Meow History

بند 21(ستون دوم، سطرهای 5_8): داریوش شاه گوید: هنگامی که من در بابل بودم این سرزمین‌ها از من سرپیچی کردند: پارس، خوزیه(خوزستان امروزی )، عیلام ماد، آشور، مصر، پارت، مَرگوش (مرو)، سَتَگوش (سیستان/پنجاب) و سَکا (سکاها)

بند 22 (ستون دوم، سطرهای 8_11): داریوش شاه گوید: مردی به نام «مَرتیَه» پسر «چینچِخری» در شهری به نام «کوگَنَکا» در پارس می‌زیست او در خوزیه و عیلام شورش کرد و به مردم گفت: «من اِیمَنیش هستم، شاه خوزیه»

بند 23 (ستون دوم، سطرهای 11_13): داریوش شاه گوید: در آن هنگام من نزدیک خوزیه بودم پس خوزیان ( مردم خوزستان ) از من ترسیدند و آن مَرتیَه را که سرکرده‌شان بود دستگیر کرده و کشتند

بند 20 داریوش شاه گوید: پس از این نَدیتبَئی‌رَه با چند سوار گریخت و به بابل رفت آنگاه من به بابل رفتم بخواست اهورامزدا هم بابل را گرفتم و هم نَدیتبَئی‌رَه را پس از آن نَدیتبَئی‌رَه را در بابل کشتم

بند 18: داریوش شاه گوید: آنگاه من به سوی نَدیتبَئی‌رَه که خود را نَبُکَدنَصَر می‌خواند؛ به بابل رهسپار شدم سپاه نَدیتبَئی‌رَه «تیگْرَه» (دجله) را در دست داشت و در آنجا ایستاده بود. رودخانه درخور ناو‌رانی بود. آنگاه من سپاهیان را سوار بر «مَشَكائووَه»ها (ناوهای رودخانه‌رو با مشک‌های باد شده) کردم و دیگران را همراه با شتران و اسبان بر برخی دیگر نشاندم اهورامزدا مرا یاری داد بخواست اهورامزدا از دجله گذشتیم در آنجا سپاه نَدیتبَئی‌رَه را شکست دادم آنگاه که نبرد کردیم 26 روز از ماه «آثرییادییه» گذشته بود

بند 19: داریوش شاه گوید: آنگاه من رهسپار بابل شدم هنوز با بابل نرسیده بودم که نَدیتبَئی‌رَه که خود را نَبُکَدنَصَر می‌نامید با سپاه خود به شهر «زازانه» در نزدیکی «اوفراتو» (فرات) رسید تا با من نبرد کند پس ما نبرد کردیم اهورامزدا مرا یاری داد بخواست اهورامزدا من سپاه نَدیتبَئی‌رَه را سخت شکست دادم بازمانده‌هایشان در آب انداخته شدند و آب آنان را برد آنگاه که ما نبرد کردیم 2 روز از ماه «اَنامَكَه» گذشته بود

بند 16 داریوش شاه گوید: پس از آنکه من مُغ گَئومات را کشتم؛ مردی به نام «آثرینَه» پسر «اوپَدرمه» در خوزیه( خوزستان امروزی ) / عیلام شورش کرد او به مردم می‌گفت: من در خوزیه شاه هستم سپس خوزیان( مردم خوزستان ) شورشی شدند و به سوی آثرینه رفتند او در خوزیه شاه شد همچنین مردی بابلی به نام «نَدیتبَئی‌رَه» پسر «اَئینَه ایرَه» در بابل شورش کرد. او مردم را چنین می‌فریفت که من «نَبُکُدرَچَرَه» (نَبُکَدنَصَر/ بخت‌النصر) پسر «نَبونَئیتَه» (نَبونید) هستم. سپس همه ی مردم بابل به سوی او رفتند بابل نافرمان شد و او پادشاهی را در بابل به دست گرفت

بند 17 : داریوش شاه گوید: سپس من به پیکی به خوزیه فرستادم آثرینه بسته به نزد من آورده شد من او را کشتم

