው የሚጠቀምበት፡፡ ገቢው ለአገር ነው የሚውለው፡፡ በታሪክም ቢሆን ቦታው በጎንደር ሥር በነበረ ጊዜ የዚያ አካባቢ ምርት ለጋራ ጥቅም ነበር የሚውለው፡፡ የዚያ አካባቢ ጉዳይ ከኢኮኖሚ በላይ ግን ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ደኅንነት ያለው ጠቀሜታ ነው እኔ የሚበልጥብኝ፡፡ ያ አካባቢ ሰላም እስከሆነ ድረስ አማራና ትግሬው ብቻ ሳይሆን፣ ኦሮሞውም፣ ጉራጌውም፣ ሁሉም ይጠቀማል፡፡ ወልቃይትን የሚያጠቃ አደጋ እስከመጣ ድረስ ደግሞ ኦሮሞውም፣ አፋሩም፣ ወላይታውም ሆነ ሌላውም ሥጋቴ ነው ማለት አለበት፡፡ አይ አይመለከተኝም በማለቱ ብቻ ከተፅዕኖው ሊላቀቅ አይችልም፡፡ ደርግ ያን አካባቢ ለኢሕአዴግ በመልቀቁ የተነሳ የመጣበትን ውድቀት በታሪክ አይተናል፡፡ በመላ አገሪቱ ላይ ተፅዕኖ የሚያሳርፍ ቀጣና ነው፡፡ አገረ መንግሥቱ ደግሞ የሁላችንም ነው፡፡ በዚህ ደረጃ ነው መገንዘብ ያለብን፡፡ አንዳንዶች ጉዳዩን አጣጥለው ለማቅረብ የሚፈልጉት አካባቢውን ለመቆጣጠርና ለማተራመስ ለሚፈልጉ ኃይሎች ድጋፍ ለመስጠት በማሰብ ጭምር መሆኑ ይታወቃል፡፡ ለውስጥም ሆነ ለውጭ ኃይሎች ድጋፍ ለመስጠት ካልሆነ በስተቀር በዚያ አካባቢ ያለ ብልሽት ወልቃይት ላይ ተወስኖ የሚቀር ብቻ ሳይሆን መላ አገሩን የሚያናጋ ነው፡፡ በዚያ አካባቢ መታመስና መቃወስ የሚጎዳው የጎንደር አማራ ሕዝብ ብቻ ሳይሆን በየትም ያለው አማራ ሁሉ ነው፡፡ ከዚህ አልፎም መላው ኢትዮጵያ ሕዝብ ነው፡፡
ሪፖርተር፡- ለኢትዮጵያ ድንበር ቅርብ በሆኑና የተከዜ ተፋሰስ በሚያልፍባቸው የሱዳን ግዛቶች ውስጥ ሱዳኖቹ የውኃ ኃይል ማመንጫዎችና የመስኖ ፕሮጀክቶችን ዘርግተዋል፡፡ ከራሳቸው ከሱዳኖቹ በተጨማሪ እንደ ሳዑዲና የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ የመሳሰሉ አገሮች የመስኖና የእርሻ ፕሮጀክቶች ላይ መሳተፋቸው ይነገራል፡፡ ለእነዚህ ፕሮጀክቶችም የተለያዩ የዓረብ ባንኮችና የፋይናንስ ምንጮች ፈንድ በማቅረብ ይሳተፋሉ ነው የሚባለው፡፡ ይህ ሁሉ ነገር የቀጣናውን ውዝግብ አያወሳስበውም? ለኢትዮጵያስ ተጨማሪ ቀውስ አይጋብዝም? ይህን ዓይነቱን ጉዳይ በቅጡ የመገንዘብና የመረዳት ዝንባሌስ አለ?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- የዚያ አካባቢ ችግር ውስብስብ ነው፡፡ ብዙ ዓይነት ፍላጎት የሚስተናገድበት ነው ብዬሃለሁ፡፡ ከሕወሓት፣ ከሱዳንና ከግብፅ ቀጥተኛ ፍላጎት በተጨማሪ በተዘዋዋሪ ከበስተጀርባቸው ያሉ የሌሎች አካላት ፍላጎትም ይስተናገድበታል፡፡ ጉዳዩን በግልጽ ለማቅረብ በስም የጠቀስካቸው ሳዑዲና ዓረብ ኤምሬትስን የመሳሰሉ አገሮች በዋናነት ፍላጎታቸው የምግብ ዋስትናን ማረጋገጥ ነው፡፡ እነዚህ አገሮች በራሳቸው መሬት ላይ በቂ ምርት ማምረት አይችሉም፡፡ ለም መሬትና ውኃ ባላቸው እንደ ሱዳን በመሳሰሉ አገሮች በመግባት የአገራቸውን ሕዝብ ለመመገብ የሚበቃ ምርት ማምረት ይፈልጋሉ፡፡ መሬቱ የሱዳን ቢሆን እንኳ ውኃው የሚሄደው ግን ከኢትዮጵያ ነው፡፡ ሱዳኖችና ግብፆች ደግሞ ያልተቋረጠና አስተማማኝ ውኃ ማግኘት ይፈልጋሉ፡፡ ስለዚህ በእነዚህ አገሮች የእርሻም ሆነ ሌላ የኢኮኖሚ ፍላጎት ያላቸው የውጭ አገሮችም ከጀርባ ሆነው እነሱን የመደገፍ ሚና መጫወታቸው የማይቀር ነው፡፡ በቀጥታ ፊት ለፊት ከሚመጡት ግብፅና ሱዳን ብቻ ሳይሆን፣ ከእነሱ በስተጀርባ ታዝለው የሚመጡ ኃይሎች ፍላጎት ያለበት አካባቢ ነው፡፡ ይህ ፍላጎቶቻቸው ደግሞ የኢትዮጵያን ጥቅም ሊጎዳ የሚችልበት ዕድል መኖሩን አውቆ፣ በዚያ ልክ መዘጋጀት አስፈላጊ ነው እላለሁ፡፡
‹‹የተከዜ ፖለቲካ ጉዳይ ከተበላሸ ኢትዮጵያ እስከ ህዳሴ ግድብ ያላት ጉዳይ አብሮ ይበላሻል›› | 717 |
| 7 | ቹቹ (ዶ/ር)፡- አንደኛ ከተዋናይ ኃይሎች ፍላጎት አንፃር ነው፡፡ በዚህ ቀጣና ፍላጎት ያላቸው ኃይሎች እነማን ናቸው የሚለው በጥንቃቄ መታየት አለበት፡፡ የሕወሓት አጀንዳ እስከ ምን ድረስ ነው? የከረመ ቢሆንም ከሰሞኑ አዲስ አገር የመፍጠር አጀንዳ ዘርግቷል፡፡ ሕወሓት ነፃ አገር የማዋለድ ሕልሙ ግን እስከ የት ድረስ ነው? ወልቃይትን፣ ራያን፣ ጠለምትን፣ እንዲሁም እስከ ህዳሴ ግድብ ጨምሮ የያዘ ነፃ አገር የማዋለድ ፍላጎት አለው፡፡ በነገራችን ላይ እስከ መተማ ግልጽ አቋም ነው ያለው፡፡ አብረናቸው የሠራን ሁሉ ይህ ነባር ፍላጎት መሆኑን እናውቃለን፡፡ ነገር ግን ከዚያም አልፎ መመለሻችን ጉባንም ይጨምራል እንደሚሉ እንረዳለን፡፡ በነገራችን ላይ ይህን ጥያቄ ስታነሳ አንድ ጠቃሚ የታሪክ አጋጣሚን እንዳነሳ አስታውሰኸኛል፡፡ በኢትዮጵያ የተካሄደው የመጀመሪያው በ1984/85 ዓ.ም. የተደረገው አካባቢያዊ ምርጫ ነበር፡፡ ያኔ ነበር ወልቃይትና ጠገዴን ቆራርሰው ሕጋዊ መልክ አላብሰው መውሰድ የጀመሩት፡፡ በጊዜው ምዕራብ አርማጭሆ የሚባለው እስከ ሁመራ ያለው አካባቢ ምርጫ ለማድረግ ስንዘጋጅ፣ የምርጫ ቁሳቁስ እንዲመጣ የተደረገው ከቤኒሻንጉል ክልል ነበር፡፡ አርማጭሆ፣ መተማና ቋራ አካባቢዎች ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል ውስጥ እንዲገባ የረቀቀ ሴራ ነበር፡፡ አካባቢው የቤኒሻንጉል አካል ነው ተብሎ ከትግራይ ክልል ጋር እንዲገጥም የማድረግ ፍላጎት ነበር፡፡ ምሥጋና ይግባቸውና አካባቢውን አስተዳድረው የነበሩ እንደ ኮሎኔል ደሳለኝና አቶ ምሥጋናው ጀምበሩ ዓይነት ሰዎች ተቃወሙ፡፡ የክልሉ ምክትል ርዕሰ መስተዳደር የነበሩት እነ አቶ ደሴ አሰሜ እኔም አርማጭሆ ስለነበርኩ፣ ከፍተኛ ርብርብ ተደርጎ ነው ሌላ ምርጫ ካርድ ድጋሚ እንዲመጣ የተደረገው፡፡ ቤኒሻንጉል ክልል የሚለው ቀርቶ የአማራ ክልል አስተዳደር ሥር አካባቢው እንዲቀጥል ከፍተኛ ጥረት ተደርጓል፡፡ ጠገዴ በዚህ መንገድ ነው ተቆርሶ የሄደው፡፡ ጠገዴ የሚባለውን 26 