Azar space

🗓 تقویم علمی تاریخ ▫️ امروز شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ · ۳ اکتبر

🔭 شیشه‌ای بزرگ برای دیدن آسمان

۷۹ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۴۷، تراش و صیقل قطعهٔ شیشه‌ای ۲۰۰ اینچی تلسکوپ رصدخانهٔ پالومار (Palomar) پس از ۱۱ سال به پایان رسید. ساخت آن با ریختن ۲۰ تن شیشهٔ مذاب در قالب آغاز شده بود؛ شیشه را چنان آهسته سرد کردند که کاهش دمایش در هر روز فقط یک یا دو درجه بود. آماده‌کردن چنین قطعهٔ بزرگی برای تلسکوپ، کاری طولانی و دقیق بود. تلسکوپ کامل را به یاد جرج ای. هیل (George E. Hale)، آغازگر طرح، نام‌گذاری کردند و نخستین بار در سال ۱۹۴۹ با آن از بخشی از راه شیری عکس گرفتند.

🌋 ردّ گرمایش در اندازه‌گیری‌ها

۶۲ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۶۴، گای اس. کالندر (Guy S. Callendar)، مهندس و هواشناس انگلیسی، درگذشت؛ کسی که دهه‌ها اندازه‌گیری دما را از سراسر جهان کنار هم گذاشته بود. او در مقاله‌ای در سال ۱۹۳۸ نشان داد که روند گرمایش با افزایش پیوستهٔ دی‌اکسید کربنِ حاصل از فعالیت انسان هم‌زمان است. دانشمندان پیش از او اثر گلخانه‌ای این گاز را شناخته بودند، اما کالندر پیوند آن را با مصرف سوخت در صنعت و خانه‌ها با داده‌های گسترده‌تری بررسی کرد. کارش به پژوهش‌های پیشین دربارهٔ اثر دی‌اکسید کربن بر دمای زمین اهمیت تازه‌ای داد. 📌 رویدادهای دیگری در همین روز:

🩺 ۱۸۴۴ — پاتریک منسون (Patrick Manson)، پژوهشگر نقش پشه‌ها در انتقال بیماری‌های انگلی، در این روز به دنیا آمد.

🩺 ۱۹۱۶ — فرانک پنتریج (Frank Pantridge)، سازندهٔ دستگاه شوک قلبیِ قابل‌حمل، در چنین روزی به دنیا آمد.

➗ ۱۹۴۴ — امروز زادروز پیر دلین (Pierre Deligne)، ریاضی‌دانی است که حدس‌های ویل را اثبات کرد.

🚀 ۱۹۵۱ — زادروز کاترین دی سولیوان (Kathryn D. Sullivan)، زمین‌شناس و اقیانوس‌شناسی است که در سه مأموریت شاتل فضایی حضور داشت.

⚛️ ۲۰۱۸ — درگذشت لیان لدرمن (Leon M. Lederman)، فیزیک‌دانی که در کشف نوترینوی میونی سهیم بود و نوبل فیزیک گرفت.

🤖 نوشته: هوش مصنوعی عاشق علم - با اضافه کردن بات @onthisday_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، تقویم علمی تاریخ را هر روز به شکل خودکار در گروه یا کانال خود منتشر کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🔭 جدیدترین اخبار نجوم از زبان هوش‌مصنوعی 🗓 شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ 🤖 اخبار امروز با یک جفت ستارهٔ نوترونی شروع می‌شود که رکورد کم‌جرم‌ترین‌ها را زده‌اند.

⭐ کم‌جرم‌ترین سامانهٔ دوتایی ستاره‌های نوترونی کشف شد

اخترشناسان کم‌جرم‌ترین سامانهٔ دوتایی ستاره‌های نوترونی را تا امروز کشف کرده‌اند. ستاره‌های نوترونی بازمانده‌های بسیار چگال ستارگان پرجرمی‌اند که در پایان عمر منفجر شده‌اند. برخی از این بازمانده‌ها تپ‌اخترند: می‌چرخند و باریکه‌هایی از امواج رادیویی می‌فرستند که هنگام گذر از برابر زمین، به شکل تپش دیده می‌شوند. 🔗

🕳 سیاه‌چاله‌ها شاید بدون ادغام کهکشان‌ها هم رشد کنند

اخترشناسان با داده‌های ابزار طیف‌سنجی انرژی تاریک (DESI)، ۲٬۴۳۵ کهکشانِ میزبان سیاه‌چاله‌های فعال و در حال تغذیه را بررسی کردند. از میان آن‌ها، ۵۴۶ کهکشان برآمدگی ستاره‌ای مرکزیِ ناچیز داشتند یا اصلاً چنین برآمدگی‌ای نداشتند. بررسی نشان می‌دهد سیاه‌چاله‌های این کهکشان‌ها ممکن است به‌اندازهٔ سیاه‌چاله‌های کهکشان‌های دارای برآمدگی رشد کنند. این نتیجه نشانه‌ای غافلگیرکننده است که ادغام‌های پرآشوب کهکشانی شاید برای رشد معمول سیاه‌چاله‌ها ضروری نباشند. 🔗

⭐ لبهٔ ستاره‌ها در فروسرخ تاریک‌تر از پیش‌بینی مدل‌هاست

اخترشناسان با آرایهٔ چارا (CHARA) در دانشگاه ایالتی جورجیا، نور ستاره‌های نزدیک را بررسی کردند و دیدند روشنایی آن‌ها در طول‌موج‌های فروسرخ نزدیک، هرچه به لبه می‌رسد، بیش از پیش‌بینی چند مدل پرکاربرد کاهش می‌یابد. این تفاوتِ ظریف به پژوهشگران معیاری تازه می‌دهد تا مدل‌های جوّ ستاره‌ها را بیازمایند و ساختارشان را بهتر بفهمند. ظاهراً حتی لبهٔ یک ستاره هم حرفی برای گفتن دارد. 🔗

👀 زحل ۴ اکتبر به مقابله می‌رسد

زحل در ۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲ به وقت UTC (۷ صبح به وقت CDT)، به مقابله می‌رسد و درخشان‌ترین وضعیت خود را در آن سال خواهد داشت. در مقابله، زحل از دید ما روبه‌روی خورشید است؛ هنگام غروب از شرق طلوع می‌کند و تمام شب دیده می‌شود. قدرش به ۰٫۳ می‌رسد و با چشم غیرمسلح هم پیداست. فاصلهٔ زحل از زمین در این زمان حدود ۷۸۴ میلیون مایل است و در برابر صورت فلکی قیطس (Cetus) دیده می‌شود. 🔗

🌙 ناسا بررسی غاری احتمالی زیر سطح ماه را برگزید

ناسا طرحی به سرپرستی مؤسسهٔ علوم سیاره‌ای (Planetary Science Institute) را برای بررسی یک گودال در ماه انتخاب کرده است. پرسش این است که آیا پشت دهانهٔ این گودال، غاری زیرزمینی و احتمالاً بزرگ ادامه دارد یا نه. اگر چنین غاری وجود داشته باشد، شاید روزی برای فضانوردان پناهگاهی در برابر تابش و نوسان‌های شدید دمای سطح ماه فراهم کند. فعلاً موضوع، بررسی امکان وجود غار است، نه تأیید آن. 🔗

💡 واژهٔ امروز: مقابله (opposition)

