خرم آباد قدیم

🔴 دو نما از هتل شقایق خرم‌آباد در اواخر دهه ۶۰ از هتل‌های ۳ ستاره خرم‌آباد که سال ۱۳۵۶ در شمال میدان شقایق افتتاح شد

🔴 دو نما از هتل شقایق خرم‌آباد در اواخر دهه ۶۰

🔴 سال ۱۲۷۰ طرحی که هیأت علمی فرانسه به سرپرستی ژان‌ژاک دمورگان از سمت شرق پل گَپ (صفوی) و شمال باغ دختران از گِلال(رودخانه)، بقایای حصار ۱۲ برجی و قلعه فلک‌الافلاک کشیده‌اند طرح به وسیله هوش مصنوعی رنگی شده است 🔺آرشیو: رضا جایدری

3. سفرنامه‌ راولينسون: گذر از زهاب به خوزستان. هنری راولينسون، ترجمه‌ سكندر امان‌اللهی‌بهاروند، تهران، آگاه، 1362، ص 147. 4. سياحت‌نامه‌ مُسيو چريكف. چريكف، ترجمه‌ آبكار مسيحي، به كوشش علی‌اصغر عمران، تهران جيبی، 1358، ص43. 5. خاطرات حاج سياح محلاتی يا دوره‌ خوف و وحشت، به كوشش حميد سياح، به تصحيح سيف‌الله گلگار، تهران، اميركبير، 1359، ص 234. 6. سفرنامه‌ي خوزستان. عبدالغفار نجم‌الملك، به كوشش سيدمحمد دبيرسياقی، تهران، علمی، 1341، ص103. 7. از بيستون تا زردكوه بختياری. ايزابلا بيشوپ، ترجمه‌ مهراب اميری، تهران: نشر آنزان، 1375، ص228. 8. جغرافيای غرب ايران. ژاك دمورگان، ترجمه و توضيح كاظم وديعی، تبريز، چهر، 1339، ج2، ص209. 9. خاطرات فريد. محمدعلی فريدالملك همدانی، گردآورنده مسعود فريد(قراگزلو)، تهران، زوار، بی‌تا، ص 147. 10. سفرنامه‌ي ويلسن يا تاريخ‌ سياسی و اقتصادي جنوب غربي ايران. آرنولد ويلسن، ترجمه‌ حسين سعادت نوری، تهران، وحيد، 1363، ص197. 11. يادداشت‌هايی درباره‌ لرستان. جان سيسيل ادموندز، ترجمه‌ ليلی بختيار (و) سكندر امان‌اللهی‌بهاروند، دو سفرنامه‌ درباره‌ لرستان همراه با رساله‌ لرستان و لرها. تهران، بابك، 1362، ص 120. 12. «جغرافيای لرستان». ميرزا رحيم چاغروند خرم‌آبادی(معين‌السلطنه). به اهتمام ايرج افشار (و) احمد شعباني، شقايق، س1، ش3 و 4، پاييز و زمستان 1376، ص 177-178. براي آگاهی از سرگذشت معين‌السلطنه بنگريد به «معين‌السلطنه». نوشته‌ سيد فريد قاسمی، همان‌جا، ص 164-173. 13. جغرافياي مفصل تاريخی غرب ايران، بهمن كريمی، تهران، بي‌نا، 1316، ص 28. 14. اطلاعات، س 21، ش 6222، چهارشنبه 20 آذر 1325، ص 1 و 5. 15. خرم‌آبادشناسی، سيدفريد قاسمی، خرم‌آباد، افلاك، 1378، ج 2، ص 12. باغ‌های ياد شده از پايه‌های اصلی اقتصاد شهر قلمداد مي‌شد. محصول سيب، انگور، انار، گلابی، گردو، به، زردآلوی اين باغ‌ها به شهرهای ديگر و حتی خارج از كشور صادر می‌شد. انار اين باغ‌ها «ياقوت سرخ ايران» نام گرفت و همواره به عنوان نخستين توليدكننده انجير سياه در كشور از اين باغ‌ها ياد می‌شود. بنا بر سالنامه‌ي آماري ميزان توليد باغ‌هاي شهرستان خرم‌آباد به ۲۰۴۵۹ تن رسيده است. باغ‌هايی كه بعضی درختانش جنبه‌ تقدس داشت و اين درختان «دارمرا»/ درخت مراد نام گرفته بودند و بيشتر زن‌هايی كه در باغ زايمان مي‌كردند نام فرزند خود را «گل باغ» مي‌گذاردند. امروز اما نام بعضی از محله‌ها «باغ دختران» يا «باغ فيض» است اما دريغ از يك درخت. نكته‌ تأسف‌آورتر آن كه به تقليد از تهران‌نشينان و قصه‌ بافت‌های فرسوده خانه‌هاي قديم و فضاهای سنتی را از بين می‌برند تا همه‌ شهرهاي ايران شبيه هم شوند و هيچ شهری ويژگی خاص خود را نداشته باشد. از يك سوی پرونده ثبت جهانی دره‌ خرم‌آباد در يونسكو مطرح است و از سوي ديگر گرداگرد بناهاي تاريخي می‌خواهند «برج» بسازند و با بلندمرتبه‌سازي پرونده‌ ثبت جهانی را از دستور كار خارج كنند!

