ایران سازه، وبسایت تخصصی مهندسی عمران

🔴 چرا جامعه مهندسی باید صحت اعداد استاندارد ۲۸۰۰ را اثبات کند؟! ⬅️ اخیراً ویرایش پنجم استاندارد ۲۸۰۰ منتشر شده است؛ سندی که مستقیماً بر طراحی هزاران ساختمان، هزینه‌های ساخت، ایمنی عمومی و جان میلیون‌ها نفر اثر می‌گذارد. طبیعتاً هر تغییر بنیادین در چنین سندی باید دارای مبنای علمی روشن، سابقه محاسباتی قابل ردیابی و مستندات قابل داوری مستقل باشد. ⬅️ بخش‌های قابل‌توجهی از ساختار و ضوابط ویرایش پنجم با ASCE 7-22 هم‌راستا یا از آن اقتباس شده‌اند. اقتباس از یک مرجع معتبر بین‌المللی نه‌تنها ایرادی ندارد، بلکه در صورت انجام صحیح می‌تواند نقطه قوت باشد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که برخی ضرایب، حدود، طبقه‌بندی‌ها یا اعداد مرجع تحت عنوان بومی‌سازی تغییر کرده‌اند، اما برای این تغییرات، حداقل در اسناد عمومی در دسترس، پاسخ روشنی به پرسش‌های زیر ارائه نشده است: 1⃣ اصل هر عدد از کدام مرجع و بند استخراج شده است؟ 2⃣ در صورت اصلاح عدد، مقدار آن در مرجع اصلی چه بوده و در استاندارد ۲۸۰۰ به چه عددی تغییر یافته است؟ 3⃣ این تغییر بر اساس کدام داده‌های ایران، آزمایش‌های سازه‌ای، تحلیل‌های آماری، مطالعات فروریزش، مدل‌های عددی یا آنالیزهای حساسیت انجام شده است؟ 4⃣ عدم‌قطعیت نتایج چگونه در نظر گرفته شده و چه گروه مستقلی آنها را بازبینی کرده است؟ 5⃣ ضرایب رفتار، اضافه‌مقاومت، بزرگ‌نمایی تغییرمکان، ضرایب ساختگاه، گروه‌های طراحی لرزه‌ای و معیارهای تحلیل غیرخطی چگونه به‌صورت یک مجموعه منسجم برای ساختمان‌های متعارف ایران کالیبره شده‌اند؟ ⬅️ طرح این پرسش‌ها به معنای ادعای قطعی غلط‌بودن تمامی اعداد نیست؛ بلکه موضوع این است که تا زمانی که مبانی و نحوه تعیین یک عدد منتشر نشده باشد، جامعه مهندسی امکان بررسی مستقل صحت آن را ندارد. 🔻 فرض کنیم پزشکی دارویی را برای بیماری تجویز می‌کند. آیا بیمار باید شخصاً اثبات کند که این دارو نامناسب است؟ آیا بیمار باید آزمایش بالینی انجام دهد، دوز صحیح را تعیین کند و نشان دهد که نسخه پزشک اشکال دارد؟ بدیهی است که خیر! ⬅️ دارو باید پیش از تجویز، دارای مطالعات آزمایشگاهی، کارآزمایی بالینی، مقدار مصرف مشخص، عوارض شناخته‌شده و تأییدیه علمی باشد. بار اثبات ایمنی و اثربخشی دارو بر عهده بیمار نیست؛ بر عهده تولیدکننده، نظام تأیید و تجویزکننده است.

در مهندسی زلزله نیز باید همین منطق برقرار باشد.

⬅️ اگر کمیته‌ای عددی را وارد یک استاندارد ملی می‌کند، نباید از مهندسان خواسته شود ابتدا ثابت کنند که آن عدد اشتباه است. کمیته تدوین‌کننده باید نشان دهد که چرا آن عدد درست، معتبر و مناسب شرایط کشور ایران است.

استاندارد، نسخه شخصی یا جزوه آموزشی نیست. یک سند الزام‌آور ملی است؛ بنابراین هر عدد آن باید دارای شناسنامه مشخص باشد.

⬅️ در مهندسی، عدد بدون منبع و کالیبراسیون، نتیجه علمی محسوب نمی‌شود؛ صرفاً یک ادعای عددی است. 💡 مطلب بعد اینکه پشت هم بودن در جامعه مهندسی دقیقاً به چه معناست؟ ⬅️ سال‌هاست گفته می‌شود که چرا جامعه مهندسی عمران، مانند برخی جوامع حرفه‌ای دیگر، پشت اعضای خود نمی‌ایستد؛ اما همبستگی حرفه‌ای نباید با دفاع بی‌قیدوشرط از اشخاص، عناوین یا کمیته‌ها اشتباه گرفته شود. پشت هم بودن واقعی یعنی: 1⃣ از مهندسی که پرسش علمی مطرح می‌کند، حمایت کنیم! 2⃣ نقد فنی را حمله شخصی تلقی نکنیم! 3⃣ بجای اعتبار افراد، اعتبار داده‌ها و روش‌ها را مبنا قرار دهیم. 4⃣ از اعضا کمیته استاندارد ۲۸۰۰ بخواهیم مستندات خود را منتشر کنند. 5⃣ اجازه ندهیم پرسش درباره ایمنی عمومی با سکوت، حذف پیام یا پاسخ‌های کلی خاتمه یابد. ⬅️ اعتبار یک استاندارد از تعداد اساتید یا مهندسان عضو کمیته حاصل نمی‌شود. اعتبار آن از شفافیت، قابلیت بازتولید نتایج، امکان داوری مستقل و پاسخ‌گویی علمی حاصل می‌شود. هیچ عنوان دانشگاهی، سازمانی یا حرفه‌ای جایگزین سند علمی نیست. ⬅️ از کمیته ویرایش پنجم استاندارد ۲۸۰۰ انتظار می‌رود برای تمام تغییرات مهم و به‌ویژه مقادیری که نسبت به مراجع اصلی تغییر یافته‌اند، یک گزارش رسمی و قابل دسترس منتشر کند که حداقل شامل موارد زیر باشد: 1⃣ جدول تطبیقی هر بند با مرجع اصلی. 2⃣ مقدار اصلی و مقدار تغییر‌یافته. 3⃣ دلیل فنی تغییر. 4⃣ داده‌ها و مطالعات مورد استفاده. 5⃣ روش کالیبراسیون و آنالیز حساسیت. 6⃣ نتایج اعتبارسنجی برای سیستم‌های سازه‌ای ایران. 7⃣ صورت‌جلسات تصمیم‌گیری و نظرات موافق و مخالف. 8⃣ مشخصات دقیق گزارش‌ها، پژوهش‌ها و پایان‌نامه‌های پشتیبان. 🔻 اگر این مستندات وجود دارند، انتشار آنها باید قاطع‌ترین پاسخ به منتقدان باشد. اگر وجود ندارند، مسئله صرفاً ضعف ارتباطی نیست، بلکه با یک خلأ اساسی در پشتوانه علمی یک سند ملی مواجه هستیم. 🔴 این متن با هدف تخریب اشخاص یا زیر سؤال بردن زحمات اعضای کمیته محترم، نوشته نشده است. ارادتمند، علیرضا مقدم‌نژاد