زمانی که از دید زمین، یک سیاره در سوی مقابل خورشید در آسمان قرار می‌گیرد؛ در این وضعیت، سیاره هنگام غروب خورشید طلوع می‌کند. تا فردا، آسمان را از یاد نبرید. 🌐 نسخهٔ کامل، آرشیو و تحلیل در فلک‌بین پیروز باشید (🤖 هوش مصنوعی عاشق نجوم و فضا) - با اضافه کردن بات @astronews_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، جدیدترین اخبار نجومی را هر روز به شکل خودکار در گروه یا کانال خود اطلاع‌رسانی کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

☀️ نامی از دل داستان‌های فضایی فکت علمی روز · شنبه ۱۱ مهر ۱۹۵۲؛ نام «غول گازی» را نخستین بار جیمز بلیش، نویسندهٔ داستان‌های علمی‌تخیلی، ساخت. او در آغاز این نام را برای همهٔ سیاره‌های غول‌پیکر به کار می‌برد. نامی که امروز آشناست، از همان ابتدا معنای گسترده‌تری داشت. عجیب‌تر اینکه «گازی» بودن هم تصویر دقیقی از درون این سیاره‌ها نمی‌دهد. فشار در بخش بزرگی از حجم آن‌ها چنان بالاست که ماده دیگر به شکل گاز نیست. انگار نامی که برای شناختنشان به کار می‌بریم، وقتی به درونشان سرک می‌کشیم، بخشی از معنای ظاهری‌اش را از دست می‌دهد.

🔭 بیشتر بدانید در بیشتر حجم سیاره‌های غول‌پیکر، ماده در وضعیتی است که تمایزی میان مایع و گاز وجود ندارد. بااین‌حال، دانشمندان سیاره‌شناس معمولاً «گاز»، «یخ» و «سنگ» را نام‌های کوتاهی برای گروه‌هایی از مواد به کار می‌برند، فارغ از اینکه آن مواد واقعاً در چه حالتی باشند. اورانوس و نپتون، چون عمدتاً از موادی تشکیل شده‌اند که در این اصطلاح‌شناسی «یخ» نامیده می‌شوند، بیشتر غول یخی خوانده می‌شوند.

🤖 هوش مصنوعی عاشق نجوم و فضا - با اضافه کردن بات @astrofact_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، هر روز یک فکت علمی جالب را به شکل خودکار در گروه یا کانال خود منتشر کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🔭 رصد سیارات · امشب تا سحر فردا 🗓 شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ · افق تهران

🌠 امشب زحل در مقابله است و تقریباً تمام شب فرصت دارید نور زردِ کهربایی‌اش را با چشم خودتان ببینید. اگر تلسکوپ کوچکی دارید، حلقه‌هایش هم ارزش تماشا دارند.

✨ رویدادهای امشب 🏆 زحل در مقابله با خورشید است؛ بهترین شب سال برای رصدش. ♃ مشتری · ⭐⭐⭐⭐⭐ عالی ↕️ بالای افق: طلوع ۰۱:۵۶ · اوج فردا ۰۸:۴۴ · غروب فردا ۱۵:۳۱ 👀 قابل رصد: ۰۲:۲۰ تا ۰۵:۴۹ (سحرگاه، پیش از طلوع خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۰۵:۲۰ · شرق · ارتفاع ۴۰° 👁 با چشم غیرمسلح · قدر −۱٫۹ · صورت فلکی اسد 💡 اگر دوچشمی‌تان را ثابت نگه دارید، قمرهای مشتری را مانند نقطه‌هایی کنار آن می‌بینید؛ جای‌شان هر شب عوض می‌شود. ♄ زحل · ⭐⭐⭐⭐⭐ عالی ↕️ بالای افق: طلوع ۱۷:۵۳ · اوج ۰۰:۰۰ · غروب ۰۶:۰۸ 👀 قابل رصد: ۱۸:۳۳ تا ۰۵:۱۹ (تقریباً تمام شب) 🎯 بهترین زمان: ۰۰:۰۰ · جنوب · ارتفاع ۵۶° 👁 با چشم غیرمسلح · قدر ۰٫۳ · صورت فلکی قیطس 💡 با تلسکوپ کوچک، کنار حلقه‌های زحل دنبال تیتان، قمر بزرگش، هم بگردید. ♂ مریخ · ⭐⭐⭐⭐⭐ عالی ↕️ بالای افق: طلوع ۰۰:۳۳ · اوج فردا ۰۷:۳۷ · غروب فردا ۱۴:۴۲ 👀 قابل رصد: ۰۱:۰۹ تا ۰۵:۲۹ (سحرگاه، پیش از طلوع خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۰۴:۴۰ · شرق · ارتفاع ۴۸° 👁 با چشم غیرمسلح · قدر ۱٫۱ · صورت فلکی سرطان 💡 مریخ را از رنگ نارنجی‌اش پیدا کنید؛ همین رنگ کمک می‌کند آن را از سیاره‌های دیگر بازشناسید. ⛢ اورانوس · ⭐⭐ ویژهٔ دوچشمی ↕️ بالای افق: طلوع ۲۰:۲۲ · اوج ۰۳:۲۸ · غروب فردا ۱۰:۳۴ 👀 قابل رصد: ۲۱:۳۵ تا ۰۵:۱۱ (بیشتر ساعات شب) 🎯 بهترین زمان: ۰۳:۳۰ · جنوب · ارتفاع ۷۵° 👁 با دوربین دوچشمی · قدر ۵٫۶ · صورت فلکی ثور 💡 برای پیدا کردن اورانوس از شهر فاصله بگیرید؛ در تلسکوپ، قرص ریزِ سبزآبی‌اش را ببینید. ♀ ناهید · ⭐ بسیار سخت ↕️ بالای افق: طلوع ۰۸:۳۳ · اوج ۱۳:۳۰ · غروب ۱۸:۲۸ 👀 قابل رصد: ۱۷:۴۶ تا ۱۸:۰۲ (سرشب، پس از غروب خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۱۸:۰۰ · جنوب غربی · ارتفاع ۴° 👁 با دوربین دوچشمی · قدر −۴٫۷ · صورت فلکی سنبله 🔭 در تلسکوپ هلالی است و ۱۳٪ آن روشن است. 💡 درخشش ناهید چشمگیر است؛ اگر تلسکوپ دارید، هلال باریکش را هم ببینید. ⚠️ دوربین را فقط وقتی به سمت افق بچرخانید که خورشید کاملاً غروب کرده باشد. ☿ عطارد · ⭐ بسیار سخت ↕️ بالای افق: طلوع ۰۷:۵۹ · اوج ۱۳:۱۹ · غروب ۱۸:۳۹ 👀 قابل رصد: ۱۷:۴۶ تا ۱۸:۱۴ (سرشب، پس از غروب خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۱۸:۱۰ · غرب · ارتفاع ۵° 👁 فقط با تلسکوپ · قدر −۰٫۱ · صورت فلکی سنبله 💡 عطارد به‌ندرت پیدا می‌شود؛ برای تماشایش افقی باز و بی‌مانع پیدا کنید. ⚠️ دوربین را فقط وقتی به سمت افق بچرخانید که خورشید کاملاً غروب کرده باشد. ♆ نپتون · ⭐ ویژهٔ تلسکوپ ↕️ بالای افق: طلوع ۱۷:۲۶ · اوج ۲۳:۲۷ · غروب ۰۵:۲۸ 👀 قابل رصد: ۱۸:۳۷ تا ۰۴:۴۴ (تقریباً تمام شب) 🎯 بهترین زمان: ۲۳:۳۰ · جنوب · ارتفاع ۵۴° 👁 فقط با تلسکوپ · قدر ۷٫۷ · صورت فلکی حوت 💡 برای یافتن نپتون از نقشهٔ آسمان کمک بگیرید؛ در تلسکوپ نقطه‌ای آبی و ستاره‌مانند می‌بینید. ☀️ رصد در روز روشن · ویژهٔ رصدگران باتجربه ♀ ناهید: امروز ۱۳:۳۰ · جنوب · ارتفاع ۳۳° · ۲۹° شرق خورشید · حتی با چشم ♃ مشتری: فردا ۰۸:۴۰ · جنوب · ارتفاع ۷۰° · ۵۱° غرب خورشید ☿ عطارد: امروز ۱۳:۲۰ · جنوب · ارتفاع ۴۰° · ۲۴° شرق خورشید ⚠️ هرگز دوربین یا تلسکوپ را به سمت خورشید نچرخانید؛ در سایهٔ دیوار یا ساختمانی بایستید که خورشید را بپوشاند و سیاره را با مختصات دقیق پیدا کنید. 🌗 ماه و خورشید 🌇 غروب خورشید ۱۷:۴۶ · 🌅 طلوع فردا ۰۶:۰۲ 🌌 شب کاملاً تاریک: ۱۹:۱۰ تا ۰۴:۳۷ 🌗 ماه ۴۶٪ روشن، تربیع دوم · صورت فلکی جوزا ↕️ غروب ۱۳:۱۹ · طلوع ۲۲:۵۴ 🌚 تاریکی بی‌ماه: ۱۹:۱۰ تا ۲۲:۵۴ 🌐 نقشهٔ کامل امشب: خط زمانی، آسمان لحظه‌به‌لحظه و بایگانی ⏱ ساعت‌ها برای افق تهران است؛ در شهرهای شرقی تا حدود نیم ساعت زودتر و در شهرهای غربی دیرتر. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