بند 14 داریوش شاه گوید: پادشاهی‌ای را که از دودمان ما گرفته شده بود؛ دگر باره بر پا کردم چنان در جای‌اش استوار نمودم که پیش از این بود، آیین‌هایی را که مُغ گَئومات از میان برده بود؛ پایدار کردم. من چراگاه‌ها و رمه‌ها و کارکنان و خانه‌هایی را که مُغ گَئومات از مردم گرفته بود به آنان بازگرداندم. من مردمان را در جای‌شان استوار نمودم. هم پارس، هم ماد و هم دیگر سرزمین‌ها را. من آنچه را که به تاراج رفته بود؛ به همانگونه که پیش از آن بود باز پس گرداندم این کاری بود که من بخواست اهورامزدا انجام دادم. من کوشیدم که خانه( میهن ) خود را در جای خود استوار نمایم؛ همانگونه که پیش از این بود من بخواست اهورامزدا چنان کوشیدم تا توانستم نگذارم مُغ گَئومات خانه ی ما را تباه کند

بند 15 : داریوش شاه گوید: اینست آنچه که پس از شاهی انجام دادم

بند 12 : داریوش شاه گوید این پادشاهی که مغ گَئومات از کمبوجیه گرفت، از دیرباز به دودمان ما بایدست بود. مُغ گَئومات بر پارس و ماد و دیگر سرزمین‌ها دست انداخت و آنها را از کمبوجیه گرفت و از آن خود کرد، او شاه شد

بند 13 داریوش شاه گوید: هیچ مردی، نه پارسی و نه مادی و نه کسی از دودمان ما نبود که شاهي را از دست مُغ گَئومات بازپس گیرد مردم از او بسیار می‌ترسیدند چرا که او کسانی که بردیا را از پیش می‌شناختند می‌کشت از آن روی مردم را می‌کشت که هیچکس نداند من بردیا پسر کورش نیستم، هیچکس توان نداشت که در باره ی مُغ گَئومات سخنی بگوید تا اینکه من سر رسیدم آنگاه من از اهورامزدا یاری خواستم اهورامزدا مرا یاری داد آن هنگام ده روز از ماه «باگَیادَئیش» (باگَيادی/ بَغَیادی) گذشته بود که من با چند مرد، مُغ گَئومات و همه ی همدستانش را کشتم در دژ «سیکَیَئووَتیش» در ناحیه ی «نِسایَه» (نِسا) در ماد او را کشتم شاهي را از او پس گرفتم بخواست اهورامزدا من شاه شدم اهورامزدا پادشاهی را به من داد

بند 11: داریوش شاه گوید: آنگاه یک مرد مَگوس (مجوس/ مُغ) بنام «گَئوماتَه» (گَئومات) در «پَئیشییا اووادا» و کوهی بنام «اَرَکَدریش» شورش کرد آنگاه که او شورش کرد 14 روز از ماه «ویَخنَه» گذشته بود. او به سپاه/ مردم؟ به دروغ می‌گفت که من بردیا پسر کورش برادر کمبوجیه هستم سپس همه سپاهیان سرکشی کردند و از کمبوجیه به سوی او رفتند هم پارس، هم ماد و هم دیگر سرزمین‌ها او شاهي را برای خود ربود آنگاه که او شاهي را به دست گرفت 9 روز از ماه «گَرمَپَدَه» گذشته بود پس از آن کمبوجیه به مرگ خودش درگذشت

کتیبه دارای 5 ستون و در مجموع شامل حدود 76 بند است این شماره‌گذاری در ترجمه‌های جدید همیشگی نیست اما بر اساس ساختار اصلی کتیبه از 76 بخش (پاراگراف) تشکیل شده