ቀበሌ ለሁለት ከፈሉት፡፡ ግማሹ ወደ አማራ ግማሹ ወደ ትግራይ ሄደ፡፡ ለእያንዳንዱ ቀበሌ ሁለት ዓይነት ምርጫ ካርድ ታደለ፡፡ በአማራ ክልል ሥር ነው የምፈልገው የሚል አማራ ክልል በሚል ካርድ፣ ትግራይ ክልል ሥር የሚፈልግ ትግራይ ክልል በሚል ካርድ እንዲመርጥ ጥሪ ቀረበ፡፡ ሰው ግን በአብዛኛው እኛ አማራ ነን አንፈልግም የሚል ምላሽ ሰጠ፡፡ በዚህ ጊዜ ፖለቲከኞቹ የምርጫው ካርድ ተሠርቶ ስላለቀና ድጋሚ ማሠራቱም ከባድ ስለሆነ በዚሁ ካርድ ምረጡና በቀጣዩ ምርጫ ይስተካከላል የሚል ማግባባት አካሄዱ፡፡ ይህን ቅስቀሳ አምነው የመረጡ ቀበሌዎች ከዚያ ወዲህ ትግራይ ክልል ውስጥ እንዲካለሉ ነበር የተደረገው፡፡ በወቅቱ እኔ እመራቸው የነበሩ ሦስት ቀበሌዎች ነአዲር፣ ዛና እና ግጨው የሚባሉትን ጨምሮ ይህ የምርጫ ዘመን ይለፈን ብለው ሳይመርጡ ይቀራሉ፡፡ አንመርጥም ያሉት በአማራ ክልል ሥር ሆነው መቀጠል ቻሉ፡፡ በርካታ ቀበሌዎች ግን በዚያ መንገድ እንዲመርጡ በመደረጉ ወደ ትግራይ ክልል ተጠቃለሉ፡፡ ያኔ ተረባርበን አርማጭሆ፣ ቋራና መተማ የመሳሰሉ አካባቢዎች በቤኒሻንጉል ካርድ አይመርጡም በማለታችን ዛሬም አማራ ክልል ውስጥ እንዲቀጥሉ ሆነዋል፡፡ ይህ ባይደረግ ኖሮ ግን ቤኒሻንጉልና ትግራይ ክልሎች ወሰንተኛ በሆኑ ነበር፡፡ የሕወሓት ፍላጎት ቤኒሻንጉልና ጉባ ድረስ መሆኑን በተግባር የምናውቀው ነገር አለ፡፡
ሪፖርተር፡- ሕወሓት ያለ ወልቃይት ቀጣና ነፃ አገር የመመሥረት ፍላጎት ሊኖረው አይችልም?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- እጠራጠራለሁ፣ የሚሞክሩት አይመስለኝም፡፡
ሪፖርተር፡- ለምን?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- ይነስም ይብዛም መገንጠል ምን ውጤት ይዞ እንደሚመጣ ሩቅ ሳይሄዱ ከጎረቤቶቻችን በተግባር ተሞክሮ አይተውታል፡፡
ሪፖርተር፡- ከኤርትራም ሆነ ከደቡብ ሱዳን መገንጠል ተቃራኒውን ከሆነስ የተማሩት? የተትረፈረፈ ሀብት ኖሮትም አንድ አገር በመገንጠሉ ብቻ ጠብ የሚልለት ነገር እንደማይኖር ከተረዱስ? ለምሳሌ ኤርትራ ያን ሁሉ በሰፊው የተንጣለለ የባህር ጠረፍ ይዞ ቢገነጠልም ዜጎች ግን በጭቆናና በድህነት ከመኖር ውጪ ያገኙት ነገር አለመኖሩን ማስተማሪያ ከሆናቸውስ? ሰፊ መሬትና የተፈጥሮ ሀብት ይዞ መገንጠል ብቻውን አገር እንደማያቀና ለመገንዘብ ከጎረቤቶች የተሻለ ምሳሌ አለ?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- አንዱ ትምህርት እሱ ነው፡፡ ዋናው ነገር በመገንጠል የምትማራቸው ነገሮች አሉ የሚለው ነው፡፡ ያም ሆነ ይህ እንገንጠል እንኳ ካሉ ቢያንስ አለን የሚሉትና እንደ አገር ለመቆም ይጠቅመናል የሚሉት የተፈጥሮ ሀብት ያስፈልጋል፡፡ የተፈጥሮ ሀብት ብቻውን ግን በቂ አይደለም፡፡
ሪፖርተር፡- አገር ለመመሥረት የትግራይ የተፈጥሮ ሀብት በቂ አይደለም?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- አውቀዋለሁ እኮ በምን?
ሪፖርተር፡- ወርቅ የለውም? የከበሩ ማዕድናትና ዕብነበረድ የመሳሰሉት የሉም?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- እሱ ሁሉ በቂ አይደለም፡፡ ሀብት ብቻውን በቂ እንዳልሆነ ጠቅሻለሁ፡፡ ሶማሌላንድም እኮ ወደብ አለው፡፡ ኤርትራም ሰፊ የባህር በር አላት፡፡ ነገር ግን የአገርነት ህልውናቸውን በጠንካራ መሠረት ላይ ለማቆም ሲቸገሩ እናያለን፡፡ ከእነዚህ ሁሉ የሚወሰድ ትምህርት አለ፡፡ እንደገናም ሕወሓቶች አገርነት ሲያስቡ መነሻቸው ከየት ነው? የሚለውም መታየት አለበት፡፡ አነሳሱ ራሱ የተፈጥሮ ሀብትን መቆጣጠር አይደለም ወይ? የሚፈልጉት ሀብት ደግሞ የተከዜ ቀጣና ውስጥ ነው ያለው፡፡ የተከዜ ተፋሰስ መቀነትን ይዞ የሚሄድ ከኤርትራ ድንበር ተነስቶ ወልቃይትን አልፎ ጉባ ድረስ የሚዘረጋ መቀነት ነው፡፡ የሕወሓት ነፃ አገር የመፍጠር ሕልምም እነዚህን አካባቢዎች መጠቅለልን ታሳቢ ያደረገ ነው፡፡ ሕወሓቶች አገርነትን ሲያስቡ እነዚህን አካባቢዎች አስበው መሆኑ ይታወቃል፡፡ አገርነትን ሲያስቡ ግን ከጎረቤት አገሮች ይማራሉ ተብሎ ይታሰባል፡፡ ቢያስቡም ሆነ እንሁን ብለው ቢነሱ ደግሞ በቀላሉ እንደማይሆንም ይታወቃል፡፡
ሪፖርተር፡- የወልቃይት ውዝግብ በምን ይቋጫል? የወልቃይት ይገባኛል ጥያቄ ከዚህ ቀደም ደም አፋሳሽ ውጤት ቢያስከትልም እስካሁን ሳይፈታ በእንጥልጥል ነው ያለው፡፡ የፌደራል መንግሥት በሕዝበ ውሳኔ ይፈታል የሚል አቅጣጫ ቢያስቀምጥም እስካሁን የወረደ ነገር የለም፡፡ እርስዎ ዕልባቱ ምንድነው የሚመስልዎት?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- መፍትሔው አንደኛ ያ ቀጣና ለአማራና ለትግራይ ብቻ የሚተው አይደለም፡፡ የቀጣናውን አስፈላጊነት መገንዘብ የመጀመሪያው መሠረታዊ ጉዳይ ነው፡፡ መንግሥት ከሁለቱ ክልሎች በላይ ወልቃይት የኢትዮጵያ ወሳኝ ቀጣና ነው ብሎ መውሰድ መቻል አለበት፡፡ ያ አካባቢ ሰላም ውሎ ማደር መቻል አለበት፡፡ መንግሥት ስላለ ብቻ ሰላም አይሆንም፡፡ የሚነሳው ጥያቄ በዘለቄታዊ መፍትሔ መፈታት መቻል አለበት፡፡ መንግሥት ያን አካባቢ አስፈላጊ ነው ስላለ ብቻ አካባቢው ሰላም ሊሆን ስለማይችል፣ በዚያ አካባቢ የሚነሱ ጥያቁዎችን በዘላቂነት መፍታት ጎን ለጎን ጠቃሚ ነው፡፡ ያ አካባቢ ለኢትዮጵያ ጠንካራ ደጀንና ጠንካራ ምሽግ ሆኖ መቀጠል የሚችለው፣ በዚያ አካባቢ የሕዝብ ጥያቄዎች በአግባቡ ሲመለሱ ነው፡፡ እነዚህ ጥያቄዎች እንዴት ይፈቱ የሚለው ጉዳይ ቀጥሎ የሚመጣ ይሆናል፡፡ በኢትዮጵያዊነት መንፈስና በኢትዮጵያዊነት ማዕቀፍ ነው አንዱ መፍትሔ፡፡ ነገር ግን ግማሹ መሬት ገንጥዬ የራሴን አገር ነው መሥራት የምፈልገው እያለ፣ ግማሹ ደግሞ መሬቴን ይዤ በኢትዮጵያዊነት መቀጠል ነው የምፈልገው እያለ መፍትሔ መፈለግ ይከብዳል፡፡ ሁሉንም የሚያስታርቀው በኢትዮጵያዊነት መኖር ብቻ ነው፡፡ ይህ አይሆንም | 485 |