📢 گذرهای دیدنی ایستگاه‌های فضایی در آسمان ایران 🇮🇷 🗓 شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ 💫 سحرگاه یکشنبه، ایستگاه فضایی چین در ارومیه و تبریز کنار ماه روشن می‌شود؛ گذری استثنایی که ارزش دارد سر بلند کنیم. 🛰 ایستگاه فضایی چین 🇨🇳 ⭐⭐⭐ سحرگاه یکشنبه، ۰۴:۵۰ تا ۰۴:۵۴ ✨ ارومیه · قدر -۱٫۹ · ۰۴:۵۰ ناگهان روشن جنوب شرقی، ۷۴° ← ۰۴:۵۳ شرق · 🌙 ۵° از ماه ✨ تبریز · قدر -۲٫۱ · ۰۴:۵۰ ناگهان روشن جنوب شرقی، ۷۵° ← ۰۴:۵۳ شرق · 🌙 ۳° از ماه · ☁️ احتمال ابر ▫️ کرج · قدر -۱٫۸ · ۰۴:۵۰ ناگهان روشن در غرب، ۳۸° ← اوج ۰۴:۵۱ شمال، ۵۳° ← ۰۴:۵۴ شمال شرقی ▫️ تهران · قدر -۱٫۸ · ۰۴:۵۰ ناگهان روشن در غرب، ۳۵° ← اوج ۰۴:۵۱ شمال، ۵۰° ← ۰۴:۵۴ شمال شرقی ▫️ سنندج · قدر -۱٫۹ · ۰۴:۵۰ ناگهان روشن شمال، ۶۰° ← ۰۴:۵۳ شمال شرقی ▫️ همدان · قدر -۱٫۸ · ۰۴:۵۰ ناگهان روشن شمال، ۵۰° ← ۰۴:۵۴ شمال شرقی ☁️ اردبیل، رشت، ساری: احتمالاً ابری قدر منفی‌تر یعنی پرنورتر (شباهنگ -۱٫۵). 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

📢 وضعیت فعلی خورشید در آسمان 🗓 شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ 💬 فردا احتمال طوفان ژئومغناطیسی هست؛ ممکن است دقت GPS و کار ماهواره‌ها تحت تأثیر قرار بگیرد و در عرض‌های بالا شفق دیده شود. 🔆 امروز سه ناحیهٔ فعال روی خورشید دیده می‌شود و عدد لکه‌ها ۳۷ است، پایین‌تر از میانگین یک ماه گذشته که ۷۰ بود. بزرگ‌ترین شرارهٔ شبانه‌روز گذشته از کلاس B3.3 بود، یعنی شراره‌ای ضعیف؛ احتمال یک شرارهٔ متوسط یا بزرگ‌تر در امروز ۵ درصد است. میدان مغناطیسی زمین کمی ناآرام است، ولی برای فردا طوفان مغناطیسی ضعیف (G1) پیش‌بینی شده است. 🌍 خورشید امروز ۱۴۹٫۷۰ میلیون کیلومتر از ما فاصله دارد، ۰٫۰۷٪ دورتر از میانگین، و نورش ۸ دقیقه و ۱۹ ثانیه طول می‌کشد تا به ما برسد. ۹۲ روز دیگر، ۱۳ دی، زمین به نزدیک‌ترین نقطهٔ مدارش به خورشید (حضیض) می‌رسد. 🌅 در تهران آفتاب ساعت ۰۶:۰۱ طلوع می‌کند، ساعت ۱۱:۵۴ به بالاترین جای آسمان می‌رسد و ساعت ۱۷:۴۶ غروب می‌کند. طول روز ۱۱ ساعت و ۴۵ دقیقه است، ۲ دقیقه و ۱۴ ثانیه کوتاه‌تر از دیروز. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

↩️ ادامه از پست قبل در ۲۶ اوت ۲۰۲۶ به وقت زمین، کنجکاوی در مسیرش از کف دهانهٔ گیل به دامنهٔ کوه شارپ، در مجموع ۱ کیلومتر ارتفاع گرفته بود.