بر اساس پژوهش‌ها هیچ بخش مشخصی از کتیبه به طور کامل از بین نرفته و تمام 76 بند آن قابل خواندن است با این حال آسیب‌هایی در کتیبه دیده می‌شود برخی از بخش‌ها به ویژه ستون پنجم به دلیل فرسایش طبیعی ترک‌خوردگی سنگ و آسیب‌های انسانی (مانند شلیک گلوله) دچار آسیب شده‌اند و خواندن برخی از سطرها را با دشواری مواجه کرده‌اند

روی هم رفته کل کتیبه قابل مطالعه است اما آسیب‌های سطحی در برخی نقاط به خصوص در ستون‌های انتهایی وجود دارد

بند 9 : داريوش شاه گويد : اهورا مزدا مرا اين پادشاهي داد اهورا مزدا مرا ياري کرد تا اين شاهي بدست آورم ،به ياری اهورا مزدا اين شاهی را دارم.

بند 10: داريوش شاه گويد : اين است آنچه به وسيله من کرده شد پس از اينکه شاه شدم کمبوجيه نام پسر کوروش از ما او اينجا شاه بود همان کمبوجيه را برادری بود بردی نام هم مادر [ و ] هم پدر با کمبوجيه . پس از آن کمبوجيه آن بردی( بردیا ) را بکشت ، برای مردم معلوم نشد که بردیا کشته شده پس از آن کمبوجيه رهسپار مصر شد ، مردم نا فرمان شدند . پس از آن دروغ در کشور بسيار شد هم در پارس ، هم در ماد ، هم در ساير کشورها

بند 6 : داريوش شاه گويد : اين است که از آن من شدند به خواست اهورا مزدا من شاه آنها بودم پارس،عيلام،بابل،آشور، عرب، مودراي ( مصر ) ، اهل دريا ( فينيقيها ) ، سارد ( ليدي ) يونان ( يوناني های ساکن آسيای کوچک )، ماد ، ارمنستان ، کپدوکيه ، پرثو ، زرنگ ( سيستان ) هریی و( هرات ) ، باختر ( بلخ ) ، سغد ، گندار ( دره کابل ) سک ( طوايف بين درياچه آرال و درياي مازندران ) ، ثت گوش ( دره رود هيرمند ) ، رخج ( قندهار ) ، مک ( مکران و عمان )روی هم 32 کشور

بند 7: داريوش شاه گويد : اين است کشورهايي که از آن من شدند به خواست اهورامزدا بندگان من بودند، به من باج دادند آنچه از طرف من به آنها گفته شد ، چه شب ، چه روز همان کرده شد

بند 8 : داريوش شاه گويد : در اين کشورها مردی که موافق بود او را پاداش خوب دادم آنکه مخالف بود اورا سخت تنبیه کردم به خواست اهورا مزدا اين کشورهايی است که بر قانون من احترام گذاشتند آن طوري که به آنها از طرف من گفته شد همانطور کرده شد

بند 1 : من داريوش ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه در پارس ، شاه کشورها ، پسر ويشتاسب ، نوه ارشام هخامنشی هستم

بند 2 : داريوش شاه گويد : پدر من ويشتاسب ، پدر ويشتاسب ارشام ، پدر ارشام آريامن ، پدر آريامن چيش پيش ، پدر چيش پيش هخامنش

بند 3 : داريوش شاه گويد : بدين جهت ما هخامنشي خوانده مي شويم که از ديرگاهان اصيل هستيم از ديرگاهان خاندان ما شاهان بودند

بند 4 : داريوش شاه گويد: هشت تن از نياكان من شاه بودند من نهمين هستم ما نه تن پشت اندر پشت در دو شاخه شاه هستيم

بند 5 : داريوش شاه گويد : به خواست اهورا مزدا من شاه هستم ،اهورا مزدا شاهي را به من داد

پشت سر داریوش کماندار و نیزه‌دار شاهی ایستاده‌اند شاه و افسرانش همگی نوعی لباس بلند پارسی در بر و کفش سه‌بندی مشابهی به پا دارند؛ ولی سربندی که سر افسران است از لحاظ تزیین با تاج داریوش تفاوت دارد ریش مستطیل‌شکل شاه نیز طبق معمول از ریش کوتاه سایرین متمایز است و همین بخش مستطیل ریش پیوستگی است یعنی از تکه سنگ جداگانه‌ای ساخته‌ شده و سپس با مهارت بسیار به چهره داریوش متصل شده است