باغ فيض، باغچه‌ی پشت عمارت، باغ نجف‌قلی‌خانی، جنگل(بیشه) صنعتگر، باغ چنار، باغ محمد‌حسين، باغ ميرزا جوادی، باغ حاج صفرعلی، باغ آخوند صادقی، باغ تكيه، باغ مُلا خسروی/ باغ سماق، باغ ميرزا اشرفيچی، باغ گُل زرد، باغ سيدها، باغ نارون، باغ گرداب سنگی، باغ منوچهرآباد، باغ ميدان، باغ ميان گلال، باغ رحيم، باغ درازه، باغ شاه‌آباد، باغ سراب، باغ چاله‌چاله، باغ مله، باغ ميدان، باغ بالايی رود كرگانه، باغ علی‌آباد كه سابقاً جنت‌آباد بوده، باغ زرين، باغ شيخ، باغ حاج محمدتقی، باغ‌های دره‌گرم، باغ نرگسی، باغ عبدلی، باغ عباس‌خانی، باغ ميكائيل، باغ دختران، باغ سبزی، باغ وقف، باغ پلوی، باغ داراب، باغ برفی، باغ آخوند، باغ قاضی، باغ ره‌تاوه، باغ سهراب، باغ سيری، باغ خيرآباد، باغچه‌ سيدعلی‌نقی، باغ وقفی‌ها مشهور به باغچه شيخ عباس، باغچه شيرازيان، باغ ابوالفتح‌خانی، باغچه‌ سرگرداب، باغ صفيران، باغ شاه، باغ تخت‌حمزه، باغچه‌ی ميرزا زینل، باغچه واليان و باغچه‌ی حاج‌ آغا قشنگ، باغچه‌ درب قلعه، باغچه‌ گل‌‌ِباغ، باغ محمديان، باغ مهدی‌بيگی، قلمستان، كيوستان، چم‌چقل و... 15 اكنون نيز به مرور بخشي از باغ‌هاي "كمالوند" و باغ‌های "اسبستان"، "ماسور" با ساخت ‌و ساز در حال از بين رفتنند و دور نيست كه بوستان ۱۳۷ هكتاری "شوراب" را نيز در بر بگيرد. با وجود آن كه كمربند جنگلي شهر، آسيب ديده اما هنوز سه بوستان جنگلي، خرم‌آباد را احاطه كرده كه بوستان "مخمل‌كوه" با ۵۰۰ هكتار در كش و قوس تحويل به شهرداري است. اگر اين اتفاق رخ ندهد اين بوستان را نيز تحويل نهادهايي خواهند داد تا اردوگاه بسازند! و اين جنگل نيز به سرنوشت"باغ گلستان ارم" كه به وسيله‌ی نظاميان، بيشترين‌اش از بين رفت و باغ ۴۵ هكتاری "فلاحت/ كشاورزی" دچار خواهد شد. در شهر ما، نه به باغ بل به تك‌درخت‌ها، سروهاي زيبا و چنارهاي كهن‌سال نيز رحم نكردند. سروي به بلندای ۳۰ متر در ورودی گورستان شهر قرار داشت كه به «سرو مرده شورخانه» نام‌بردار بود؛ نابخرد يا نابخرداني آن سرو كهن‌سال را بريدند و "بانگ مرغي برنخاست". درختان حاشيه‌ي "درياچه كيو" خرم‌آباد را شبانه از ميان برداشتند و ۲ درخت تنومند به خاطر ديدن نماي يكي از بانك‌ها قطع شد! با سنگفرش و موزاييك فرش و بتون پياده‌رو، ميخ‌كوبي‌های بي‌رويه، درختان سايه‌افكن را يكي پس از ديگري به نيستي فرستادند. تخريب و فرسايش‌هاي آبي و بادي نيز كه حكايت خاص خود را دارد. تنها نقطه‌ي اميد اما انجمن‌هايی هستند كه در دهه‌ی اخير فعالانه تلاش دارند تا از پيش‌روي اين روند ناصواب جلوگيري كنند. هم‌چنين كوشش‌هاي سازمان حفاظت از محيط زيست را نبايد از ياد برد. سازمان بوستان‌ها و فضاي سبز شهر نيز با برخورداري از افراد دلسوز با توسعه‌ي بوستان‌ها سعي دارد با توسعه‌ي پوشش‌هاي گياهي و درختي و جايگزيني آب نماهای مصنوعيچی به جاي آبشارهاي طبيعي پيشين و مجموعه‌اي از بوستان‌ها، جنگل‌های حاشيه‌ای، چهارباغ‌ها/ بلوارها و ميدان‌ها، مرهمي بر اين زخم باشد. 13. جغرافيای مفصل تاريخي غرب ايران، بهمن كريميچی، تهران، بي‌نا، 1316، ص 28. 14. اطلاعات، س 21، ش 6222، چهارشنبه 20 آذر 1325، ص 1 و 5. 15. خرم‌آباد شناسي، سيد فريد قاسمي، خرم‌آباد، افلاك، 1378، ج 2، ص 12. باغ‌هاي ياد شده از پايه‌هاي اصلي اقتصاد شهر قلمداد مي‌شد. محصول سيب، انگور، انار، كلابي، گردو، به، زردآلوي اين باغ‌ها به شهرهاي ديگر و حتي خارج از كشور صادر مي‌شد. انار اين باغ‌ها «ياقوت سرخ ايران» نام گرفت و همواره به عنوان نخستين توليدكننده انجير سياه در كشور از اين باغ‌ها ياد مي‌شود. بنا بر سالنامه‌ي آماري ميزان توليد باغ‌هاي شهرستان خرم‌آباد به 20459 تن رسيده است. باغ‌هايي كه بعضي درختانش جنبه‌ي تقدس داشت و اين درختان «دارمرا»/ درخت مراد نام گرفته بودند و بيشتر زن‌هايي كه در باغ زايمان مي‌كردند نام فرزند خود را «گل باغ» مي‌گذاردند. امروز اما نام بعضي از محله‌ها «باغ دختران» يا «باغ فيض» است اما دريغ از يك درخت. نكته‌ي تأسف‌آورتر آن كه به تقليد از تهران‌نشينان و قصه‌ي بافت‌هاي فرسوده خانه‌هاي قديم و فضاهای سنتی را از بين مي‌برند تا همه‌ي شهرهاي ايران شبيه هم شوند و هيچ شهري ويژگی خاص خود را نداشته باشد. از يك سوي پرونده ثبت جهانی دره‌ خرم‌آباد در يونسكو مطرح است و از سوي ديگر گرداگرد بناهاي تاريخي مي‌خواهند «برج» بسازند و با بلندمرتبه‌سازی پرونده‌ی ثبت جهانی را از دستور كار خارج كنند! ✍ سیدفرید قاسمی (سال ۱۳۹۰)