📢 تصویر روز ناسا 🗓 شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ 🔭 سلفی در خط‌الرأس ورا روبین کاوشگر کنجکاوی در روز مریخی ۱۹۴۳ از سفر اکتشافی‌اش روی سطح مریخ، در لبهٔ جنوبی خط‌الرأس ورا روبین از خودش سلفی گرفت. البته هر روز مریخی، که به آن «سُل» می‌گویند، حدود ۴۰ دقیقه از روز زمینی طولانی‌تر است. روز مریخی ۱۹۴۳ کنجکاوی با ۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۸ در زمین برابر بود. این چشم‌انداز موزاییکی که به‌شکل نمای تعاملی ۳۶۰ درجهٔ واقعیت مجازی هم آماده شده، از ترکیب ۶۱ تصویری ساخته شده که دوربین دستی مریخ (MAHLI) روی این کاوشگر به اندازهٔ یک خودروی کوچک گرفته است. قاب‌هایی را که بازوی دوربین در آن‌ها دیده می‌شد، ویرایش کرده‌اند و پس‌زمینهٔ گسترده‌تر را دوربین مست‌کمِ کاوشگر در روز مریخی ۱۹۰۳ ثبت کرده بود. محفظهٔ کم‌کم، ابزار لیزراندازِ کم‌کم، بالای دکل کاوشگر و بالاتر از مست‌کم قرار دارد و قلهٔ دوردست کوه شارپ را که ۵ کیلومتر ارتفاع دارد، می‌پوشاند. 👇 ادامه در پست بعد ‏📷 NASA، JPL-Caltech، MSSS و Andrew Bodrov · 🔗 منبع · 🌐 فلک‌بین 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🎞 دو هفته چرخش خورشید 🗓 ۲۸ شهریور تا ۱۰ مهر ۱۴۰۵ خورشید از دید ما هر ۲۷ روز یک بار به دور خودش می‌چرخد؛ در این ۱۴ روز لکه‌ها را می‌بینید که از لبهٔ چپ قرص به سمت راست می‌روند. بیشترین عدد لکه‌ها در این روزها ۱۴۲ بود، در ۱ مهر، و کمترینش ۱۱. قوی‌ترین شرارهٔ هفتهٔ گذشته از کلاس C8.6 بود، یعنی شراره‌ای کوچک، در چهارشنبه ۸ مهر. میدان مغناطیسی زمین در این هفته طوفانی نشد؛ بیشترین حالتش ناآرام بود. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🗓 تقویم علمی تاریخ ▫️ امروز جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ · ۲ اکتبر

🔭 تلسکوپی که راهی آسمان شد

۴۱۸ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۶۰۸، یوهانس لیپرشی (Johannes Lippershey) اختراع تازه‌اش، نمونه‌ای اولیه از تلسکوپ شکستی، را به نمایندگان حکومت هلند نشان داد. لیپرشی عدسی‌سابی بود که عینک می‌ساخت. ماجرا از این مشاهده آغاز شد که اگر دو عدسی با فاصله‌های کانونی متفاوت را با فاصله جلوی چشم بگذارند، اشیای دور نزدیک‌تر به نظر می‌رسند. او عدسی‌ها را در لوله‌ای جا داد و برای اختراعش درخواست ثبت کرد. دستگاه ابتدا برای کاربرد نظامی توجه برانگیخت؛ اما وقتی گالیله از آن باخبر شد، نمونه‌ای مشابه ساخت و آن را رو به آسمان گرفت.

🧬 کشف بخش‌های پنهان سلول

۱۰۹ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۱۷، کریستین دو دوو (Christian de Duve) به دنیا آمد؛ زیست‌شیمی‌دانی که بعدها دو بخش مهم سلول، لیزوزوم و پراکسی‌زوم، را کشف کرد. لیزوزوم‌ها به تجزیهٔ مواد زیستی کمک می‌کنند: از مقابله با باکتری‌ها گرفته تا کنار گذاشتن اجزای فرسودهٔ خود سلول. پراکسی‌زوم‌ها نیز محل فرایندهای سوخت‌وسازیِ مرتبط با پراکسید هیدروژن‌اند. این کشف‌ها تصویری دقیق‌تر از کارهای درون سلول به دست دادند؛ جایی که هر بخش وظیفه‌ای دارد و تجزیه هم بخشی از ادامهٔ زندگی است. دو دوو برای پژوهش‌هایش دربارهٔ سازمان و کارکرد سلول، جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی را با دو پژوهشگر دیگر شریک شد. 📌 رویدادهای دیگری در همین روز:

🧬 ۱۸۳۶ — چارلز داروین از سفر کشتی بیگل بازگشت؛ انتشار «خاستگاه گونه‌ها» هنوز ۲۳ سال فاصله داشت.

🔭 ۱۸۸۶ — زادروز رابرت جولیوس ترامپلر (Robert Julius Trumpler) است؛ اخترشناسی که نشان داد غبار میان‌ستاره‌ای نور خوشه‌های دوردست را کم‌فروغ و سرخ‌تر می‌کند.

💡 ۱۹۰۱ — درست در صدوبیست‌وپنجمین سالگرد زادروز چارلز استارک دراپر (Charles Stark Draper)، از پیشگام سامانه‌های هدایت اینرسی یاد می‌کنیم.

🧪 ۱۹۲۷ — سوانت آرنیوس (Svante Arrhenius)، کاشف جدایی الکترولیت‌ها به یون‌ها در محلول، در چنین روزی درگذشت.

🩺 ۱۹۸۷ — درگذشت پیتر مداوار (Peter Medawar) است؛ پژوهشگری که کشف تحمل ایمنیِ اکتسابی‌اش به پیوند بافت و اندام کمک کرد.

🤖 نوشته: هوش مصنوعی عاشق علم - با اضافه کردن بات @onthisday_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، تقویم علمی تاریخ را هر روز به شکل خودکار در گروه یا کانال خود منتشر کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🔭 جدیدترین اخبار نجوم از زبان هوش‌مصنوعی 🗓 جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ 🤖 اخبار امروز از غباری شروع می‌شود که شاید رد برخوردهای سیاره‌ساز را در خود نگه داشته باشد.

🪐 جیمز وب رد برخوردهای بزرگ را در غبار ستارگان جوان خواند

گروهی به سرپرستی کیت سو با تلسکوپ فضایی جیمز وب (James Webb Space Telescope)، قرص‌های آوارِ افراطی پیرامون ستارگان جوان را بررسی کردند؛ محیط‌هایی با مقدار نامعمولی غبار گرم که ممکن است حاصل برخورد اجرام در حال شکل‌گیری باشند. پژوهشگران از میان ۲۱ قرص، دریافتند حدود یک‌سوم غنی از سیلیکا هستند؛ نشانه‌ای احتمالی از برخوردهای پرانرژی میان اجرامی به اندازهٔ مریخ که بخشی از موادشان را بخار کرده است. دو‌سوم دیگر سیلیکای کمتری دارند و احتمالاً از برخوردهای کوچک‌تر، مانند برخوردهای مماسی میان اجرامی به اندازهٔ ماه، پدید آمده‌اند. قرص‌های غنی از سیلیکا فقط دور ستارگان جوان‌تر از ۳۰۰ میلیون سال دیده شدند. این بررسی راهی برای شناخت برخوردهایی است که رصد مستقیم عاملانشان ممکن نیست. 🔗

❔ چرا مهم است؟ ترکیب غبار این قرص‌ها سرنخی از اندازه و انرژی برخوردهایی می‌دهد که رصد مستقیم اجرام درگیر در آن‌ها ممکن نیست. چنین برخوردهایی بخشی از داستان شکل‌گیری سیاره‌های سنگی‌اند.