در تصاویر فروهر و شاه و دو افسرش در هر دو مچ دستبند وجود دارد این دقت و ظرافت در تیردان و بند آن و منگوله‌های متصل به نیزه و ریش و سربند افسران شاهی هم به کار رفته است گئوماتا تنها اسیری است که کفش بندی به پا دارد و بقیه اسیران پابرهنه هستند بر سطح حجاری‌ شده 11 کتیبه کوچک وجود دارد

اندازه قد هشت تن از اینان 126 سانتی‌متر و آخرین نفر که سکونخا نام دارد با کلاهش 178 سانتی‌متر است. در این مجموعه شاه با چهره اصلی و با اندازه حقیقی یعنی 181 سانتی‌متر نشان داده‌شده پای چپ و کمان او که در دست چپش قرار دارد بر بدن گئوماتا که زیر پای او به حال التماس کردن افتاده نهاده شده و دست راست پادشاه به نشانه پرستش به‌ سوی فروهر بلند شده است

فروهر که نماد اهورامزدا است رو‌به‌روی پادشاه قرار دارد و حلقه‌ای در دست چپ گرفته و دست راست خود را مانند پادشاه بلند کرده است یک ستاره هشت پر درون دایره بالای کلاه تقریبا استوانه‌ای شکل فروهر دیده می‌شود که همین نقش هم در تاج کنگره‌دار زیبایی که سر داریوش است دیده می‌شود شاید بدین‌وسیله داریوش اهورایی بودن خود را نشان می‌دهد

افزودن ترجمه پارسی باستان به این نگاره پس از اختراع خط میخی ویژه به‌ فرمان داریوش بزرگ انجام گرفت جالب است که برای آگاهی عموم مردم امپراتوری از مندرجات سنگ‌نگاره بیستون، نسخه‌های دیگری از سنگ‌نوشته آن به ایالت‌های مختلف فرستاده‌شده بود

این کتیبه یکی از معتبرترین ونامدارترین سندهای تاریخی جهان است زیرا مهم‌ترین نوشته میخی زمان هخامنشی را در بر دارد مجموع سطحی که این کتیبه در برگرفته به طول 5/ 20 متر (بیست متر و پنجاه سانتی‌متر) و عرض 80/ 7 متر ( هفت متر و هشتاد سانتی‌متر) است

نقش‌های این اثر تاریخی بر سطحی به طول 6 متر و عرض یا ارتفاع 3 متر و 20 سانتی‌متر حجاری‌شده است و شامل تصویر داریوش کماندار ونیزه‌دار شاهی و 10 تن شورشگر است که یک‌ تن زیر پای داریوش و 9 تن دست‌بسته در مقابل او قرار دارند و سرهایشان به‌ جز نفر اول به‌ وسیله طنابی به هم وصل شده است و هرکدام لباس مخصوص کشور خود را بر تن دارند که آن‌ها را از دیگری متمایز می‌سازد بالای سر هرکدام نوشته‌ای است که نام شورشگر و محل شورش را معلوم می‌کند

بر اساس استناد بر کتیبه بیستون پس از کشته شدن «بردیای دروغین یا گئوماتا» به دست داریوش بزرگ و 6 تن از یارانش سراسر امپراتوری پارس دچار آشوب و اغتشاش شد اما داریوش در طول یک سال و چند ماه (521 تا 522 پ.م) موفق به سرکوبی 16 شورش و چیرگی بر سراسر خاک امپراتوری و برقراری نظم و امنیت در آن شد

او برای جاودانه ساختن یاد و افتخار آن پیروزی‌ها فرمان داد که سنگ‌نگاره‌ای بدین منظور روی صخره‌های کوه مقدس بیستون در نزدیکی کرمانشاه بتراشند سرکرده شورشی‌ها با دست‌هایی بسته در مقابل داریوش به‌ صف ایستاده‌اند و «گئوماتا» (همان بردیای دروغین) نیز زیر پاهای وی افتاده است.