حوض كشكولی ديگر در بالاي باغ كه جلو تالار بزرگ كه روي ديوانخانه است احداث شده...» گزارش‌های دولتی به ويژه گزارش‌های "ميرزا موسی‌خان" در روزگار ناصری و نوشته‌ "ميرزا رحيم‌معين‌السلطنه" در دوره‌ي "احمدشاه" تأييدی است بر نگارش‌های لرستان‌گردان داخلی و خارجی. ميرزا رحيم‌معين السلطنه در 1334 ق/ 1295 ش، باغ‌ها را چنين به قلم آورده است: «..."باغ گلستان"... و مرحوم شاهنشاه‌زاده"محمدعلي ميرزا" طاب‌الله ثراه در پايين آن قلعه‌ي بالا عمارات مفصلي از قبيل بيروني و اندرونی و خلوت‌هاي متعدد و حمام و مسجد و توپ‌خانه و اصطبل ساخته؛ عمارت بزرگ آن‌ها كه باغ و درياچه دارد معروف به گلستان است. طرف شمال و جنوب و شرق شهر، باغات است. در زمان سابق به اندازه‌ي مصارف شهر و دهات اطراف او از هر قبيل ميوه‌جات داشته. انار و انگور باغات مزبور به ساير جاها امتياز داشته و خيلي هم ارزان بوده و در اكثر اوقات در حين محصول خرواري يك تومان خريد و فروش نموده‌اند... از اوقاتي كه ترياك‌كاري معمول شده مالكين باغات اكثر اشجار را بيرون آورده و محل ترياك‌كاری نموده‌اند و در اين چند سال هم كه طوايف و ايلات لرستان، رفتن قشلاق را موقوف كرده و در حوالی خرم‌آباد قشلاق خود را قرار داده‌اند ديگر اشجار را قطع نموده مي‌سوزانند و به واسطه‌ی اين دو علت حاليه ميوه‌ي خرم‌آباد خيلي كم است...» 12 در دهه‌ دوم سده‌ی حاضر نيز "بهمن كريمی" در يادداشت‌های ۱۹ ارديبهشت ۱۳۱۵ نوشته است: «...برای رسيدن به خرم‌آباد از جنگلي قشنگ و آبي گذشتيم و به خرم‌آباد وارد شديم. اين نيز بايد گفته شود كه در راه ما، همه جا زراعت ترياك بوده دولت در نظر دارد كه اين يكي دو سال، ترياك را موقوف نموده و به جاي زراعت ترياك، زراعت پنبه‌ي آمريكايي مرسوم و از اكنون هم مشغول تهيه‌ي مقدمات اداره‌ي فلاحت مي‌باشد... [در خرم‌آباد] آب‌ها مازادش به باغاتي چند در آخر شهر منتهي مي‌شود...» 13 "محمدباقر عباسی" از فرهنگيان كهن‌سال و خوش‌نام خرم‌آباد، با اشاره به باغ "ملامحمد تقی" و باغ "ملا خسروی" در حد فاصل چهارراه "بانك‌ملی" و ميدان "سعدی/ شهدا"، مي‌گويند: «... اين دو تاكستان كه به ترتيب علاوه بر درختان انگور و سماق اطراف هر دو باغ با گل‌هاي رز زردرنگ جلوه‌ي خاصی داشتند و به همين مناسبت اين دو باغ به "باغ گل زرد" نيز ناميده مي‌شدند. هر دو باغ از سطح خيابان بيش از دو متر ارتفاع داشتند و خاك اين باغات از خاك رس تشكيل شده بود و براي مصارف ساختماني از خاك آن‌جا برداشت مي‌شد و خاك آن را "گل باغ چاله" مي‌گفتند». در گزارش "حسين رامتين" نيز كه ۱۳۲۵ خورشيدی براي روزنامه‌ي اطلاعات نوشته، مي‌خوانيم: «...ديگر از امكنه‌ی ديدنی خرم‌آباد "باغ كشاورزی" است؛ اين باغ يكی از بهترين و زيباترين باغ‌های باختر ايران است... انواع و اقسام درختان ميوه و غيره در اين باغ يافت مي‌شود. به هنگام بهار قشنگ‌ترين و بهترين گل‌ها در اين باغ مي‌رويد، روي هم رفته يكي از جاهای تماشايی خرم‌آباد همين باغ كشاورزی است كه در حقيقت گردشگاه عمومی مردم نيز مي‌باشد» 14