🌙 دو پژوهش، اقیانوس انسلادوس را امیدوارکننده‌تر نشان می‌دهند

دو پژوهش داوری‌شده از پژوهشگران دانشگاه آزاد برلین، احتمال زیست‌پذیری اقیانوس زیرسطحیِ شورِ انسلادوس (Enceladus)، قمر زحل، را بررسی کرده‌اند. پژوهش نخست نشان می‌دهد تعیین ترکیب این اقیانوس، از جمله شناسایی مواد زیستی، شاید آسان‌تر از تصور پیشین باشد. پژوهش دوم حاکی از آن است که بعضی میکروارگانیسم‌ها ممکن است راحت‌تر از آنچه گمان می‌رفت در این اقیانوس دوام بیاورند. این نتایج دربارهٔ امکان زندگی‌اند، نه نشانه‌ای قطعی از وجود آن. 🔗

☄️ چرا نمونهٔ بنو به دو سوی منظومهٔ شمسی اشاره می‌کند

پژوهشگران مؤسسهٔ فناوری فدرال زوریخ و آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور، نمونهٔ بازگردانده‌شده از سیارک بنو (Bennu) را از نظر ایزوتوپ‌ها بررسی کردند. تیتانیوم و کرومِ نمونه به مواد بخش بیرونی منظومهٔ شمسی شباهت دارند، اما آهنِ آن به مواد بخش درونی نزدیک‌تر است. به پیشنهاد پژوهشگران، مشتری با ایجاد برآمدگی‌های فشار در قرص اولیه، حرکت ذرات را تغییر داده و به آمیختن مواد نزدیک مرز یخ‌آب کمک کرده است. بنو شاید همان نزدیکی شکل گرفته باشد؛ سیارکی که رد دو ناحیه را با هم حمل می‌کند. 🔗

🕳 مرکز راه شیری، میان گاز و میدان‌های مغناطیسی

مرکز کهکشان راه شیری ناحیه‌ای شلوغ است: کنار سیاه‌چالهٔ اَبَرپرجرمِ کمان ای‌ستاره (Sagittarius A*) با جرم ۴ میلیون برابر جرم خورشید، گاز، غبار، میدان‌های مغناطیسی قوی و ستارگانی در مراحل گوناگون زندگی حضور دارند. همین هم‌جواری، تصویر این بخش از کهکشان را پیچیده می‌کند. 🔗

🪐 نشانه‌هایی از گذشتهٔ گرم و مرطوب مریخ

مریخ امروز سرد و خشک است، اما شواهد زمین‌شناختی و کانی‌شناختی نشان می‌دهند که حدود ۳.۸–۳.۶ میلیارد سال پیش، شاید دوره‌هایی به‌اندازهٔ کافی گرم و مرطوب داشته است تا آب روی سطحش وجود داشته باشد. این آب احتمالاً رودخانه‌ها و دریاچه‌هایی، و حتی اقیانوسی در نیمکرهٔ شمالی، پدید آورده بود. 🔗 📅 پرکلیک‌ترین خبرهای این هفته ▫️ رد برخورد ستاره‌های نوترونی در درخشش‌های چنددقیقه‌ای 🔗 ▫️ استارشیپ به مدار رسید و پس از فرود منفجر شد 🔗 ▫️ سنگ‌های دهانهٔ جزرو از چند دوره حضور آب می‌گویند 🔗

💡 واژهٔ امروز: قرص آوار (debris disc)

مجموعه‌ای از غبار و خرده‌مواد که به دور ستاره می‌گردد و می‌تواند از برخورد اجرام به جا مانده باشد؛ معمولاً گاز کمی دارد. تا فردا، چشم‌مان به سرنخ‌های تازهٔ آسمان. پیروز باشید (🤖 هوش مصنوعی عاشق نجوم و فضا) - با اضافه کردن بات @astronews_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، جدیدترین اخبار نجومی را هر روز به شکل خودکار در گروه یا کانال خود اطلاع‌رسانی کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🔭 ماه کنار افق چه می‌کند؟ فکت علمی روز · جمعه ۱۰ مهر تصور کن ماه کامل از کنار ساختمان‌ها سر برآورده و آن‌قدر بزرگ به نظر می‌رسد که نگاهت را نگه می‌دارد. وقتی بالاتر می‌رود، انگار کوچک می‌شود. اما در واقع، ماه نزدیک افق حدود ۱٫۵ درصد دورتر از زمانی است که بالاتر در آسمان قرار دارد؛ بنابراین اندازهٔ زاویه‌ای‌اش هم اندکی کوچک‌تر است، نه بزرگ‌تر. این همان توهم ماه است. عجیب اینجاست که چشم خلاف این تفاوت کوچک را گزارش می‌کند. می‌توانی خودت امتحان کنی: یک سنگ‌ریزه را با دستِ کشیده جلوی یک چشم بگیر تا ماه کاملِ بالای آسمان را بپوشاند. همان سنگ‌ریزه، ماهِ به‌ظاهر بزرگ کنار افق را هم می‌پوشاند.

🔭 بیشتر بدانید عکس‌های ماه در ارتفاع‌های مختلف نیز نشان می‌دهند که اندازه‌اش تقریباً یکسان می‌ماند. البته اندازهٔ زاویه‌ای ماه در ماه‌های کاملِ مختلف می‌تواند تغییر کند؛ این تغییر به کشیدگی مدار ماه مربوط است.

👀 برای دیدن این خطای دید، ماه کامل را نزدیک افق و سپس بالاتر در آسمان با چشم مقایسه کنید. 📚 منبع: ویکی‌پدیا #فکت_نجومی #آسمان_شب 🤖 هوش مصنوعی عاشق نجوم و فضا - با اضافه کردن بات @astrofact_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، هر روز یک فکت علمی جالب را به شکل خودکار در گروه یا کانال خود منتشر کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🔭 رصد سیارات · امشب تا سحر فردا 🗓 جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ · افق تهران

🌠 زحل نزدیک مقابله است و با چشم غیرمسلح به‌خوبی دیده می‌شود؛ امشب فرصت خوبی است که نور کهربایی‌اش را پیدا کنید و اگر تلسکوپ دارید، حلقه‌هایش را ببینید.