داریوش کمانی به دست چپ گرفته و فَروهر نیز بالای تصویر در حال پرواز است پیرامون این نگاره گزارش چگونگی شورش‌ها و چیرگی داریوش بزرگ بر آن‌ها به‌همراه مطالبی دیگر نخست به زبان ایلامی نگاشته شد اما سپس ترجمه‌های بابلی (اکدی) و پارسی باستان نیز به آن اضافه شد

کتیبه بیستون داریوش بزرگ حدود 414 سطر در متن پارسی باستان دارد (و علاوه بر آن نسخه‌های ایلامی و بابلی نیز وجود دارند) متن کامل ترجمه ی پارسی آن بسیار طولانی است و در یک پاسخ یا حتی چند پاسخ کوتاه جا نمی‌شود پس براتون تیکه تیکه میزارم

راهی که امروزه از همدان آغاز شده و با گذر از شهرهای کنگاور، کرماشان (کرمانشاه) سرپل‌ذهاب قصرشیرین و خسروی به سرزمین میان رودان (بین‌النهرین) می‌رسد همان راه باستانی چند هزار ساله است که سرزمین‌های خاوری و میانی ایران‌زمین را به سرزمین‌های باختری و به بابل و نینوا و دیگر شهرهای میان‌رودان پیوند می‌داده است

کتیبه بیستون دارای سه نوع خط پارسی باستان، ایلامی نو، بابلی نو یا اکدی است و پس از رمزگشایی پارسی باستان فهمیده شد که تصاویر به داریوش بزرگ و دو سردارش و ده شورشگر که در اوایل سلطنت او قیام کرده بودند تعلق دارد و شرح سرکوب این یاغیان را نمایش می‌دهد

چرا به آن «بیستون» می‌گویند؟ نام امروزی بیستون در اصل از واژه ی پارسی باستان «بَگَستانه» آمده است بَگ = خدا یا ایزد ستانه / ستان = جایگاه یا سرزمین

بنابراین معنای اصلی آن «جایگاه خدایان» یا «سرزمین ایزدان» بوده است با گذشت زمان این نام در زبان‌های میانه و سپس پارسی نو دگرگون شد و به صورت‌های بهستون بهیستون و سرانجام بیستون درآمد

نکته ی جالب این است که برخی مردم امروز تصور می‌کنند «بیستون» یعنی «بی‌ستون» (بدون ستون)، اما این تنها یک برداشت عامیانه ی درنگ کننده است و ریشه ی تاریخی نام همان بگستانه است

از دیدگاه تاریخی داریوش بزرگ این محل را اتفاقی انتخاب نکرد کوه بیستون کنار مهم‌ترین جاده ی شاهی قرار داشت که بابل را به هگمتانه (همدان) و سپس به دیگر بخش‌های شاهنشاهی وصل می‌کرد هر کاروان سرباز یا فرستاده‌ای که از این مسیر عبور می‌کرد این نقش‌برجسته ی بزرگ را می‌دید در واقع، این کتیبه نوعی «بیانیه ی رسمی» داریوش برای همه ی امپراتوری بود

کتیبه ی بیستون در واقع از دو بخش اصلی تشکیل شده است نقش‌برجسته داریوش بزرگ در وسط ایستاده و کمان در دست دارد

پای چپش روی سینه ی گئومات (کسی که خود را به جای بردیا جا زده بود) قرار دارد پشت سر داریوش دو تن از همراهانش ایستاده‌اند

روبه‌روی او 9 شورشی با دست‌های بسته در یک صف ایستاده‌اند بالای سر داریوش نیز نماد فروهر (یا به باور برخی پژوهشگران نماد اهورامزدا) دیده