🔴 باغ‌های خرم‌آباد؛ بهشتی كه از بين رفت ✍ سيد فريد قاسمی: خرم‌آباد، باغ‌شهری بود كه در حصار كوه‌های سر به فلك كشيده، كمربند جنگلی داشت و گرداگردش آب و سرسبزی به چشم مي‌خورد. اكنون اما اين شهر تا دامنه‌های پرشيب كوه پيش رفته، از شمال در حال عبور از از "تنگه‌ رباط"، از جنوب "دشت كُرِگاه" را در برگرفته، از غرب در حال رسيدن به "سراب چنگايی"، از شرق با عبور از "روزنه كرگانه" در حال امتداد به "كمالوند" است و دور نيست كه با حفر تونل از كوه‌های مرتفع نيز عبور كند. آن‌چه امروز به جای باغ‌های ميوه، سروستان‌ها، چنارستان‌ها و بوستان‌های سبزی و صيفی مي‌بينيم؛ ساختمان و كوچه و خيابان است. اگر بخواهيم باغ‌های اين شهر را در دو بخش "چه بود" و "چه شد" از نظر بگذرانيم به ناچار بايد به سراغ منابع متقدم برويم كه يكي از مأخذ، توصيف سياحان سفرنامه‌نويس(1) از اين باغ‌هاست كه به ترتيب با سال ورود آن‌ها به خرم‌آباد در پی می‌آيد: "عبداللطيف شوشتری" (1216ق/ 1801م/ 1180ش): «... القصه به خرم‌آباد آمدم و آن معموره‌ای است به غايت دلكش، باغات به تكلف و اماكن باصفا دارد». سِر "هنری راولينسون"(1260ق/1844م/ 1213ش): «خرم‌آباد محل بی‌نظيری است. يك رشته كوه در سراسر جلگه و در جهت شمال غرب به جنوب شرق كشيده شده و در يك نقطه دارای بريدگی است كه رودخانه از وسط آن جريان مي‌يابد... كاخ‌ها و ساختمان‌های مجاور آن همگی در داخل قلعه قرار دارند و ضمناً (باغ‌هايی) نيز وجود دارد...» مُسيو "چريكف" (1266ق/ 1849م/ 1228ش): «... در دره‌ خرم‌آباد، در جنب رودخانه، باغات خيلی نظيف و خرمی وجود دارد، كه جميعاً مثمر است...» 4 "محمدعلی سياح‌محلاتی"(1297ق/1879م/ 1258ش): خرم‌آباد «آبی روان و انارهای خوب و اشجاری معتبر داشت»5 حاج ميرزا "عبدالغفار نجم‌الملك" (1299ق/ 1881م/ 1260ش): «... در اطراف شهر باغاتی است ولی نسبت به سابق خيلی خراب است...» 6 "ايزابلا بيشوپ"(1308ق/ 1890م/ 1269ش): «منظره‌ها واقعاً بينندگان را تحت تأثير قرار می‌دهد... بقايای ساختمان‌های قديمی در سراشيبی صخره در ميان انبوه درختان سرو و صنوبر هنوز خودنمايی مي‌كند. در ميان باغی در كنار رودخانه در ضلع شمالی قلعه، خرابه‌های چند ديوار و برج از پايتخت‌هاي قديمي اتابكان و هم‌چنين مجراي يك قنات و يك پل ۱۰ طاقه هنوز بر جای مانده است...» 7 "ژاك دمرگان"(1309ق/1891م/1270ش): «...در بالا دست و پايين دست شهر باغ‌هايی عالی وجود دارد كه در آن‌ها درختان انار و انجير و كليه‌ درختان ميوه اروپايی به فراوانی مي‌رويند. از بركت موقع ممتاز شهر كه محصور بين كوه‌هاست و آب فراوان... هرگز نمي‌خشكد، ميوه‌ها و هم‌چنين سبزي‌های اين‌جا خيلي دلپسندند. محل فعلی خرم‌آباد جايی است كه هميشه مسكون بوده است. در اين‌جا در باغ‌ها به كرات با سكه‌ها و غلغلك‌های كلده‌ای و ديگر اشيای خرده ريز و اشيايی كه مبين عهد باستانی بسياری دوری است يافت مي‌شود...» 8 ميرزا "محمدعلی‌خان فريد‌الملك‌همدانی" (1315ق/ 1897م/ 1278ش): «... شهر خرم‌آباد به واسطه‌ اشجار زياد و آب‌های جاري و سبزه، خرم به نظر مي‌آيد...» 9 سِر "آرنولد ويلسن" (1329ق/1911م/ 1290ش): «..."ديوان‌بيگی" حكمران خرم‌آباد، باغ مصفای دلپذيری براي اقامت اين‌جانب تخصيص داده و معلوم شد تا زمانی كه در شهر هستم ميهمان او خواهم بود...» 10 "جان سيسيل ادموندز" (1336ق/ 1917م/ 1296ش): «... در باغ‌ها، درختان تناور و چنار و غيره ديده مي‌شود... در سطح پايين‌تر از "حوضخانه"، "باغ گلستان" قرار دارد كه درهاي حوضخانه به طرف آن باز مي‌شود. آبی كه در آن جريان دارد بعد از تشكيل يك آبشار كوچك وارد باغ گلستان مي‌شود و به استخری كه وسط باغ قرار دارد مي‌ريزد. در كنار استخر، درختان سرو و بيدمجنون به رديف كاشته مي‌شود و روی هم رفته تصويری است از يك شكوه از دست رفته. در قسمت جنوبی باغ، حياط كوچكی است با باغچه و حوض كه متصل به اندرون است. در مغرب، "سراي خواجه‌ باشي‌ها" قرار دارد و در طرف ديگر، حمام زنانه. در انتهای باغ و پشت رودخانه، خانه كوچكي توسط "امين‌الدوله" ساخته شده كه در سال ۱۹۱۵ به وسيله ژاندارمری بازسازی شده است و همان‌جاست كه من اقامت نموده‌ام...» 11 جغرافيای تاريخی، اجتماعي و اقتصادی لرستان اواخر سلطنت ناصرالدين‌شاه نوشته‌ "ميرزا سيدتقی تفرشی"(ميرآقايی) كه به زودی به كوشش "سيديدالله ستوده" و به وسيله‌ "انتشارات شاپورخواست" منتشر مي‌شود؛ درباره‌ي سازندگي‌های "محمدعلی ميرزا" در سال ۱۲۱۰ ق آورده است: «... باغ و صيفی كه موسوم به گلستان است ساخته و غرس كرده‌اند كه غالب اشجار آن باغ، سرو و نسترن و ياسمن است؛ اشجار ميوه‌دار كه از قبيل فندق و سيب و آلو و زردآلو و انار است بسيار دارد. اقسام گل و بنفشه و نرجس در آن باغ فراوان است. حوض طولاني كه ۳۲ فواره دارد ميان باغ ساخته‌اند.