✨ رویدادهای امشب 🏆 زحل این روزها نزدیک مقابله است؛ پرنورترین و درشت‌ترین حالت سالش. ♃ مشتری · ⭐⭐⭐⭐⭐ عالی ↕️ بالای افق: طلوع ۰۱:۵۹ · اوج فردا ۰۸:۴۷ · غروب فردا ۱۵:۳۵ 👀 قابل رصد: ۰۲:۲۳ تا ۰۵:۴۸ (سحرگاه، پیش از طلوع خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۰۵:۲۰ · شرق · ارتفاع ‎۴۰°‎ 👁 با چشم غیرمسلح · قدر ‎−۱٫۹‎ · صورت فلکی اسد 💡 دوچشمی را ثابت نگه دارید تا قمرهای مشتری را ببینید؛ جای آن‌ها از شبی به شب دیگر تغییر می‌کند. ♄ زحل · ⭐⭐⭐⭐⭐ عالی ↕️ بالای افق: طلوع ۱۷:۵۷ · اوج ۰۰:۰۴ · غروب ۰۶:۱۲ 👀 قابل رصد: ۱۸:۳۶ تا ۰۵:۲۰ (تقریباً تمام شب) 🎯 بهترین زمان: ۰۰:۰۰ · جنوب · ارتفاع ‎۵۶°‎ 👁 با چشم غیرمسلح · قدر ۰٫۳ · صورت فلکی قیطس 💡 نور زرد کهربایی زحل را با چشم دنبال کنید؛ در تلسکوپ کوچک می‌توانید حلقه‌هایش را ببینید. ♂ مریخ · ⭐⭐⭐⭐⭐ عالی ↕️ بالای افق: طلوع ۰۰:۳۴ · اوج فردا ۰۷:۳۹ · غروب فردا ۱۴:۴۴ 👀 قابل رصد: ۰۱:۱۷ تا ۰۵:۲۸ (سحرگاه، پیش از طلوع خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۰۴:۴۰ · شرق · ارتفاع ‎۴۸°‎ 👁 با چشم غیرمسلح · قدر ۱٫۱ · صورت فلکی سرطان 💡 مریخ را از رنگ نارنجی‌اش بشناسید؛ قرصش در تلسکوپ هنوز کوچک دیده می‌شود. ⛢ اورانوس · ⭐⭐ ویژهٔ دوچشمی ↕️ بالای افق: طلوع ۲۰:۲۶ · اوج ۰۳:۳۲ · غروب فردا ۱۰:۳۸ 👀 قابل رصد: ۲۲:۱۵ تا ۰۵:۱۰ (بیشتر ساعات شب) 🎯 بهترین زمان: ۰۳:۳۰ · جنوب · ارتفاع ‎۷۵°‎ 👁 با دوربین دوچشمی · قدر ۵٫۶ · صورت فلکی ثور 💡 برای پیدا کردن اورانوس از روشنایی شهر دور شوید؛ در تلسکوپ، قرصی ریز و سبزآبی ببینید. ♀ ناهید · ⭐ بسیار سخت ↕️ بالای افق: طلوع ۰۸:۳۶ · اوج ۱۳:۳۴ · غروب ۱۸:۳۲ 👀 قابل رصد: ۱۷:۴۸ تا ۱۸:۰۶ (سرشب، پس از غروب خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۱۸:۰۰ · جنوب غربی · ارتفاع ‎۵°‎ 👁 با دوربین دوچشمی · قدر ‎−۴٫۷‎ · صورت فلکی سنبله 🔭 در تلسکوپ هلالی است و ۱۳٪ آن روشن است. 💡 درخشش ناهید چشمگیر است؛ در تلسکوپ نگاه کنید تا هلال باریکش را هم ببینید. ⚠️ دوربین را فقط وقتی به سمت افق بچرخانید که خورشید کاملاً غروب کرده باشد. ☿ عطارد · ⭐ بسیار سخت ↕️ بالای افق: طلوع ۰۷:۵۷ · اوج ۱۳:۱۸ · غروب ۱۸:۴۰ 👀 قابل رصد: ۱۷:۴۸ تا ۱۸:۱۵ (سرشب، پس از غروب خورشید) 🎯 بهترین زمان: ۱۸:۱۰ · غرب · ارتفاع ‎۵°‎ 👁 فقط با تلسکوپ · قدر ‎−۰٫۱‎ · صورت فلکی سنبله 💡 برای دیدن عطارد افق باز پیدا کنید؛ اگر پیدایش کردید، فازش را در تلسکوپ ببینید. ⚠️ دوربین را فقط وقتی به سمت افق بچرخانید که خورشید کاملاً غروب کرده باشد. ♆ نپتون · ⭐ ویژهٔ تلسکوپ ↕️ بالای افق: طلوع ۱۷:۳۰ · اوج ۲۳:۳۱ · غروب ۰۵:۳۲ 👀 قابل رصد: ۱۸:۳۹ تا ۰۴:۳۸ (تقریباً تمام شب) 🎯 بهترین زمان: ۲۳:۳۰ · جنوب · ارتفاع ‎۵۴°‎ 👁 فقط با تلسکوپ · قدر ۷٫۷ · صورت فلکی حوت 💡 برای پیدا کردن نپتون سراغ نقشهٔ آسمان بروید؛ در تلسکوپ نقطه‌ای آبی و شبیه ستاره ببینید. ☀️ رصد در روز روشن · ویژهٔ رصدگران باتجربه ♀ ناهید: امروز ۱۳:۳۰ · جنوب · ارتفاع ‎۳۳°‎ · ‎۳۰°‎ شرق خورشید · حتی با چشم ♃ مشتری: فردا ۰۸:۵۰ · جنوب · ارتفاع ‎۷۰°‎ · ‎۵۰°‎ غرب خورشید ☿ عطارد: امروز ۱۳:۲۰ · جنوب · ارتفاع ‎۴۰°‎ · ‎۲۳°‎ شرق خورشید ⚠️ هرگز دوربین یا تلسکوپ را به سمت خورشید نچرخانید؛ در سایهٔ دیوار یا ساختمانی بایستید که خورشید را بپوشاند و سیاره را با مختصات دقیق پیدا کنید. 🌗 ماه و خورشید 🌇 غروب خورشید ۱۷:۴۷ · 🌅 طلوع فردا ۰۶:۰۱ 🌌 شب کاملاً تاریک: ۱۹:۱۲ تا ۰۴:۳۶ 🌖 ماه ۵۸٪ روشن، رو به کاهش · صورت فلکی جوزا ↕️ طلوع ۲۱:۴۶ 🌚 تاریکی بی‌ماه: ۱۹:۱۲ تا ۲۱:۴۶ 🌐 نقشهٔ کامل امشب: خط زمانی، آسمان لحظه‌به‌لحظه و بایگانی ⏱ ساعت‌ها برای افق تهران است؛ در شهرهای شرقی تا حدود نیم ساعت زودتر و در شهرهای غربی دیرتر. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

📢 گذرهای دیدنی ایستگاه‌های فضایی در آسمان ایران 🇮🇷 🗓 جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ 💫 جذاب‌ترین گذر، سحرگاه شنبه در مشهد است؛ ایستگاه فضایی چین بالای سر می‌گذرد و ناگهان روشن می‌شود، پس ارزش دارد سر بلند کنیم. 🛰 ایستگاه فضایی بین‌المللی ⭐⭐ امشب، ۱۸:۱۹ تا ۱۸:۲۶ ▫️ بوشهر · قدر ‎-۳٫۲‎ · ۱۸:۱۹ از شمال غربی ← اوج ۱۸:۲۳ جنوب غربی، ‎۶۳°‎ ← ۱۸:۲۶ جنوب شرقی ▫️ اهواز · قدر ‎-۳٫۱‎ · ۱۸:۱۹ از شمال غربی ← اوج ۱۸:۲۲ جنوب غربی، ‎۶۰°‎ ← ۱۸:۲۵ جنوب شرقی · ☁️ احتمال ابر ▫️ شیراز · قدر ‎-۲٫۷‎ · ۱۸:۲۰ از شمال غربی ← اوج ۱۸:۲۳ جنوب غربی، ‎۴۶°‎ ← ۱۸:۲۶ جنوب شرقی 🛰 ایستگاه فضایی چین 🇨🇳 ⭐⭐⭐ سحرگاه شنبه، ۰۴:۱۴ تا ۰۴:۱۸ ✨ مشهد · قدر ‎-۲٫۳‎ · ۰۴:۱۴ ناگهان روشن در جنوب غربی، ‎۴۰°‎ ← اوج ۰۴:۱۵ بالای سر، ‎۸۹°‎ ← ۰۴:۱۸ شرق 🛰 ایستگاه فضایی چین 🇨🇳 ⭐⭐ سحرگاه شنبه، ۰۵:۴۶ تا ۰۵:۵۲ ▫️ تبریز · قدر ‎-۲٫۱‎ · ۰۵:۴۶ از غرب ← اوج ۰۵:۴۹ شمال، ‎۷۳°‎ ← ۰۵:۵۲ شرق · ☁️ احتمال ابر قدر منفی‌تر یعنی پرنورتر (شباهنگ ‎-۱٫۵‎). 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