| 8 | ነው፡፡ በተጨባጭ በቦታው ሠርቼ እንዳየሁት መንግሥትን ለመጣል ለሚፈልጉ ኃይሎች ያ አካባቢን መያዝ የተመቸ መንገድ መሆኑን አውቀዋለሁ፡፡ በቅንነት ከሀብት ጋር ጥያቄውን ለሚያነሱ ሰዎች ነገሩን እስኪረዱት ምንም ማድረግ ባይቻልም፣ ነገር ግን በዚህ ደረጃ ጉዳዩ መታየት አለበት፡፡ የዚያን አካባቢ ውስጠ ሚስጥር የሚያውቁ ሰዎች ግን የሀብት ጉዳይ ብቻ አለመሆኑ ይገባቸዋል፡፡ ተከዜ ተፋሰስን መቆጣጠር ምን ውጤት እንደሚያመጣ ይገባቸዋል፡፡ ሆን ብለው እውነቱ እንዳይታይ የሚፈልጉ ሰዎች ደግሞ አሉ፡፡ ነገሩን ሆን ብለው ተራ የመሬትና ተራ የተፈጥሮ ሀብት ጉዳይ አድርገው ማቅረብ የሚፈልጉ ሰዎች አሉ፡፡ እነዚህን ምንም ማድረግ አይቻልም፡፡ ምክንያቱም ፈልገውና ሆን ብለው ስለሚያደርጉት ነው፡፡ ነገሩን በማሳነስ ሁኔታው ለሕወሓት ፖለቲካ፣ ወይም ለግብፅና ለሱዳን ፍላጎት እንዲመች ለማድረግ ታስቦበት የሚካሄድ ነው፡፡ የተከዜን ፖለቲካ መቆጣጠር በኢትዮጵያ ህልውና ላይ መፍረድ ማለት ነው፡፡ የሰሜኑ ክፍል በር እንዲዘጋ መፍቀድ ማለት ነው፡፡ በአዲሱ መጽሐፌ እንዳነሳሁት የተከዜ ፖለቲካ በአራት ጉዳዮች የሚወሰን ነው፡፡ አንዱ የተከዜ ቀጣና በጂኦ ፖለቲካው ወይም በውጭ ግንኙነት ረገድ ተከዜ ከኤርትራ፣ ከሱዳንም ሆነ ከሌላው ሩቅ አገር ጋር ለመገናኘት የሚሰጥህ ዕድል ከፍተኛ ነው፡፡ ሌላው ያን አካባቢ በመቆጣጠር የሚገኝ ኃይል አለ፡፡ በመጽሐፌ ወደ ስምንት የኃይል ጠቀሜታ እንዳለው አመልክቻለሁ፡፡ ፖለቲካዊ፣ ወታደራዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ተምሳሌታዊ፣ ታሪካዊ የመሳሰሉ ኃይሎችን እንድትጨብጥ ያደርግሃል፡፡ ከዚህ በተረፈም የቀጣናው የተፈጥሮ ሀብትም በቀላሉ የሚገመት አይደለም፡፡ በታሪክ አንብበህ ይሆናል፣ የተከዜ ቀጣና የኢትዮጵያን የኢኮኖሚ አብዮት ያነቃቃ ግዙፍ የእርሻ ልማት እንቅስቃሴ የተካሄደበት ነው፡፡ በንጉሡ ዘመን የተጠነሰሰው የሰፋፊ እርሻ ልማት ፕሮጀክት በሁመራ ነበር የተጀመረው፡፡ አብዛኞቹ የአፍሪካ አገሮች በቅኝ ግዛት ሥር በሚማቅቁበት ዘመን በኢትዮጵያ ግን እንደ ሁመራ፣ ባሌ፣ አዋሽ በመሳሰሉ አካባቢዎች የሜካናይዜሽን ግብርና ተጀምሮ ነበር፡፡ በአሁኑ ጊዜ ኤርትራ በሚባለው ተሰነይ አካባቢም ተጀምሮ ነበር፡፡ የሁመራ ቀደምት የእርሻ ልማት እንቅስቃሴ ለአገሪቱ ልማት መነቃቃትን ከፈጠሩ ሥራዎች አንዱ ነበር፡፡ የተከዜ ቀጣና ኢኮኖሚ ትንሽ የሚባል ነገር አይደለም፡፡ አገርን ሊያንቀሳቅስ የሚችል ኢኮኖሚ ሊገነባበት የሚችል ነው፡፡ አጣጥለህ የምታየው ተራ ነገር አይደለም፡፡ ሰሊጥና ማሽላው ወይም ግብርናው ነው በሰፊው የሚታወቀው፡፡ ሰፊ የወርቅ ክምችት ግን አለው፡፡ ይህን ያወቅኩት ደግሞ ከራሳቸው ከሕወሓት ሰዎች ነው፡፡ አንድ አብሮኝ የተማረ ወዳጄ የገጠመውን በአካል ተገኝቼ ታዝቤያለሁ፡፡ ጠገዴ የሚባለውን አካባቢ ጎምደው ወደ እነሱ ወስደውታል፡፡ ወዳጄ ከሕወሓት ጋር ቁርኝት ካለው አንድ ባለሀብት ጋር በነበረው ቀጠሮ ላይ እንድገኝ ጋበዘኝ፡፡ ሰውዬው ወደ ወዳጄ ቢሮ የመጣው ካርታ ይዞ ነበር፡፡ ጠረጴዛ ላይ ካርታውን ዘርግቶ የጠገዴ መሬትን ይህ ቦታ፣ ያ ቦታ እያለ ማመልከትና ማስረዳት ጀመረ፡፡ ቀጥሎ ያመለከታት ማር ዘነብ የምትባለዋ ቦታ ስም ጠፋው፡፡ ቦታው ወዳጄ ተወልዶ ያደገበትና ሰፊ የቤተሰብ ርስት ያፈሩበት መሆኑን እሱም ሆነ እኔ እናውቀው ነበር፡፡ ካርታውን የሚተነትነው ሰው የቦታው ስም ቢጠፋውም ነገር ግን ቦታውን በእጁ እየጠቆመ፣ እዚህ ቦታ ላይ ከፍተኛ የወርቅ ክምችት አለ ብሎ ገለጻውን ቀጠለ፡፡ ሰውዬው ይህን የሚልበት ቦታ የጓደኛዬና የቤተሰቦቹ ሰፊ የእርሻ መሬት መሆኑን ግን ጨርሶ አላወቀም፡፡ ልክ እንደዚህ ሁሉ የተከዜ ፖለቲካን የሰሊጥ ፖለቲካ ብለው የሚያራክሱ ሰዎች አካባቢው በጉያው ምን እንዳለው ጠንቅቀው የሚያውቁና ቀድመው ለራሳቸው ያጠኑ ጭምር ናቸው፡፡ በሁመራ በመቶ ሜትር ሬዲየስ ውስጥ የወርቅ ክምችት አለ፡፡ እነሱ ይህን ሁሉ ጠንቅቀው ያውቁታል፡፡ ይህንን እያወቁ ግን ተራ የማሽላ ወይ የሰሊጥ ነገር አድርገው ለማራከስ ሲሞክሩ ይታያል፡፡ ትልቁ ጥያቄ ግን እሱ አይደለም፡፡ ኢትዮጵያ እስካለች ድረስ ሰሊጡ፣ ማሽላውም ሆነ ማዕድኑ አማራው ብቻ የሚበለፅግበት ሳይሆን ለመላው አገሪቱ የሚጠቅም የጋራ ሀብት ነው፡፡ በእኔ እምነት የዚያ አካባቢ ጠቀሜታ በሰሊጥ፣ በማሽላና በማዕድን የሚወሰን ብቻ አይደለም፡፡ የኢትዮጵያን ህልውናና የኢትዮጵያን ደኅንነት የሚወስን ከፍ ያለ ጠቀሜታ ያለው ቀጣና ነው፡፡
ሪፖርተር፡- የተከዜ ቀጣናም ሆነ የወልቃይት አካባቢ ከመተማ በምን ይለያል? ከኦሜድላም ሆነ የታላቁ ህዳሴ ግድብ ካለበት ጉባ ምን የተለየ ያደርገዋል? ወረድ ተብሎ ካለው ኩርሙክ፣ ከጋምቤላና ከደቡብ ምዕራብ የድንበር አካባቢዎች በምን ይበልጣል? ዝቅ ሲባልም ኢትዮጵያን ከኬንያና ከደቡብ ሱዳን ጋር የሚያዋስነው ኢለሚ ትሪያንግል የተባለውና ዛሬም ድረስ ባለቤቱ ያልተወሰነው አወዛጋቢ ቀጣና እኮ ነዳጅ ዘይት ጭምር የተከማቸበት ነው ይባላል፡፡ ኢትዮጵያ በምዕራብ አቅጣጫ ብቻ ሳይሆን በደቡብም፣ በምሥራቅም ቢኬድ ሥልታዊ ጠቀሜታ ያላቸው ቁልፍ አካባቢዎች አሏት፡፡ ከሶማሊያም ሆነ ከጂቡቲ ጋር የምትዋሰንባቸው ድንበሮች ከባህር የምትገናኝባቸው መስመሮች ያሉባቸው ሲሆኑ፣ ሊኖራት ይገባል የሚባለው የባህር በር ጥያቄም አለ፡፡ ከዚህ አንፃር የተከዜ ቀጣናን ከሌላው የተለየ የሚያደርገው ጠቀሜታ ወይም ተፈላጊነት ምንድነው?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- በጣም መሠረታዊና ጥሩ ጥያቄ ነው ያነሳኸው፡፡ ግን ቅድም እንዳነሳሁልህ ቀጣናውን ታውቀዋለህ?