🔴 دهه ۶۰ چند نما از کوچه باغ‌های خِضر (شرق آرامستان خِضر خرم‌آباد) که طی سال‌های اخیر، بخش زیادی از آنها از بین رفت و بخش باقی‌مانده را نیز خضر نابودی تهدید می‌کند 🔺از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان (علاقه‌مندان با مراجعه به دفتر بنیاد واقع در کوچه شمالی حرم امام‌زاده زید بن علی خرم‌آباد، عکس‌های مورد نیاز برای آثار خود را تهیه کنند)

🔴 دهه ۶۰ چند نما از کوچه باغ‌های خِضر (شرق آرامستان خِضر خرم‌آباد) که طی سال‌های اخیر، بخش زیادی از آنها از بین رفت و بخش باقی‌مانده را نیز خضر نابودی تهدید می‌کند 🔺از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان (علاقه‌مندان با مراجعه به دفتر بنیاد واقع در کوچه شمالی حرم امام‌زاده زید بن علی خرم‌آباد، عکس‌های مورد نیاز برای آثار خود را تهیه کنند)

🔴 ۳ خرداد ۱۲۷۰ عصر ناصرالدین‌شاه قاجار دورنمای دژ شاپورخواست (قلعه فلک‌الافلاک) خرم‌آباد و حصار ۱۲ بُرجی در اطراف آن با دورنمای باغ‌های زیبا و بی‌نظیر اطراف شهر که از بین رفته‌اند عکس توسط هیأت علمی فرانسه به سرپرستی ژان‌ژاک دمورگان از سمت باجگیران (ورودی آرامستان خِضر کنونی) گرفته شده است 🔺آرشیو: رضا جایدری

🔴 سال ۱۳۵۳ اجرای هنرمندان موسیقی لرستان در اداره فرهنگ و هنر قبل از انقلاب به مدیریت زنده‌یاد حمید ایزدپناه از راست: زنده‌یاد محمدرضا گودرزیان (تُنبک) زنده‌یاد حسن قطب (تار) زنده‌یاد درویش‌رضا منظمی (ویُلن) زنده‌یاد حسن قطب اصالتاً دزفولی بود و سال‌های متمادی در اداره فرهنگ و هنر لرستان، مشغول به کار بود. 🔺آرشیو: امیر کرمی

🔴 منوچهرآباد خرم‌آباد (ورزشگاه تختی و باغ کشاورزی) 📸 عکس: محمد مینایی ۸ آبان ۱۴۰۵

🔴 چند تصویر زیبا و رنگی از دژ شاپورخواست (قلعه فلک‌الافلاک) خرم‌آباد در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ 🔺از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان

🔴 چند تصویر رنگی و زیبا از دژ شاپورخواست (قلعه فلک‌الافلاک) خرم‌آباد در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ 🔺از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان

🔴 دهه ۳۰ دورنمای دژ شاپورخواست (قلعه فلک‌الافلاک) خرم‌آباد از نمای شمالی غربی بخش شرقی گِلال (رودخانه شهر خرم‌آباد) باغ دختران دیده می‌شود و هنوز خبری از ساخت و ساز مسکونی در آنجا نیست! 🔺از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان

🔴 اوایل دهه ۴۰ عکسی از دژ شاپورخواست (قلعه فلک‌الافلاک) خرم‌آباد که از سمت راسته بروجردی‌ها و خیابان فردوسی گرفته شده است حصار غربی ۱۲ بُرجی متاسفانه چندی پیش از گرفتن این عکس برچیده شد 🔺از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان

🔴 دهه ۴۰ عکسی از دژ شاپورخواست (قلعه فلک‌الافلاک) خرم‌آباد که از سمت. استایل بروجردی‌ها و خیابان فردوسی گرفته شده است 🔺 از مجموعه عکس‌های اهدایی سیدفرید قاسمی به بنیاد ایران‌شناسی لرستان