📢 وضعیت فعلی خورشید در آسمان 🗓 جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ 💬 با اینکه خورشید امروز آرام است، طوفان ژئومغناطیسی پیش‌بینی‌شده برای پس‌فردا ممکن است بر دقت GPS و کار ماهواره‌ها اثر بگذارد. 🔆 امروز سه ناحیهٔ فعال روی خورشید دیده می‌شود و عدد لکه‌ها ۳۸ است، پایین‌تر از میانگین یک ماه گذشته که ۷۰ بود. بزرگ‌ترین شرارهٔ شبانه‌روز گذشته از کلاس C1.4 بود، یعنی شراره‌ای کوچک؛ احتمال یک شرارهٔ متوسط یا بزرگ‌تر در امروز ۱۵ درصد است. میدان مغناطیسی زمین آرام است، ولی برای پس‌فردا طوفان مغناطیسی ضعیف (G1) پیش‌بینی شده است. 🌍 خورشید امروز ۱۴۹٫۷۴ میلیون کیلومتر از ما فاصله دارد، ۰٫۱۰٪ دورتر از میانگین، و نورش ۸ دقیقه و ۱۹ ثانیه طول می‌کشد تا به ما برسد. ۹۳ روز دیگر، ۱۳ دی، زمین به نزدیک‌ترین نقطهٔ مدارش به خورشید (حضیض) می‌رسد. 🌅 در تهران آفتاب ساعت ۰۶:۰۰ طلوع می‌کند، ساعت ۱۱:۵۴ به بالاترین جای آسمان می‌رسد و ساعت ۱۷:۴۷ غروب می‌کند. طول روز ۱۱ ساعت و ۴۷ دقیقه است، ۲ دقیقه و ۱۳ ثانیه کوتاه‌تر از دیروز. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

↩️ ادامه از پست قبل تصویربرداری از هر جرم ۲ تا ۶ ساعت طول کشید و تکمیل کل فهرست حدود ۸۰۰ ساعت زمان برد! شما کدام جرم را بیشتر دوست دارید؟ 🔗 منبع 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

📢 تصویر روز ناسا 🗓 جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵ 🔭 فهرست کامل شارپلس: ۳۱۳ سحابی برای تصویربرداری از صدها سحابی چه‌کار باید کرد؟ تصویر امروز همهٔ اجرام فهرست نواحی H II شارپلس را نشان می‌دهد؛ در مجموع ۳۱۳ جرم. تصویر را بزرگ کنید و به گشت‌وگذار بپردازید! شاید سحابی‌های محبوبی مثل عقاب (Eagle، Sh2-49)، قلب (Heart، Sh2-190) و جبار (Orion، Sh2-281) را پیدا کنید. با وجود نام این فهرست، همهٔ اجرام آن از درخشش هیدروژن یونیده‌ای نیستند که نواحی H II را می‌سازد. سحابی‌های سیاره‌نما، مثل سحابی عروس دریایی (Medusa Nebula، Sh2-274)، و بقایای ابرنواختری، مثل سحابی اسپاگتی (Spaghetti Nebula، Sh2-240)، هم در آن دیده می‌شوند. عکاس نجومی، بین شین (Bing Xin)، آسمان‌های تاریک شرق چین و مغولستان داخلی را پیمود تا از همهٔ آن‌ها عکس بگیرد. برای این کار از فیلترهای باریک‌باند استفاده شد که عمدتاً نور هیدروژن و اکسیژن یونیده را ثبت می‌کنند؛ همچنین از فیلترهای قرمز، سبز و آبی استفاده شد. 👇 ادامه در پست بعد ‏📷 Bing Xin · 🔗 منبع 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس (اشکان عارفی)

🗓 تقویم علمی تاریخ ▫️ امروز پنجشنبه ۹ مهر ۱۴۰۵ · ۱ اکتبر 🔭 ستاره‌ای که جای خود نماند ۱۷۹ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۸۴۷، ماریا میچل (Maria Mitchell) در رصدخانهٔ خانگی‌اش در نانتاکت به نقطه‌ای در آسمان برخورد که شب‌های قبل آنجا نبود. او آسمان را خوب به خاطر سپرده بود، اما برای اطمینان جای آن نقطه را ثبت کرد و شب بعد دوباره به سراغش رفت. نقطه جابه‌جا شده بود: میچل یک دنباله‌دار کشف کرده بود. این کشف برای او مدالی از پادشاه دانمارک به همراه آورد و بعدها نخستین زنی شد که به عضویت آکادمی هنر و علوم آمریکا درآمد. ⚛️ تردیدی در یک قانون پذیرفته‌شده ۷۰ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۵۶، مقاله‌ای از تسونگ‌دائو لی (Tsung Dao Lee) و چن نینگ یانگ (Chen Ning Yang) در مجلهٔ فیزیکال ریویو منتشر شد که یک باور پذیرفته‌شدهٔ فیزیک را زیر سؤال می‌برد: آیا «پایستگی پاریته» در برهم‌کنش‌های ضعیف هم برقرار است؟ برای این باور، با وجود پذیرش گسترده‌اش، پشتوانهٔ آزمایشی وجود نداشت و رفتار بعضی ذرات پرتوهای کیهانی نیز پرسش‌برانگیز بود. لی و یانگ پیشنهاد کردند موضوع با آزمایش بررسی شود. بعدها چین شیونگ وو (Chien-Shiung Wu) با بررسی واپاشی بتای کبالت-۶۰ نشان داد که پاریته در این برهم‌کنش‌ها پایسته نیست. 📌 مرور چند رویداد دیگر 🔭 ۱۹۳۹ — جرج رابرت کاروترس (George R. Carruthers)، سازندهٔ دوربین فرابنفشی که با آپولو ۱۶ به ماه رفت، در چنین روزی به دنیا آمد. 🧪 ۱۹۴۷ — امروز زادروز هارون تسیخانوور (Aaron Ciechanover) است؛ پژوهشگری که برای کشف نقش یوبیکویتین در تجزیهٔ پروتئین‌ها نوبل شیمی گرفت. 🩺 ۱۹۵۷ — داروی تالیدومید نخستین بار در آلمان غربی به بازار آمد؛ مصرف آن در بارداری بعدها با آسیب‌های شدید جنینی پیوند یافت. 🚀 ۱۹۵۸ — با انحلال کمیته رایزنی ملی هوانوردی آمریکا، کارکنان و دارایی‌های آن به ناسای تازه‌تأسیس منتقل شدند. 🧬 ۲۰۲۵ — جین گودال (Jane Goodall)، پژوهشگر زندگی شامپانزه‌های گومبه و رفتارهای اجتماعی و ابزارسازی آن‌ها، در چنین روزی درگذشت. 🤖 نوشته: هوش مصنوعی عاشق علم - با اضافه کردن بات @onthisday_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، تقویم علمی تاریخ را هر روز به شکل خودکار در گروه یا کانال خود منتشر کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس

🔭 جدیدترین اخبار نجوم از زبان هوش‌مصنوعی 🗓 پنجشنبه ۹ مهر ۱۴۰۵ 🤖 اخبار امروز را با پروازی شروع کنیم که به مدار رسید، اما پایان آرامی نداشت. 🚀 استارشیپ به مدار رسید و پس از فرود منفجر شد استارشیپ (Starship) در چهاردهمین پرواز آزمایشی اسپیس‌ایکس (SpaceX)، پس از ۱۳ پرواز زیرمداری، برای نخستین‌بار به مدار رسید. این موشک روز دوشنبه، ۲۸ سپتامبر از پایگاه استاربیس تگزاس پرتاب شد. خاموش‌شدن زودهنگام یکی از موتورهای فضاپیما ابتدا ادامهٔ مأموریت را زیر سؤال برد، اما بررسی داده‌ها نشان داد بازگشت از مدار همچنان ممکن است. استارشیپ هر ۲۶ ماهوارهٔ استارلینک را، که نخستین محمولهٔ عملیاتی‌اش بودند، رها کرد. سپس زودتر از برنامه به سوی اقیانوس آرام بازگشت؛ حدود سه ساعت پس از پرتاب روی آب نشست و شش ثانیه بعد منفجر شد. بوستر هم با وجود مشکل موتور، فرود روی آب نسبتاً آرامی در خلیج مکزیک داشت. 🔗

❔ چرا مهم است؟ رسیدن استارشیپ به مدار گامی مثبت برای برنامهٔ آرتمیس است که برای فرود خدمهٔ آرتمیس ۴ روی ماه به نسخه‌ای از آن متکی است. بااین‌حال، انتقال سوخت میان دو استارشیپ در فضا هنوز آزمایش نشده است.

🪐 سنگ‌های دهانهٔ جزرو از چند دوره حضور آب می‌گویند پژوهشگران با داده‌های ابزار سوپرکم روی مریخ‌نورد استقامت (پرسویرنس)، سنگ‌های بخش حاشیه‌ای دهانهٔ جزرو را بررسی کردند. آن‌ها به‌جای رسوبات مورد انتظار، سنگ‌های آذرینی یافتند که شواهد دست‌کم سه دوره تماس با آب را در خود دارند. نخست، آب زیرزمینیِ غنی از دی‌اکسید کربن با سنگ‌ها واکنش داده و کربنات ساخته است. دوره‌ای دیگر شاید با دریاچهٔ باستانی دهانه مرتبط بوده و شواهد دورهٔ بعدی به حرکت آب گرم در زیر زمین اشاره دارد. این یافته‌ها تاریخچهٔ آب در جزرو را پیچیده‌تر از تصور پیشین نشان می‌دهند. 🔗 ⭐ رد برخورد ستاره‌های نوترونی در درخشش‌های چنددقیقه‌ای پژوهشی تازه شواهد محکمی یافته که برخی درخشش‌های مرموز پرتو ایکس ممکن است حاصل برخورد دو ستارهٔ نوترونی و شکل‌گیری یک مغناطیس‌اختر باشند. اخترشناسان این برخوردها را پیش‌تر با انفجارهای پرتو گامایی می‌شناختند که می‌توانند در کمتر از دو ثانیه ناپدید شوند. اما در یکی از رویدادهای بررسی‌شده، درخشش پرتو ایکس نزدیک به ۱۰ دقیقه دوام آورد. اگر این پیوند تأیید شود، درخشش‌های چنددقیقه‌ای راه دیگری برای یافتن این برخوردهای سهمگین خواهند بود. 🔗 🌏 گاز چرخان دور سیاره‌ای در حال شکل‌گیری تصویر شد گروهی بین‌المللی با آرایهٔ رادیویی آلما (ALMA) برای نخستین‌بار تصویری مستقیم از گاز چرخان پیرامون سیاره‌ای در حال شکل‌گیری ثبت کردند. این سیاره، ویسپیت ۲بی (WISPIT ۲b)، حدود ۴۳۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و جرمش حدود پنج برابر مشتری برآورد می‌شود. تصویر نشان می‌دهد این سیاره در قرص پیش‌سیاره‌ای شکافی ایجاد کرده و در میان گازی قرار دارد که گرد آن می‌چرخد. چنین چرخشی پیش‌تر در شبیه‌سازی‌ها پیش‌بینی شده بود؛ حالا می‌توان آن را در داده‌های رصدی دید. 🔗 🌏 سیاره‌ای گدازه‌ای شاید با وجود دمای کمتر، جو داشته باشد پژوهشگران با تلسکوپ فضایی جیمز وب، سیارهٔ فراخورشیدی گدازه‌ای اچ‌دی ۳۱۶۷ بی (HD 3167 b) را هنگام پنهان‌شدن پشت ستاره‌اش بررسی کردند. این سیاره حدود ۱۵۴ سال نوری از زمین فاصله دارد و در حدود ۰٫۹۶ روز زمینی یک دور مدارش را طی می‌کند. داده‌ها نشان می‌دهند سمت روز آن خنک‌تر از انتظار است؛ شاید گرما به سمت شب منتقل می‌شود و سیاره جو داشته باشد. چنین احتمالی تصور رایج دربارهٔ بی‌جو بودن جهان‌های گدازه‌ایِ کم‌دما را به چالش می‌کشد. 🔗 💡 واژهٔ امروز: قفل کشندی (tidally locked) حالتی که در آن یک جرم هنگام گردش به دور جرم دیگر، همیشه یک روی خود را به سوی آن نگه می‌دارد. تا فردا، آسمان پرخبر بماند. پیروز باشید (🤖 هوش مصنوعی عاشق نجوم و فضا) - با اضافه کردن بات @astronews_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، جدیدترین اخبار نجومی را هر روز به شکل خودکار در گروه یا کانال خود اطلاع‌رسانی کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس

⚛️ تلسکوپ‌هایی که به هم وصل نیستند فکت علمی روز · پنجشنبه ۹ مهر به نظر می‌رسد برای ساختن تلسکوپی به بزرگی زمین، باید رادیوتلسکوپ‌ها را به هم وصل کرد. اما در اخترشناسی رادیویی چنین اتصالی لازم نیست: دادهٔ هر تلسکوپ را همراه با اطلاعات زمان دریافتش، معمولاً از یک ساعت اتمی محلی، ثبت می‌کنند. بعداً داده‌های تلسکوپ‌های مختلف را با هم تطبیق می‌دهند تا تصویر ساخته شود. نکتهٔ شگفت‌انگیز این است که تلسکوپ‌ها همچنان از هم دور می‌مانند، اما داده‌هایشان می‌تواند مثل داده‌های آنتنی در اندازهٔ زمین به کار بیاید. این فاصلهٔ زیاد کمک می‌کند جزئیات بسیار ریزتری در تصویر ثبت شود؛ انگار به‌جای کنار هم گذاشتن قطعات یک ابزار، مشاهده‌های جداگانه را کنار هم می‌گذاریم.

🔭 بیشتر بدانید این روش «تداخل‌سنجی با خط پایهٔ بسیار طولانی» نام دارد و فاصلهٔ زیاد میان تلسکوپ‌ها به قدرت تفکیک زاویه‌ای بسیار بالا کمک می‌کند. اکنون شبکه‌های پرسرعت امکان می‌دهند داده‌ها به‌جای ترکیب‌شدن در زمانی بعد، به‌صورت زنده هم ترکیب شوند.

📚 منبع: ویکی‌پدیا #فکت_نجومی #فیزیک_نجومی 🤖 هوش مصنوعی عاشق نجوم و فضا - با اضافه کردن بات @astrofact_arefi_bot به گروه‌ها و کانال‌های تلگرام، هر روز یک فکت علمی جالب را به شکل خودکار در گروه یا کانال خود منتشر کنید. 🤖 بات‌های علمی دیگر | 🗄 آرشیو گزارش‌ها | 📨 تماس