𝙈𝙤𝙧𝙥𝙝𝙚𝙪𝙨

بعد از مطرح شدن این پرونده، دو روانشناس به اسم های جان دارلی (John Darley) و بیب لاتانه (Bibb Latane) به شکل عملی تر اثر تماشاگر رو بررسی کردن تو یکی از آزمایش های معروف این دو، شرکت کنندگان تصور می‌کردن که با چند فرد درحال گفت‌وگو هستن. در جریان آزمایش شرایطی ایجاد شد که شرکت کننده تصور می‌کرد که یکی از افراد، دچار یک وضعیت اضطراری شده. نتایج نشون داد که تصور فرد از تعداد شاهدان می‌تونه بر سرعت واکنش اون تاثیر بذاره. در اصل وقتی فرد تصور بکنه افراد دیگه ای در صحنه حضور دارن؛ مسئولیت کمتری رو احساس می‌کنه و دیرتر برای گزارش وضعیت یا کمک اقدام می‌کنه. این آزمایش ها نشون داد که رفتار انسان در شرایط اضطراری تنها به ویژگی های شخصیتی خودش بستگی نداره؛ بلکه محیط اجتماعی نیز می‌تونه نقش مهمی داشته باشه.

پرونده کیتی جنوویس یکی از معروف ترین نمونه‌هایی که درباره اثر تماشاگر مطرح شده؛ پرونده کیتی جنوویس (Kitty Genovese) تو نیویورک تو سال 1964 هست. کیتی، زنی جوون که تو نزدیکی محل زندگی خودش مورد حمله و قتل قرار گرفت. بعد از این حادثه، یه گزارش مشهور رسانه‌ای ادعا کرد که تعداد زیادی از مردم شاهد این حادثه بودند بدون اینکه هیچکدوم‌ حتی اقدامی به کمک بکنن. این روایت به یکی از نمونه های معروف در روانشناسی اجتماعی تبدیل شد و توجه پژوهشگران و مردم رو به این سوال جلب کرد که ″چرا شاهدان یه حادثه ممکنه برای کمک اقدام نکنن؟″ اما با این حال، تحقیقات بعد از مرگ کیتی نشون داد که داستان اولیه رسانه ها گول زننده بوده. برخلاف روایت مشهور رسانه ها که مدعی بودن 38 شاهد در صحنه وجود داشتن که هیچکدوم اقدامی برای کمک به اون زن نکردن؛ مشخص شد که همه افراد اون حادثه به یک شکل ندیده و یا نشنیده بودن. و حتی برخی از افراد تلاش هایی برای کمک و یا تماس با پلیس انجام داده بودن.

اما اثر تماشاگر یا همون Bystander Effect چجوری شکل می‌گیره؟ یکی از مهم ترین عامل ها داخل این قضیه، پخش مسئولیت هست. تصور کنید؛ وقتی فقط یک نفر شاهد یه حادثه است احتمال اینکه احساس بکنه مسئولیت کمک کردن مستقیماً به عهده اون هست بیشتره. اما وقتی تعداد شاهد های ما بیشتر باشه، هر فرد ممکنه با فکر اینکه ″احتمالا یکی دیگه الان کمکش می‌کن″ به راحتی از جنایت درحال رخ چشم پوشی کنه. البته که تقسیم شدن مسئولیت ذهنی یکی از دلایلی هست که شاهدان برای نجات دادن فرد قربانی اقدام نمیکنن؛ اما این به تنهایی از عوامل اثر تماشاگر هم نیست. عامل دوم ما، ابهام تو شرایط هست. در اصل به حالتی میگن که فرد مطمئن نیست چیزی که درحال دیدنش هست واقعا یه وضعیت اضطراری حساب میشه یا نه. برای مثال اگه افرادی درحال بحث و درگیری باشن، احتمالا افراد درحال گذر واکنشی به این موضوع نشون نمیدن. چرا؟ چون ممکن هست هر فرد تصور بکنه که موضوع اونقدر هم جدی نیست که نیاز به کمک اون باشه. عامل سوم این اثر، تأثیر رفتار دیگران هست. انسان در شرایط نامطمئن معمولاً به رفتار اطرافیان خودش نگاه می‌کنه تا متوجه بشه باید چجوری به موقعیت درحال حاضر واکنش نشون بده. اگه دیگران آروم باشن، احتمال اینکه فرد تصور کنه حادثه اونقدر هاهم جدی نیست بیشتر میشه و در آخر فکر می‌کنه پس نیازی به دخالت نیست. اما جدای این سه عامل؛ نقش ترس و احساس ناامنی هم در اثر تماشاگر تأثیر گذار هست. در جنایات واقعی، موضوع فقط بی‌تفاوتی نیست. بلکه گاهی شاهدان از دخالت کردن میترسن. فرد ممکنه نگران باشه که خودش آسیب ببینه، و یا دخالتش موجب بدتر شدن شرایط بشه. و همچنین ممکنه شاهد از این بترسه که وضعیت رو اشتباه برداشت کرده باشه و با واکنش نشون دادن، بقیه شروع به قضاوتش بکنن. بنابراین تصمیم برای کمک کردن نتیجه چند عامل مختلف هست، نه فقط خوب و یا بد بودن شخصیت فرد.

اثر تماشاگر (Bystander Effect) در جنایات واقعی اکثریت ما وقتی یه اتفاق خطرناک و یا یه جنایت تو حضور چند نفر رخ میده انتظار داریم شاهد های ماجرا برای کمک به قربانی اقدام کنن. اما تحقیقات روانشناسی ثابت کرده که حضور افراد دیگه در صحنه حادثه همیشه باعث افزایش احتمال کمک نمی‌شه. و حتی ممکنه باعث این بشه که هر فرد احساس مسئولیت کمتری کنه. اما نکته قابل توجه اینه که اثر تماشاگر به این معنی نیست که افراد عمدا بی‌تفاوت و بی رحم هستن. بلکه شرایط اجتماعی و نحوه برداشت هر فرد از موقعیت، روی تصمیم اون برای کمک به قربانی تأثیر می‌ذاره.

جوین باش سیب قرمز عزیزم