خانم مورتنسن هنگام مصاحبه بارها گفت: تو را به خدا بگذار برویم! من نیز ناگزیر از طرح بسیاری از سئوال‌هایی که در ذهن پرورانده بودم، چشم‌پوشی کردم. چند دقیقه بعد از خداحافظی در خیابان منتهی به بلوار شریعتی این بار آنها به دنبال من آمدند و گفتند می‌خواهند دژ سیاه (یعنی قلعه فلک‌الافلاک) مناره و یک پل را ببینید! آنان را به دیدن مناره و سپس قلعه فلک‌الافلاک و به قول آنها دژ سیاه که به همین نام نیز در یک کتاب لاتین که همراه داشتند قید شده بود، بردم. بالاخره جذبه‌های معماری تاریخی این بناها چنان آنان را محو تماشای خود کرد که وقتی سراغ ساعت را گرفتند عقربه‌ها از ۱۲ ظهر گذشته بود و همچنان اصرار داشتند که لااقل پل شکسته را نیز ببینند و آن‌گاه که در دامنه قلعه فلک‌الافلاک یک پسر ۹ ساله شاخه گلی به مورتنسن هدیه کرد، عاشقانه آن را از دستش گرفت و در حالی که از شادی در پوست خود نمی‌گنجید این مهمان‌نوازی را تحسین گفت و به عنوان یکی از بهترین خاطرات سفر به خرم‌آباد با خود برد. آمندا تییر بعد از بازدید از قلعه فلک‌الافلاک گفت: این مکان نسبت به قبل، بسیار زیباتر شده و موزه‌ای که در آن تشکیل گردیده، فوق‌العاده است. امیدوارم این مکان به مردم خرم‌آباد و سایر نقاط ایران و خارج ایران شناسانده شود و امکاناتی فراهم گردد که بیایند و ببینند و لذت ببرند. مردم خرم‌آباد بی‌اندازه خوب و مهمان‌نوازند و شایسته همه چیزهای خوب هستند.