ሪፖርተር፡- በካርታ ነው የማውቀው፡፡
ቹቹ (ዶ/ር)፡- እኔ በተግባር አይቼ እንደተረዳሁት ከሆነ ወልቃይትን የተቆጣጠረ አካል እስከ ጉባ መቆጣጠር ይችላል፡፡ በዚህ ጉዳይ አንድ ፅኑ እምነት አለኝ፡፡ ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ያለበትን አካባቢ ከወልቃይት ተነስቶ በቀላሉ መቆጣጠር ይቻላል፡፡ ወልቃይት በጠላት እጅ ከወደቀ አያይዘህ የጠራሀቸው ቦታዎች ጉባን ጨምሮ መተማ፣ ኦሜድላም ሆነ ሌሎቹን እርሳቸው፡፡ ወልቃይትን ካጣህ እነዚህን አካባቢዎች እርሳቸው፡፡ ይህ ተጨባጭ ሀቅ ነው፡፡ ሩቅ ሊመስል ይችላል፣ ግን በዚህ ጉዳይ የምናገረው ይመዝገብልኝ፡፡ የወልቃይት ጉዳይ፣ የተከዜ ፖለቲካ ጉዳይ ከተበላሸ ኢትዮጵያ እስከ ህዳሴ ግድብ ያላት ጉዳይ አብሮ ይበላሻል፡፡ የወልቃይት/ተከዜ ፖለቲካን ሳነሳ በሆነ አንድ መንደር ታጥሮ የሚቀር ብቻ ሳይሆን የት ድረስ እንደሚሄድ በደንብ ይገባኛል፡፡ አንዱ በግጭት ወልቃይትን ካጣህ የተባሉት ቦታዎች ሁሉ አብረው ይሄዳሉ፡፡ ሁለተኛው ይህ ጉዳይ መላው ሰሜን ኢትዮጵያን የሚነካ ነው፡፡ ለምሳሌ ሆርሙዝ ተዘጋ ስንልኮ ሌላ አማራጮች አይኖሩም ማለት እኮ አይደለም፡፡ ኢትዮጵያም ብዙ መተላለፊያዎች ስለሚኖሯት አንዱ ቢዘጋ በሌላ መገናኘት ይቀጥላል ማለት ነው፡፡ ይሁን እንጂ ወልቃይት ቀጣና ከተዘጋ ሰሜናዊ የኢትዮጵያን ክፍልም አብረህ ታጣለህ እንደ ማለት ነው፡፡ ሰሜናዊው የኢትዮጵያ ክፍል ከተዘጋበት ደግሞ ለመላው ኢትዮጵያም አማራጭ መተላለፊያዎች ይጠባል እንደ ማለት ነው፡፡
ሪፖርተር፡- ወልቃይትን የተቆጣጠረ ኢትዮጵያን ሊቆጣጠር ይችላል የሚለው ግምት ከምንድነው የሚመነጨው? | 253 |
| 9 | እኔ ነበርኩ፡፡ የኢትዮጵያ ሉዓላዊ መሬት ጫፍ ነው እስከሚባለው ጓንግ ወንዝ ድረስ ለማስመለስ ተሞክሯል፡፡ በንጉሡ ዘመን ጠረፍ የሚጠበቅባቸው ቦታዎች ነበሩ፡፡ ከእነዚህ ምልክቶች በተጨማሪ እዚያ አካባቢ ተወልደው ያደጉ ሰዎችም እዚህ ጋ ይጠበቅ ነበር፣ የኢትዮጵያ መሬትም እዚህ ድረስ ነው ብለው ይናገራሉ፡፡ እኔም ብሆን የማውቀው እስከ ጓንግ ድረስ የኢትዮጵያ መሬት ነው፡፡ በ1988 ዓ.ም. ዳር ድንበር ለማስመለስ በተደረገው ጥረትም ይህን መሬት ነው ያስመለስነው፡፡ በሒደት ግን የሁለቱ አገሮች ግንኙነት በመሻሻሉ በመንግሥት ዘንድ መለሳለስ ተጀመረ፡፡ ችግሩ በሕግ እስኪፈታ ድረስ የተወሰኑ የሱዳን ገበሬዎች ገብተው ይረሱ መባል ተጀመረ፡፡ በተለይ ደለሎ አካባቢ ነበር ቀድሞ የተወሰነው፡፡ ነፍሱን ይማረውና አቶ ዓባይ ፀሐዬ ነበር ይህን ያስፈጸመው፡፡ የመንግሥት ውሳኔ እንጂ የራሱ ብቻ ሐሳብ ነው ማለት ግን ይከብዳል፡፡ በዚህ የተነሳ የተወሰነ የሱዳን ሰው ደለሎ መሬት ላይ ሠፈረ፡፡
ሪፖርተር፡- አቶ ዓባይ ፀሐዬና በወቅቱ የነበሩ ከፍተኛ የመንግሥት አመራሮች በሔሊኮፕተር ቦታው ድረስ መጥተው መሬቱን ልቀቁላቸው ነው ያሉት?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- አዎን፣ ቦታውን ለማስረከብ የመጡት አቶ ዓባይና ሌሎች ከፍተኛ አመራሮች ናቸው፡፡ ሱዳኖቹን መጀመሪያ ጠርገን አስወጣናቸው፡፡ ቀጥሎ ግን ከኤርትራ ጋር የድንበር ግጭት በመፈጠሩ ከሱዳን ጋር ግንኙነት እንዲሻሻል ውሳኔ መጣ፡፡ በዚያ በኩል በር ለመዝጋት ተብሎ ከሱዳን ጋር ግንኙነት መሻሻል ሲጀምርና ሰላም ሲሆንም መሬቱን ገብተው ይረሱት ተባለ፡፡ ሱዳኖቹ እስከዚያን ጊዜ ድረስ መሬቱ የእኛ ነው እያሉ ነው የቆዩት፡፡ ከዚያ ቀደም ገብተው ያርሱት ከነበረው መሬት ብዙ ሀብት ያፈሩ ኢንቨስተሮች ተፈጥረዋል፡፡ በነገራችን ላይ የሱዳን ጦር ጄኔራሎችም ከሀብታም ገበሬዎች ጋር አብረው ነው ያን አካባቢ የሚያርሱትና የሚጠቀሙት፡፡
ሪፖርተር፡- በወቅቱ እርስዎ እዚያ ነበሩ አይደል?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- በወቅቱ አካባቢው ወደ መተማ ሥር ተደርጎ ነበር፡፡ ደለሎ የሚባለው አካባቢ የአርማጭሆ መሬት ነበር፡፡ ሆኖም አካባቢው በጣም ሰፊ ስለሆነ ለአስተዳደር አመቺነት ተብሎ ወደ መተማ አስተዳደር ሥር እንዲካተት ተደርጎ ነበር፡፡ በአርማጭሆ ሥር እያለ ግን በደንብ አውቀዋለሁ፡፡ ብቻውን ራሱ አንድ ወረዳ ወይም አውራጃ የሚባለውን የሚያህል ሰፊ መሬት ነው፡፡ ለአስተዳደር አመቺነት አስቸጋሪ ስለነበር ነው በመተማ ሥር ሆኖ እንዲተዳደር የተደረገው፡፡ ሱዳኖቹ ያን መሬት ከያዙ በኋላ ግን ሥር መስደድ ቀጠሉ፡፡ ቀስ በቀስ እያሉ፣ ዳር ዳሩን እየሸረፉ መሬት መጠቅለል ቀጠሉ፡፡ ወንዞችን መያዝ ጀመሩ፣ ከላይ እስከ ታች ዳር ዳሩን መሬቱን መውሰድ አመጡ፡፡ አሳሳቢ ደረጃ በመድረሱም የፌዴራል መንግሥት ባይደግፈውም በእኛ በኩል ማባረር ተጀመረ፡፡ ነገር ግን መልሰው ይሠፍሩበታል፡፡ መንግሥትም ተዋቸው ለሰላም ሲባል ማለት ጀመረ፡፡ እነሱ ግን መሬቱን ከመያዝም የቀደመውን የእኛ ነው የሚለውን ፍላጎታቸውን ማንሳት ቀጠሉ፡፡ ይህን ችግር ለመፍታት በ2005 ዓ.ም. ትልቅ እንቅስቃሴ ተጀመረ፡፡ የጋራ የድንበር ኮሚሽን ተቋቁሞ ጥረቱ ቀጠለ፡፡ ጉዳዩ ተጠና፣ በዚህም አወዛጋቢ ከሆነው መሬት ውስጥ ከ95 በመቶ በላይ ኢትዮጵያውያን ጥንት ሲያርሱት የነበረ መሬት መሆኑ ተረጋገጠ፡፡ የመጨረሻ መፍትሔ ተብሎ ችካል ተሠራ፡፡ ነገር ግን እዚህ ላይ ትልቅ ስህተት ተሠራ፡፡ ያን አካባቢ የኢትዮጵያ ገበሬዎች ልቀቁ ተብሎ መሬቱ ለሱዳኖቹ ሙሉ ለሙሉ ተሰጠ፡፡ ይህ በተለይም በአርማጭሆ በኩል ያለው መሬት በጣም ስህተት በሆነ መንገድ ለሱዳኖች ተላልፎ የተሰጠበት አጋጣሚ ነበር፡፡ ያ አካባቢ ግን ከዚያ ወዲህም እስከ ዛሬ ድረስ እንዲህ ዓይነት ችግር የሚነሳበትና ገና ብዙ ያልተፈታ የቤት ሥራ ያለበት ነው፡፡
ሪፖርተር፡- የተከዜ ቀጣናን ከዚህ በመነሳት በማንኛውም ሰዓት ሊፈነዳ የሚችል ቀውስ ያለበት ሊባል ይችላል? አካባቢው በአሁኑ ጊዜ በምን ዓይነት ሁኔታ ላይ ነው የሚገኘው?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- ቀውሱ እኮ ቆየ ከፈነዳ፡፡ አካባቢውን አሁን ጉልበት ያለው ኃይል ነው የያዘው፡፡ ሕወሓት በፈጠረው የ2013 ዓ.ም. ጦርነት ሳቢያ በዚያ አካባቢ የነበረው ሠራዊት ወደ ሰሜን ሲዘምት ሱዳኖቹ ኃይላቸውን አሰባስበው ተቆጣጥረውታል፡፡ ድሮ የእኛ ነው የሚሉትን መሬትና ከዚያም በላይ ይዘው ተቀምጠዋል፡፡ ስለዚህ አሁን ጊዜ እየጠበቀ ያለ ይመስላል፡፡ መሬቱን ኢትዮጵያ ማስመለሷ የማይቀር ነው፡፡
ሪፖርተር፡- የተከዜ ቀጣና ወይም የወልቃይት አካባቢ በትግራይና በአማራ ክልሎች መካከል የማንነትና የወሰን ጥያቄ የሚያስነሳ መሆኑ ይታወቃል፡፡ ከሱዳን ጋርም የድንበር ጥያቄ የሚነሳበት መሆኑ ይነገራል፡፡ ይሁን እንጂ በዚህ ጉዳይ የተለየ ትችት የሚያሰሙ ወገኖች በዚያ አካባቢ የሚነሱ ጥያቄዎች ዞሮ ዞሮ ለሰሊጥና ለወርቅ ሽሚያ፣ አለፍ ሲልም ለመሬት ሽሚያ ሲባሉ የሚነሱ ናቸው ይባላል?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- በቅንነት ለሚያነሱ ሰዎች ይመስላል፡፡ የተፈጥሮ ሀብት ጉዳይ ነው የሚለው ቀልብ ይገዛል፡፡ ነገር ግን ውስጡን ለምናውቀው እንደዚያ እንዳልሆነ በደንብ እንረዳለን፡፡ የወልቃይትም ሆነ የተከዜ ፖለቲካ ተራ የተፈጥሮ ሀብት ቅርምት ጉዳይ አይደለም፡፡ በዚያ አካባቢ የሚነሳው ጥያቄ ከኢትዮጵያ ህልውና ጋር የሚነሳ ጥያቄ ነው፡፡ ቅድም እንዳልኩት ያን አካባቢ መቆጣጠር ማለት የኢትዮጵያን ህልውና ፈተና ውስጥ መክተት መሆኑ ይታወቃል፡፡ በነገራችን ላይ በኢሕአዴግ ትግልም ተሳታፊ ነበርኩና አውቀዋለሁ፡፡ ኢሕአዴግ ያን አካባቢ በመቆጣጠሩ ደርግን ለመጣል ሁለት ዓመት አልወሰደበትም፡፡ ኢሕአዴግ በ1981 ዓ.ም. እና በ1982 ዓ.ም. አካባቢ ነው ሁመራና አርማጭሆን ሙሉ ለሙሉ የተቆጣጠረው፡፡ እኔ በማስተዳድረው አርማጭሆ አካባቢ የወያኔ መንገድ የሚባል አለ፡፡ ከሱዳን ተነስቶ አርማጭሆን አቋርጦ ወልቃይት የሚደርስ ነው፡፡ ያ ሁሉ ሠራዊት፣ ያ ሁሉ ሎጂስቲክስ በዚያ መስመር ነበር ይንቀሳቀስ የነበረው፡፡ ከዚያ በኋላ ኢሕአዴግ ደርግን ለመጣል ብዙ ጊዜ አልወሰደበትም፡፡ አሁንም ቢሆን ያ አካባቢ ከኢትዮጵያ እጅ መውጣቱም ሆነ የጠላት መሥፈሪያ መሆኑ ተራ የሰሊጥ ጉዳይ አይደለም፡፡ ጉዳዩ የኢትዮጵያ መንግሥት በህልውና የመቀጠልና ያለ መቀጠል ጉዳይ ነው፡፡ ይህንን ደግሞ በንድፈ ሐሳብ ሳይሆን ታች ወርጄ ያየሁትና በተጨባጭ የማውቀው ሀቅ ነው፡፡ ያን አካባቢን መቆጣጠር የሚሰጠውን ሥልታዊ ጠቀሜታ በደንብ አይቼዋለሁ፡፡ ተጨባጭ እናድርገው ከተባለ የሕወሓትን ፍላጎት በምሳሌነት ማቅረብ እንችላለን፡፡ ከሕወሓት በላይ ሱዳኖች፣ ከእነሱ በላይ ደግሞ የግብፆች ፍላጎት ይከተላል፡፡ አሁን ባለው ፍጥጫ ከኤርትራ ጋር የምንቀጥል ከሆነ ደግሞ በትንሹ የአራተኛ ወገን ፍላጎት በቀጣናው ይጨመራል፡፡ ያን አካባቢ በማጣት ትልቅ ጥቅም ነው የሚታጣው፡፡ ጉዳዩ የመሬት ቢሆን ኖሮ መሬት ተወስዶ ኢትዮጵያ ሰላም ባገኘች ነበር፡፡ ጉዳዩ የሰሊጥ ቢሆን ኖሮ ሰሊጡ ተወስዶ ኢትዮጵያ ሰላም ባገኘች ነበር፡፡ ያን አካባቢ ማጣት ማለት ከኢትዮጵያ መንግሥት ህልውና አልፎ ከአገር ብሔራዊ ደኅንነት ጋር በቀጥታ የሚገናኝ ነው፡፡ ተራ የመሬት ወይም ተራ የሰሊጥ ጉዳይ አይደለም፡፡ ያቺን አካባቢ ተቆጣጥሮ በመቀመጥ ብቻ የጠላት ፍላጎት የተወሰነ አይደለም፡፡ ያን አካባቢ ማጣት ከሁመራ እስከ ጉባ ያለውን ሰፊ የኢትዮጵያ ክፍል ማጣት ነው፡፡ ለኢትዮጵያ ያን አካባቢ ማጣት ከውጭ ዓለም ጋር የምትገናኝበትን፣ ከባህር በር የምትገናኝበትን አንድ በር ማጣት ማለት | 217 |
| 10 | ያን አካባቢ በጦርነት ነፃ ስናወጣ የዚያ ዘመቻ ተሳታፊም ነበርኩ፡፡ ከዚያ ወዲህ ከሱዳኖች ጋር ሰላማዊ ግንኙነት ለመመሥረትና አብረን ለመሥራት ሞክረናል፡፡ በደንብ ቀርቤ ፍላጎታቸው ምን እንደሆነ ለማየት ሞክሬያለሁ፡፡ ሱዳኖቹ እስከ ምን ድረስ ገፍተው መሬታችን ነው፣ አገራችን ነው እንደሚሉ በደንብ አውቃለሁ፡፡ የዚያን አካባቢ መሬትና ተፋሰስ ብቻ ሳይሆን ዛፉና ሳር ቅጠሉን ሁሉ አውቀዋለሁ፡፡ የሱዳኖች ፍላጎትና የእኛ ነው የሚሉት ጉዳይ በጣም ያሳስበኛል፡፡ እነሱ እንደ እኛ የዋሆች አይደሉም፣ ነገሩን ለትውልድ እንዲተላለፍ ጭምር በደንብ ሠርተውበታል፡፡ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎቻቸውን ባስመረቁ ቁጥር በአገርህን እወቅ ክበቦች አካባቢውን ያስተዋውቋቸዋል፡፡ ዳር ድንበራችን ነው የሚል ስሜትም በውስጣቸው እንዲፈጠር ተግተው ይሠራሉ፡፡ በአካል እዚያ እየመጡ በሲሚንቶ የተሠራ ችካል የሚተክሉ ተማሪዎች አፍርተዋል፡፡ የአገርህ ድንበር እዚህ ድረስ ነውና በጊዜህ አስመልስ ወይም ጠብቀው የሚል ስሜት በወጣቶቻቸው ዘንድ ይፈጥራሉ፡፡ በጥንቃቄ ስትመዝነው ሱዳኖቹ የሚያነሱት የድንበር ጥያቄ ሰፊ የኢትዮጵያን መሬት የሚነካ ነው፡፡ በዚያ አካባቢ ዘላቂ መፍትሔና ዘላቂ ሰላም መፍጠር ካልተቻለ፣ ሱዳኖቹ መሬታችንን እናስመልሳለን ብለው የት ድረስ እንደሚመጡና የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ሊጋፉ እንደሚችሉ በቅርበት አይቼ ተረድቻለሁ፣ ይህ ደግሞ ያሳስበኛል፡፡ የሱዳኖች ፍላጎት ከሁመራ ጀምሮ እስከ ቤኒሻንጉል የሚዘልቅ ነው፡፡ በጣም ትልልቅ የኢትዮጵያን መሬት ጎምዶ የመውሰድ ፍላጎት ነው፡፡ የግብፆች ፍላጎት ደግሞ የዓባይ ተፋሰስን መቆጣጠር ነው፡፡ ተከዜ የዓባይ የላይኛው ተፋሰስ አካል ነው፡፡ የላይኛውን ተፋሰስ ለመቆጣጠር ደግሞ ወንዙን ብቻ መቆጣጠር አይደለም፡፡ የዚያን ቀጣና ሁለመናውን መቆጣጠር እንደሚፈልጉ ይታወቃል፡፡ የግብፅ በዓለም አቀፍ ደረጃ የሚታወቅና መላው የዓባይ ተፋሰስ ክልልን የመቆጣጠር ፍላጎት ሲሆን፣ አንድ ገባር ወንዝን ብቻ ብለው አንዲት ነጥብ ወይም ቁራሽ መሬት ፈልገው እንደማይመጡ ይታወቃል፡፡ የሱዳኖችን ጥያቄ በተመለከተ ሰው ሁሉ አልፋሽጋ ነው ፍላጎታቸው ይላል፡፡ ይሁን እንጂ እንደ እኔ በተግባር ፍላጎታቸውን የት ድረስ እንደሆነ ያላየ ሰው ግን ምን እያሉ እንደሆኑ በደንብ አይረዳውም፡፡ ህልውናን የሚፈታተንና እጅግ አደገኛ ፍላጎት ነው ያላቸው፡፡ በሩቁ ሆኜ ሳይሆን ምድር ላይ አብሬ ሠርቼ ነው ያየሁት፡፡ የሕወሓት ጥያቄ የመሬት ብቻም አይደለም፣ የአገርነት ጥያቄያቸው ከሁመራ እስከ ጉባ ሲሆን እስካሁንም አልወጣም፡፡ ቀደም ብሎ የተሠራ ካርታ አለ፡፡ በዚህ ላይ የሱዳንንም፣ የግብፅንም ፍላጎቶች ስትደምርበት አንድ ላይ ሁኔታው አሳሳቢ ነው፡፡
ሪፖርተር፡- ከኢትዮ ሱዳን ድንበር ጋር የሚነሳው ጉዳይ ለሱዳኖች የኢትዮጵያ ሉዓላዊ ድንበር አካል የሆነ መሬት ተላልፎ ተሰጥቷል የሚል ነጥብ ይገኝበታል፡፡ የአልፋሽጋ መሬት በሱዳን ተወስዷል፣ የደለሎ መሬት ለሱዳን ተሰጥቷል፣ በመተማና በሌላም አካባቢ ድንበር እየገፉ ነው ይባላል፡፡ ከዚህ ጉዳይ ጋር ተያይዞ ግን ብዙዎች የት ጋ ነው ስህተት የተሠራው? በምን ሁኔታና ማን ነው ሉዓላዊ መሬት አሳልፎ ለሱዳኖች የሰጠው? የሚል ጥያቄ ያነሳሉ፡፡ እርስዎ ያን አካባቢ እንደሚያውቅ ሰው ምን ይላሉ? የት ጋ በተሠራ ስህተት ነው መሬት ተወሰደ የሚል ቁጭትስ ሊፈጠር የቻለው?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- የኢትዮጵያ አገራዊ ሥሪት ከውስጥ ወደ ውጭ ነው፡፡ የሌሎች አፍሪካ አገሮችን ሥሪት ስታይ ከውጭ ወደ ውስጥ በቅኝ ገዥዎች ነው የተሠራው፡፡ ኢትዮጵያ ቅኝ አልተገዛችም፣ ስለዚህ ኢትዮጵያውያን ናቸው ከትንሽ ነገር ተነስተው የሠሯት፡፡ ኢትዮጵያ አሁን የያዘችውን ካርታ እንድትይዝ አድርገው ሲሠሩም በአንዳንድ አካባቢዎች የድንበር ጉዳዮችን የፈቱ ቢሆንም፣ በብዙ አካባቢዎች ግን ያልተቋጩ የድንበር ውዝግቦች ቀጥለዋል፡፡ ለምሳሌ በኬንያ አቅጣጫ የሚያወዛግብ ብዙም ጉዳይ የለም፡፡ በጂቡቲ በኩልም የሚያወዛግብ ድንበር የለም፡፡ በሶማሊያም የተወሰነው ተቋጭቷል፡፡ በኤርትራም የተወሰነው የተፈታ ከፊሉ ደግሞ ከእነ ውዝግቡ የቀጠለ ነው፡፡ ወደ ሱዳን ስትመጣ ግን ብዙ የሚያጨቃጭቁ ዳር ድንበሮች አሉን፡፡ በአፄ ምኒልክ ዘመን ነበር የኢትዮ ሱዳን ድንበር ተካለለ የተባለው፡፡ ነገር ግን ተንጠልጥሎ የቀረ ጉዳይ አለ፡፡ እንግሊዞቹ ነበሩ ድንበሩን ያሰመሩት፡፡ አፄ ምኒልክም የተሰመረው መስመር ትክክል ነው ብለው አልተቀበሉትም፡፡ እንግሊዞቹ በጊዜው የነበራቸውን የቴክኖሎጂና የኃይል የበላይነት ተጠቅመው የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት የሚጋፋ መስመር ሠርተው ነው የሄዱት፡፡ ንጉሡ በጉልበት መሬቱን ለማስለቀቅ በጊዜው ባይችሉም፣ ነገር ግን ቀጣዩ ትውልድ እንዲያስተካክለው ኃላፊነት ሰጥተው ነው ያለፉት፡፡ አቅም ያለው ትውልድ ሲመጣ ይፍታው ብለው አለፉ፡፡ አፄ ኃይለ ሥላሴ ሲመጡ ጉዳዩን ለመፍታት ጥረት ተጀመረ፡፡ እሳቸውም በተለይ ሁመራ አካባቢ ያለውን የሱዳኖች ጥያቄ የሚያረግብ ሥራ በመሥራት ነው ያለፉት፡፡ ማስታወሻ ልውውጥ የሚባል ነገር ነበር፡፡ ከሱዳኖች ጋር የተስማሟቸውና የተፈራረሟቸው ስምምነቶች ነበሩ፡፡ ይህ ሁሉ ሆኖም ያልተቋጨው የቤት ሥራ ገና ብዙ ነው፡፡ የመጨረሻ ዕልባት እስኪሰጠው ድረስ የሱዳን ገበሬም ሆነ የኢትዮጵያ ገበሬ የያዘውን መሬት እያረሰ የሚቆይበት ዕድል ተፈጥሯል፡፡ ይህን በአግባቡ ጠቀሜታውን ተረድቶ የሚያስቀጥል ጠፋ እንጂ ጥሩ ነገር ሠርተው ነበር አፄ ኃይለ ሥላሴ ያለፉት፡፡ በአጋጣሚ ሆኖ ደግሞ የውዝግብ መነሻ የሆነው መሬት በኢትዮጵያ አርሶ አደሮች ሥር ነበር የነበረው፡፡ ሱዳኖች አለን የሚሉት ብዙ ቦታ በታሪክ የኢትዮጵያ ገበሬዎች ሠፍረውበት ነው የተገኘው፡፡ ሻለቃ ጉዌን የተባለው እንግሊዝ መኮንን የሁለቱ አገሮች ድንበር ነው ተብሎ ያሰመረው መስመር ውስጥ ነው አርሶ አደሮቹ የነበሩት፡፡ መስመሩ እነሱን አልፎ ወደ ውስጥ ገብቶ የሱዳን ነው ብሎ መሰመሩ ችግር መፍጠሩ ይታወቃል፡፡ ይህ ጉዳይ የመጨረሻ ዕልባት ባያገኝም ነገር ግን ባለበት ረግቶ እንዲቀጥል ተደርጎ ቆይቷል፡፡ የደርግ መንግሥት ሳይረጋጋ በጦርነት ተዘፍቆ መኖሩ ደግሞ ለሱዳኖቹ አመቺ ዕድል ፈጠረ፡፡ ደርግ በአካባቢው ጠንካራ ቁጥጥር አልነበረውም፡፡ በዚያ አካባቢ ኢድዩ፣ ኢሕአፓ ይንቀሳቀሱ ነበር፡፡ በኋላም የእኛው ኢሕዲን/ ብአዴን መንቀሳቀስ ቀጠለ፡፡ ከዚያ ቀጥሎም ሕወሓት ይገባል፡፡ ቀስ በቀስ ለሱዳኖች የተመቸ ሁኔታ በአካባቢው ተፈጠረ፡፡ የደርግ የፀጥታ ኃይል አካባቢውን መልቀቅ ሲጀምር ሱዳኖቹ አለን የሚሉትን መሬት መቆጣጠርና የእኛን ገበሬዎች ማፈናቀል የጀመሩ ሲሆን፣ በሒደት እንደ ራሳቸው ይዞታ አድርገው መጠቀም ጀመሩ፡፡ ኢሕአዴግ ነገሩ እየተበላሸ መሄዱ ሲገባው ለማስተካከል ጥረት ማድረግ ጀመረ፡፡ በአዲስ አበባ ለአፍሪካ አንድነት ድርጅት ስብሰባ ሲመጡ በቀድሞው የግብፅ ፕሬዚዳንት ሆስኒ ሙባረክ ላይ የግድያ ሙከራ ተደረገ፡፡ በዚያ የግድያ ሙከራ የሱዳኖች እጅ እንዳለበት ሲታወቅ፣ ኢሕአዴግ ይህን አጋጣሚ ምክንያት አድርጎ ሱዳኖቹን በኃይል ከያዙት መሬት ለማስለቀቅ ዕርምጃ ጀመረ፡፡ ከሱዳን ጋር የነበረውን ግንኙነት ላለማበላሸት ሲል ይታገሳቸው የነበረው ኢሕአደግ ያን አጋጣሚ ተጠቅሞ የመሬቱ ይገባኛል በሕግ እስኪፈታ ድረስ ልቀቁ አላቸው፡፡ ሱዳኖቹ ያን አካባቢ ለብዙ ጊዜ ይዘው ሲያርሱ በመቆየታቸው፣ ጥቅምና ጣዕሙን በማወቃቸው ለመልቀቅ ፈቃደኛ ሊሆኑ አልቻሉም፡፡ ያኔ ኢሕአዴግ ሉዓላዊነታችን ተደፍሯልና ዕርምጃ መወሰድ አለበት ብሎ ሲወስን የአካባቢው አስተዳዳሪ | 266 |
| 11 | ‹‹የተከዜ ፖለቲካ ጉዳይ ከተበላሸ ኢትዮጵያ እስከ ህዳሴ ግድብ ያላት ጉዳይ አብሮ ይበላሻል›› ቹቹ አለባቸው (ዶ/ር) ፣ አንጋፋ ፖለቲከኛና መምህር
ዮናስ አማረ
June 21, 2026
የቀድሞው የብአዴን ከፍተኛ አመራርና የአርማጭሆ አካባቢ አስተዳዳሪ የነበሩት ቹቹ አለባቸው (ዶ/ር)፣ ከፖለቲካው ጠፍተው ከሰነበቱበት ‹‹የተከዜ ፖለቲካ›› የሚል አዲስ መጽሐፍ በዚህ ሳምንት ይዘው መጥተዋል፡፡ ባለፈው ሳምንት ለንባብ የበቃው መጽሐፉ በንድፈ ሐሳብ ላይ ተመሥርተው ሳይሆን፣ የተከዜ ቀጣናንና በተጨባጭ ኖረውበት ካዩትና ከቀሰሙት ልምድ ተመርኩዘው ማዘጋጀታቸውን ይናገራሉ፡፡ አዲሱን መጽሐፍ በአራት ክፍሎች በ20 ምዕራፎችና በ250 ገጾች አሰናድተው በ600 ብር ለንባብ እንዳበቁት የሚናገሩት ቹቹ (ዶ/ር)፣ የተከዜ ቀጣና ማዕከል የሆነው የወልቃይት ጉዳይን እስከ ጂኦ ፖለቲካዊ ውዝግቡ በሰፊው እንዳቀረቡበት ያስረዳሉ፡፡ የፒኤችዲ ትምህርታቸውን ጨርሰው በአሁኑ ጊዜ በአማራ ክልል ስቴት ዩኒቨርሲቲ በማስተማር ላይ ሲገኙ፣ በተከዜ ፖለቲካ ጉዳይ ሰፊ ምርምር ሲያደርጉ መቆየታቸውን ተናግረዋል፡፡ ከዮናስ አማረ ጋር የደረጉት ቆይታም እንደሚከተለው ይቀርባል፡፡
ሪፖርተር፡- ከሰሞኑ አዲስ መጽሐፍ አሳትመዋል፣ የመጽሐፉ ይዘት ምንድነው?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- የመጽሐፉ ርዕስ የተከዜ ፖለቲካ ነው የሚለው፡፡ የተከዜ ፖለቲካን በማንነት ፖለቲካ ማዕቀፍ የሚፈትሽ፣ የአካባቢውን ጂኦ ፖለቲካ ማዕከልነትና የብሔራዊ ደኅንነት ሥጋትነት በሰፊው ለማቅረብ የሚሞክር መጽሐፍ ነው፡፡ በንድፈ ሐሳቦች ላይ ተመርኩዞ ብቻ ሳይሆን በንባብ፣ በልምድ፣ እንዲሁም በምርምር ያገኘኋቸውን መረጃዎች ለማካተት የሞከርኩበት ነው፡፡ አራቱ መሠረታዊ የመጽሐፉ ጭብጦች የኃይል አሠላለፍ፣ ጂኦ ፖለቲካ፣ የማንነት ፖለቲካና የኢትዮጵያ ብሔራዊ ደኅንነት ጉዳዮች ናቸው፡፡
ሪፖርተር፡- ውኃ ነክ ጥናትን (ኃይድሮሎጂን) የተመለከተ ነው? ወይስ ፖለቲካዊ ነጥቦችንና ጂኦ ፖለቲካውን የሚፈትሽ ይዘት ነው ያለው?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- ያው የፖለቲካና የጂኦ ፖለቲካ ጉዳዮቹን ስትነካካ ኃይድሮሎጂውም መነካቱ አይቀርም፡፡ የጂኦ ፖለቲካው አጀንዳም ሆነ ሌሎች ጉዳዮቹ ሲነካኩ የውኃ ጉዳይ ወደ ጎን ሊተው አይችልም፡፡ ኃይል፣ ማንነት፣ ጂኦ ፖለቲካና ብሔራዊ ደኅንነት ናቸው ዋናዎቹ የማጠንጠኛ ነጥቦቹ፡፡ እግረ መንገዱን ግን ኃይድሮሎጂውንም ይመለከታል፡፡
ሪፖርተር፡- ከፖለቲካ ለምን ጠፉ? የፒኤችዲ ትምህርት ላይ እንደነበሩ ይታወቃልና በዋናነት እሱ ነው ያጠፋዎት ወይስ ሌላ ምክንያት?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- ትምህርት ላይ እያለሁ እንኳን የፖለቲካ ተሳትፎ አደርግ ነበር፡፡ ፒኤችዲው ካለቀ አሁን ሦስት ዓመት ሆኖታል፡፡ ያ ወቅት ፖለቲካው የሞቀበትና የነቃ ተሳትፎ እንድታደርግ የሚያስገድድ ነበር፡፡ አብዮት በሚመስል ሁኔታ ፖለቲካው የተጋጋለበት ወቅት የነበረ ሲሆን፣ የአማራ ፖለቲካም እንደዚያው የተሟሟቀ ነበር፡፡ ስለዚህ ከእኔ የሚጠበቀውን ዓይነት ተሳትፎ ሳደርግ ቆይቻለሁ፡፡ ትምህርት ከጨረስኩ በኋላ ወደ ከፍተኛ ትምህርት ተቋም ነው የተመደብኩት፡፡ እዚያ ደግሞ ከማስተማር ጎን ለጎን ትልቁ ሥራዬ ምርምር ላይ ስለነበር በዚያ ተጠምጄ ነው ያሳለፍኩት፡፡ ምርምሩ ጊዜ አይሰጥም፡፡ ከዚያ በተጨማሪ ደግሞ የተከዜ ፖለቲካ መጽሐፍን ወደ ማዘጋጀት ነው የገባሁት፡፡ መጽሐፍ ዝም ብለህ ተነስተህ የምትጽፈው አይደለም፣ ብዙ ዝግጅት ይፈልጋል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በአጠቃላይ የአገሪቱ ፖለቲካ ወዴት እየሄደ ነው ያለው? የሚለውን ጉዳይ ጊዜ ወስዶ መታዘብና መረዳት ይጠይቅ ነበር፡፡ በእነዚህ ምክንያቶች ከ2010 ዓ.ም. በፊት እንደነበረው ዓይነት ፖለቲካዊ ተሳትፎ ለማድረግ ወቅቱና ሁኔታው አመቺ አልነበረም፡፡
ሪፖርተር፡- በመጽሐፉ የተከዜ ፖለቲካን ለማሳየት የቀረበ አንድ ማነፃፀሪያ አለ፡፡ የተከዜ ቀጣና ልክ እንደ ኢራን የሆርሙዝ ሰርጥ ሁሉ ከፍተኛ የጂኦ ስትራቴጂክ ጠቀሜታ ለኢትዮጵያ ያለው ነው ይላል፡፡ ይህ ንፅፅር ትንሽ አልተጋነነም?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- ጥሩ ጥያቄ ነው ያነሳኸው፣ መጽሐፉ አዎን ወልቃይት እንደ ሆርሙዝ የሚል አገላለጽን ይጠቀማል፡፡ ወልቃይት በመጽሐፉ የተከዜ ፖለቲካ ማዕከል ወይም እምብርት አድርጎ ነው የሚያቀርበው፡፡ እዚያ አካባቢ ረግጠው ለማያውቁ ሰዎች ወልቃይትን እንደ ሆርሙዝ ብሎ ማቅረብ የተጋነነ ሊመስላቸው ይችላል፡፡ ነገር ግን አካባቢውን የሚያውቁ ይረዱታል፡፡ የሆርሙዝ ሰርጥ ዓለም አቀፍ ጠቀሜታና ተፅዕኖ ያለው ነው፡፡ በዓለም ሰላምና ኢኮኖሚ ላይ ተፅዕኖ የሚያሳድር ነው፡፡ ከዚያ በመለስ የተከዜ ፖለቲካን ስናየው ደግሞ ለኢትዮጵያ እጅግ አስፈላጊና ጠቃሚ ነው፡፡ ማዕከሉ የሆነው የወልቃይት ፖለቲካ በአግባቡ ካልተያዘ ደግሞ በአጠቃላይ ለሰሜን ኢትዮጵያ አካባቢ ማነቆ ነው፡፡ የተከዜ ፖለቲካ አስኳል ነው የሚባለው የወልቃይት ጉዳይ በአጠቃላይ ለኢትዮጵያ አስፈላጊ ጉዳይ የሚሆንባቸው ብዙ መነሻዎች አሉ፡፡ ወልቃይትን የተቆጣጠረ አካል በትንሹ ከሁመራ እስከ ጉባ ያለውን ቀጣና መቆጣጠር ይችላል፡፡ ወራሪ ኃይል ወደ እዚያ ቀጣና ከገባ ሰፊ ግዛትን ለመጠቅለል መንገድ ያገኛል፡፡ በዚያ አካባቢ የሕወሓት ፍላጎት ምን እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ሕወሓት ፍላጎቱ ወልቃይትን ይዞ መቀመጥ ብቻ እንዳልሆነ ይታወቃል፡፡ የሱዳኖች ፍላጎት ምን እንደሆነ በሥራ አጋጣሚ ጭምር በደንብ አውቀዋለሁ፡፡ የግብፅ ፍላጎት ምን እንደሆነም ግልጽ ነው፡፡ እነዚህ አካላት ከላይ ከሁመራ እስከ ህዳሴ ግድቡ ጉባ ድረስ ያላቸው ፍላጎት ተመሳሳይ ነው፡፡ የተከዜ ፖለቲካን ማጣት ይህን ትልቅና ሰፊ ቀጣና ያሳጣል፡፡ ይህ ቀጣና በትንሹ ኢትዮጵያን ከሁለት የባህር በሮች ጋር የሚያገናኝ መስመር ነው፡፡ በመተማ አድርገህ በሱዳን በኩል ከፖርት ሱዳን ጋር መገናኘት ይቻላል፡፡ ሁመራን መሠረት አድርገህ ደግሞ ከሱዳን ወደብ ብቻ ሳይሆን ከኤርትራው ምፅዋ ወደብ ጋርም መገናኘት ይቻላል፡፡ ስለዚህ ቀጣናው ለኢትዮጵያ መውጫና መግቢያ በር ነው፡፡ ወልቃይትን ማዕከል አድርገን የተከዜ ቀጣና ፖለቲካን ስናነሳ ስለአንዲት መንደር ወይም ውስን ቦታ እያነሳን አይደለም፡፡ ከሁመራ እስከ ጉባ የሚዘረጋ አጠቃላይ የሰሜናዊ ኢትዮጵያ አካባቢን ዕድል የሚወስን ሰፊ ቀጣና ነው፡፡ የተከዜ ፖለቲካ እንደ ሆርሙዝ ለኢትዮጵያ አስፈላጊ ነው ሲባልም፣ ለሰፊው የኢትዮጵያ ክፍል አስፈላጊ ጉዳይ በመሆኑ እንጂ አጋኖ ለማቅረብ የተባለ ንፅፅር አይደለም፡፡
ሪፖርተር፡- በአካባቢው የአማራና የትግራይ ክልሎች ለረዥም ጊዜ የቀጠለ፣ የግጭት ምንጭ የሆነ የወሰንና የማንነት ይገባኛል ውዝግብ እንዳላቸው ይታወቃል፡፡ ነገር ግን ግብፅና ሱዳን በዚያ ቀጣና ምንድነው ፍላጎታቸው?
ቹቹ (ዶ/ር)፡- አገራችን ዳር ድንበርን በተመለከተ ገና ተሠርተው ያላለቁ የቤት ሥራዎች አሏት፡፡ ከሱዳን ጋር በተከዜ ቀጣና የምንጋራው ዳር ድንበር በሕግ አለመካለሉና አለመሰመሩ ከእነዚህ የቤት ሥራዎች አንዱ ነው፡፡ እኔ ይህንን በደንብ ጠልቄ ያወቅኩት በቦታው ተመድቤ በሠራሁበት ወቅት ነው፡፡ መረጃው ይኖርሃል ብዬ እገምታለሁ፡፡ ሱዳኖቹ የእኛ ነው የሚሉት የአልፋሽጋ አካባቢ አስተዳዳሪ ሆኜ ሠርቻለሁ፡፡ በ1988 ዓ.ም. | 440 |
| 12 | “ይቧቀሳሉ ብለው ሰግተው ነበር!” ጌታቸውና ሬድዋን በአልጄዚራ
የደህንነቱ ቁንጮ እና የጠቅላይ ሚንስትሩ አማካሪ አልጄዚራ ላይ በጋራ አንድ ፁሁፍ አጋርተዋል፡፡ አምባሳደር ሬድዋን ሁሴንና አቶ ጌታቸው ረዳ “ኢትዮጵያ ዳግም ወደ ጦርነት መግባት የለባትም” በሚል አርእስት ባሰፈሩት ፁሁፍ ከፕሪቶርያው ድርድር አሁን እሰካንዣበበው ጦርነት ያሉትን ወሳኝ ክስተቶች ዳስሰዋል፡፡
የሰሜኑን አውዳሚ ጦርነት ያስቆመውን የፕሪቶርያ ስምምነት ሁለቱን ተዋጊ ሀይሎች በተቃራኒ መሪ በመሆን ወክለው የተፈራረሙት የብሄራዊ መረጃና ደህንነት አገልግሎት ዳይሬክተሩ አምባሳደር ሬድዋን እና የያኔው የህወሀት ከፍተኛ አመራር የአሁኑ የጠ/ሚንስትር አብይ አማካሪ ጌታቸው ረዳ እንደበሩ አይዘነጋም፡፡
አሁን በአንድ አሰላለፍ ላይ ያሉት ሁለቱ አመራሮች በጋራ በፃፉት ፁሁፍ የፕሪቶርያ ስምምነት ሲፈረም አዘጋጇ ደቡብ አፍሪካና አደራዳሪዎቹ ተዋጊ ሀይሎችን ወክለዋል ብለው ያሰቧቸው ልኡካን ቡድኖች መካከል ሰፊ እርቀት እንዲፈጠር አቅደው ነበር ይላሉ፡፡
አዘጋጆቹ በመካከላችን እርቀት እንዲፈጠር ያሰቡት በድርድሩ ሂደት መስማማት ካልቻልን እዚያው ጠረምጴዛ ዙርያ እንዳንቧቀስ ሰግተው ነው ሲሉ አስታውሰዋል፡፡ ነገር ግን በሂደቱ በመካከላችን የተመለከቱት መልካም ግንኙነት እና መግባባት እጅግ አስደንቋቸው ነበር ባይ ናቸው፡፡
ሁለቱ ባለስልጣናት የፕሪቶርያው ስምምነት በጦርነት ለተጎሳቆለው ክልል እፎይታ የሰጠ ነው ይሄንን ተስፋ እና እድል የሚያጨልሙ ሀይሎች ላይ ጠንከር ያለ አለም አቀፍ ጫና ሊደረግባቸው ይገባል ሲሉ ሞግተዋል፡፡
አቶ ጌታቸው እና አምባሳደር ሬድዋን ሲቀጥሉ በትግራይ ዳግም ውጥረት - በኢትዮጵያ እና ኤርትራ መካከል ደግሞ እየጨመረ ያለው ፍጥጫ/ባላንጣነት የአፍሪካ ቀንድን ወደ አስከፊ ጦርነት ሊያስገባው እንደሚችል አስጠንቅቀዋል።
ያለፈው ግጭት በኢትዮጵያውያንም ሆነ በአጎራባች ሀገራት ዘንድ አስከፊ መዘዝ እንዳስከተለ - በህዝቡ ላይም ከፍተኛ ስቃይ፣ ኢኮኖሚያዊ ውድመት እና ቀጣናዊ አለመረጋጋት እንዳመጣ አስታውሰዋል፡፡ እናም በዚህ ላይ ዳግም ጦርነት ውስጥ መግባት ፈፅሞ ተቀባይነት የለውም በማለት፡፡
የፁሁፉ ባለቤቶች የፖለቲካ አለመግባባቶች ከወታደራዊ ግጭት ይልቅ በውይይት፣ በህገ-መንግስታዊ ሂደቶች እና አሁን ያሉ የሰላም ስምምነቶችን ሙሉ በሙሉ ተግባራዊ በማድረግ መፈታት አለባቸው ሲሉ ተከራክረዋል።
ለዚህ ደግሞ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ተዋናዮች፣ የቀጠናው ባለድርሻ አካላት እና የአለም አቀፉ ማህበረሰብ የሰላም ጥረትን እንዲደግፉ እና ወደ ጦርነት ሊያመሩ የሚችሉ ቅስቀሳዎችን እንዲቃዎሙ ጠይቀዋል።
አቶ ጌታቸው እና አምባሳደር ሬድዋን የፁሁፋቸው አስኳል መልዕክትም የኢትዮጵያ የወደፊት እጣ ፈንታ ሰላምን በመጠበቅ፣ ብሔራዊ መግባባትን በማጠናከር እና ወደ ጦርነት ከመመለስ ይልቅ በልማትና መልሶ በማገገም ላይ የተመሰረተ መሆን አለበት የሚል ነው። | 830 |
| 13 | https://youtu.be/q6BC69QJasY?si=rdU3Fim-V31vHeLk | 833 |
| 14 | https://youtu.be/vgj_uxnp2qk?si=5YCBcIDqr3nv-6hD | 902 |
| 15 | https://youtu.be/Bv5i6jMD600?si=5R2R8p54T2Q7pYk4 | 791 |
| 16 |  #ዜናመሠረት የአርቲስት ቴዎድሮስ ካሳሁን አልበም መውጣትን ተከትሎ በፖሊስ በተያዙ ግለሰቦች ዙርያ የሚያጠነጥን ዘጋቢ ፊልም እየተሰራ መሆኑ ታወቀ
በእስር ላይ የምትገኘው የአርቲስቱ ምክትል ማናጀር “የአርትስ ቲቪ መግለጫን ሳንከለከል እንደተከለከልን አድርገን የገለፅነው የሙዚቃ አልበሙ በሕዝብ ዘንድ ትኩረት እንዲያገኝ እና ማስታወቂያ ለመስራት ነው” ብላ ዶክመንታሪው ላይ እንድትናገር እየተጠየች እንዳለ መረጃ ደርሶናል
የፕሪሚየም አባል ከሆኑ ሊንኩን ይከተሉ:
https://www.meseretmedia.org/p/c50
በ30% ክፍያ የፕሪሚየም አባል ለመሆን ሊንኩን ይከተሉ:
https://meseretmedia.substack.com/30pcoff | 0 |