چهار بانوی محقق جهانگرد در سفر به خرم‌آباد، دل در گرو مهمان‌نوازی مردم این شهر و عظمت و زیبایی‌های آثار باستانی و مناظر طبیعی آن گذاشتند و اظهار امیدواری کردند در آینده بتوانند مدت بیشتری در این خطه اقامت گزینند. اعضای این گروه ۴ نفره را خانم‌ها: پرفسور اینکا دمانت مورتنسن از دانمارک، آمندا تییر از استرالیا و همسر سفیر این کشور در دمشق، می‌بندقی از سوریه و فروزنده متقی ایرانی مقیم سوریه تشکیل می‌دادند. آنان برای انجام کارهای تحقیقاتی، آهنگ سفر به شهرهای اصفهان، شیراز، کرمانشاه، مشهد و تبریز را کرده بودند که در شیراز میهمان دکتر سکندر امان‌اللهی‌بهاروند شدند و با راهنمایی ایشان، بازدید از اماکن سیاحتی، تاریخی و باستانی خرم‌آباد در برنامه سفر پژوهشی‌شان گنجانده شد و هم ما از موضوع مطلع شدیم و گفت و گو با هیات را تدارک دیدیم. ساعت ۸ صبح فردای همان شب که وارد خرم‌آباد شده بودند، تلفنی با خانم فروزنده متقی قرار مصاحبه را گذاشتیم که ایشان با مطرح کردن کمی فرصت و نامساعد بودن هوا و رفتن به کرمانشاه، عذرخواهی کرد، اما من زیر بار نرفتم و تقاضا کردم ۱۰ دقیقه تامل کنند. بالاخره ضبط و دوربین را برداشتم و با عجله به طرف‌شان حرکت کردم هنگامی که وسایل سفر را بار اتومبیل لندرور کرده بودند تا راه بیفتند، سر رسیدم به یکدیگر خیره شدند و مانند کسانی که دست‌شان رو شده باشد، خنده‌ای سرد تحویلم دادند بلکه وانمود کنند برای زودتر رفتن چقدر بی‌تابند. بالاخره سر صحبت را با آنان باز کردم و حاصل آن گفت و گویی شد که می‌خوانیم: از اقامت در خرم‌آباد راضی هستید؟ پرفسور مورتنسن: فوق‌العاده خوش گذشت با این‌که هتل جلب سیاحان در حال تعمیر بود، ما را پذیرفتند و به حدی محبت کردند که ما محو مهمان‌نوازی خرم‌آبادی‌ها شدیم. آخرین بار که به خرم‌آباد سفر کرده‌اید کی بوده است؟ مورتنسن: ۲۰ سال پیش بود و در مورد مردم چادرنشین و قبرستان‌های خرم‌آباد لرستان نوشتم. آیا خرم‌آباد نسبت به آن زمان از نظر شهرسازی پیشرفتی کرده است؟ مورتنسن: این شهر در مدت ۲۰ سال اخیر خیلی بزرگتر شده ولی در مورد این‌که گسترش شهر اصولی بوده نمی‌توانم ایده‌ام را بیان کنم! از نظر آب و هوایی و زیبایی بافت جغرافیایی طبیعی و جذب توریست، ارزیابی شما از خرم‌آباد چیست؟ مورتنسن: زیبایی خرم‌آباد مرا به این‌جا کشانده که بعد از ۲۰ سال دوباره به اینجا آمده‌ام، این کوه‌ها و منظره‌های طبیعی و قشنگ را نگاه کنم و ببینم آیا اثری از مناظری که در مورد آنها کتاب نوشته‌ام باقی مانده است و در شرایط خوبی از آنها حفاظت می‌شود یا از بین رفته‌اند. اینک نظر شما درباره مواردی که حدود ۲۰ سال پیش در مورد آنها کتاب نوشته‌اید چیست؟ مورتنسن: این بار که به لرستان سفر کرده‌ام متوجه شدم تعداد چادرنشینان خیلی کمتر شده و این قشر به شهرها کوچ کرده‌اند و به زندگی شهری پرداخته‌اند مردم اینجا فوق‌العاده مهربان بوده و همچنان مهربان هستند و من همیشه مردم لرستان را دوست دارم. خانم فروزنده متقی نظر شما در مورد خرم‌آباد چیست؟ آدم وقتی وارد این شهر می‌شود نا امید می‌شود بخصوص کسی که از اصفهان و شیراز آمده باشد، افسوس می‌خورد که چرا این شهر با این همه ویژگی و زیبانی طبیعی، کاری زیبا در امر شهرسازی آن انجام نشده است. البته گرچه خرم‌آباد از لحاظ شهرسازی و عمران و توسعه شهری کاری برای زیبایی آن نشده اما مردمش مهربانند و منظره کوه‌ها و رنگ آنها بسیار جلب توجه می‌کند. آدم دوست دارد ساعت‌ها و ساعت‌ها به آنها نگاه کند و لذت ببرد. آدم دلش می‌خواهد صبح‌ها ساعت ۵ بیدار شود و منظره هر یک از این کوه‌هایی که از هر سو شهر را در آغوش کشیده‌اند ببیند. متقی در حالی که به ابرهای پاییزی که بر فراز سفیدکوه به سمت مخمل کوه می‌روند و سپر فرود آمدن تیغ خورشید بر سر شهر شده‌اند چشم دوخته بود، افزود: حرکت آرام آرام ابرها از بالای کوه‌ها آنگاه که خورشید طلوع می‌کند در آمیختن نور زرین و طلایی خورشید با رنگ کوه زیبایی، بزرگی و عظمت آنها، قشنگ‌ترین چیزی است که خرم‌آباد به ساکنانش ارزانی داشته است. منظره شهرسازی در چهره خرم‌آباد را چگونه می‌بینید؟ فروزنده متقی: چون مهمان هستم نمی‌توانم نظرم را صریح بیان کنم. اما خرم‌آباد برای تبدیل شدن به یک شهر بسیار زیبا در جهان مستعد است. به نظر شما مهم ترین مساله خرم‌آباد که نیاز به توجه فوری دارد چیست؟ متقی: مساله مهم خرم‌آباد این است که برای مردم سایر جاها شناخته شده نیست و برای شناساندن این شهر زیبا و آثار باستانی دیدنی و منظره زیبایش به جهانیان کاری نشده است. الان ایرانی‌ها و غیر ایرانی‌ها می‌روند به همدان، جایی که قبلاً نمی‌رفتند. لذا مسئولان و مردم خرم‌آباد باید نسبت به معرفی این شهر به مردم ایران و خارج و جذب سیاحان برای بازدید از جاهای دیدنی آن که تعدادشان هم فراوان است تلاش کنند.

🔴 مطلبی با عنوان «زنان جهانگرد» نوشته «شهریار بیرانوند» که در صفحات ۱۴۸ تا ۱۵۲ فصل‌نامه یافته (بهار و تابستان ۱۳۷۹) منتشر شده است و گزارشی از سفر دهه ۷۰ بانوان سرشناس جهانگرد و مردم‌شناس از دانمارک، استرالیا و سوریه به خرم‌آباد است: