One Quiet Corner | کُنج

▪️برنامۀ فعالیت‌های هفتۀ معماری در موسسۀ اطلاعات

▫️جنبش ملی معماری در سراسر ایران افتتاح هفتۀ معماری در موسسۀ اطلاعات سناتور مسعودی در جلسۀ افتتاحیۀ هفتۀ معماری در تالار اجتماعات موسسۀ اطلاعات گفت: وسائل ارتباط‌جمعی عامل موثری در پیوند مردم با معماری ملی هستند. دیروز صدها نفر از کارشناسان معماری در سراسر ایران مسائل معماری امروز را با مردم در میان نهادند. اشاره: ساعت ۵ بعدازظهر دیروز نخستین جلسۀ هفتۀ معماری با شرکت گروهی از استادان معماران، صاحبنظران، دانشجویان و علاقه‌مندان معماری معاصر آغاز شد. در گشایش هفتۀ معماری، نخست سناتور عباس مسعودی سخن گفت، سپس نمایندگان کمیتۀ هفتۀ معماری در تهران و شهرستان‌ها گزارش کار خود را عرضه داشتند. سپس مهندس اشراق دربارۀ مسائل معماری معاصر سخن گفت و در پایان نمایشگاه آثار معماری مورد بازدید حضار قرار گرفت. در این‌جا گزارشی از جلسۀ دیروز برای خوانندگان گرامی منتشر می‌شود: در مراسم گشایش هفتۀ معماری سناتور عباس مسعودی، مدیر موسسۀ اطلاعات، پس از خیر مقدم، سخنرانی خود را چنین آغاز کرد: «از آن‌جا که علیاحضرت شهبانو نهایت توجه و علاقه را نسبت به هنرهای اصیل ایران و به‌خصوص هنر معماری ایران ابراز می‌دارند، روزنامۀ اطلاعات با همکاری گروهی از مهندسان معمار برگزاری هفته‌ای به نام هفتۀ معماری ایران را به عهده گرفته‌است. فکر برگزاری این هفته از آن‌جا آغاز شد که گروهی از مهندسان علاقه‌مند به معماری اصیل ایرانی طی مطالعاتی به این نتیجه رسیدند که برای بهبود وضع معماری ایران و بررسی مسائل آن اقداماتی معمول دارند. به دنبال این فکر کمیته‌ای متشکل از بنده، رئیس دانشکدۀ معماری دانشگاه تهران، رئیس دانشکدۀ معماری دانشکدۀ ملی، فرهاد مسعودی و مهندس عبدالحمید اشراق استدعا کردند که حضور مبارک علیاحضرت شهبانو شرفیابی حاصل کنند تا از نزدیک به نیات علیاحضرت در زمینۀ هنر اصیل معماری که مورد توجه خاص معظم‌لها می‌باشد آگاه شوند. این استدعا مورد قبول واقع شد و علیاحضرت شهبانو ضمن ارشاد و راهنمائی کمیته فرمودند: «لازم است اقدامات دامنه‌داری با همکاری وسائل ارتباط‌جمعی برای آگاهی بیشتر مردم از معماری انجام گردد و معماری ایران در سطح کشور به مردم شناسانده شود.» ادامۀ خبر

▪️اطلاعات، ۲۰ آبان ۱۳۵۲، ش ۱۴۲۵۱، ص ۵.

▫️در آبان سال ۱۳۵۲، موسسۀ اطلاعات رویدادی را با عنوان «هفتۀ معماری» برگزار کرد و به انتشار گزارش‌هایی از میزگردها و مصاحبه‌ها دربارۀ معماری ایران پرداخت. در روزهای آتی اخبار مربوط به هفتۀ معماری را این‌جا خواهم گذاشت👇

حمام چینیلی در میانۀ قرن شانزدهم میلادی به دستور بارباروس خیرالدین پاشا و طراحی معمار سنان ساخته شد. فضای داخلی حمام را با کاشی‌های آبی و سفید پوشانده بودند و به همین‌جهت نام حمام به چینیلی شهرت یافت. بسیاری از کاشی‌ها به مرور زمان از دست رفت، بخشی در اثر زلزله و آتش‌سوزی در قرن هجده میلادی خراب شد و بخشی دیگر به عنوان عتیقه فروخته شد و در نهایت تحت مالکیت موزه‌هایی همچون ویکتوریا و آلبرت درآمد. بااین‌همه، تعدادی از کاشی‌ها فروخته نشد و همچنان در داخل بنا محفوظ ماند و دوباره در زمان مرمت بنا به دیوارهای حمام نصب شد. در میان این کاشی‌ها، هشت کاشی شامل دو شعر فارسی به خط نستعلیق است. یکی از این اشعار، غزلی منسوب به جامی است: سفیده‌دم که شد از خانه عزم حمامش هزار دلشده شد خاک ره به هر گامش تنش چو نقرۀ خام و هزار مفلس عور گرفته کیسه به کف بهر نقرۀ خامش و دیگری قطعه‌ایست از شاعری گمنام: صحن حمام همچو فردوس است گرچه بنیاد اوست از گل و خشت خوبرویان در او چو غلمانند فوط‌ها پر ز زل‌های بهشت جالب آن‌که متن شعری شبیه به قطعۀ مذکور در کتاب بدایع‌الوقایع نیز آمده‌است. به نقل از زین‌الدین واصفی، مولف کتاب، این قطعه‌ بر سردر حمامی در ناحیۀ خراسان نوشته شده بوده‌است: صحن حمام همچو فردوس است‏ گرچه باشد بنايش از گل و خشت‏ خوبرويان درو چو حورانند فوطه‏‌ها پر ز زله‏‌‌هاى بهشت‏ مقاله‌ای از کتاب Barbarossa’s Çinili Hamam: A Masterpiece by Sinan که در سال ۲۰۲۳ انتشار یافت، به کاشی‌های حمام چینیلی استانبول و اشعار فارسی آن پرداخته است، فایل مقاله را اینجا بارگذاری می‌کنم👇

▪️حمام کاشی‌های حمام چینیلی در استانبول

▪️یادگارنویسی یادگار ادوارد براون روی جرز تخت‌جمشید در وقتی از کلیۀ بررسی و تحقیقات تخت‌جمشید فارغ شدیم که هوا از گرمی به سردی می‌رفت. نوک کوه‌های دوردست از برف مستور می‌شد و کم‌کم سرما احساس می‌گشت. اکنون هفتم دسامبر و مدت دو ماهست که در تخت‌جمشید به کار حفاری مشغول و اقامت گزیده‌ایم. نخواستیم تخت‌جمشید را ترک گوئیم، مگر این‌که یادبودی از خود باقی گذاشته باشیم. در جائی که سیاحان گمنام یادگار خود را به روی سنگ‌ها گذاشته‌اند آیا ما که از کارکنان جدی و عاشق صنعتیم حق نخواهیم داشت از خود یادبودی بگذاریم تا آیندگان از دیدن اسم ما زحماتی که متحمل شده و آن‌قدر کارهای پرسودی که کرده‌ایم باخبر شوند؟ پس یکی از محکم‌ترین و بلندترین جرزها را انتخاب کردم و به کمک نردبانی بالا رفته باخط خوانا در بلندترین نقطه‌اش نام‌های خود، شغل، کارهائی را که کرده‌بودیم، کشفیات، تحقیقات به‌ویژه هرچه بود، حتی مدت اقامت‌مان را بر روی این جرز نقش گردانیدم‌. ▫️منبع: براون، ادوارد.(۱۳۸۱)، یکسال در میان ایرانیان، ترجمۀ مانی صالحی علامه، تهران: ماه‌ریز.

◾️حمام نگارۀ گرمخانه و سردخانۀ حمام لعل‌قلعه (قلعۀ سرخ) دهلی از غلامعلی‌خان مربوط به حدود سال‌های ۱۲۶۸ تا ۱۲۷۰ قمری خانۀ حراج بونامز

▪️ماده‌تاریخ آب‌انباری در قم قطعۀ تاریخ آب‌انبار واقعۀ در قم که میرزای وصال شیرازی گفته است: چونکه محمد شه آن خسرو صاحبقران گشت به عدل و به داد شهره به هر کشوری خسرو جمشید فر وارث تاج و کمر آن‌که چنو از شهان نیست بلند اختری راد برادرش را داد ایالت به پارس داور فرهاد نام مهتر دانشوری آنکه ز انصاف اوست زیور هر محفلی آن‌که ز اوصاف اوست زینت هر دفتری بهر بقای مَلِک وز پی تعمیر مُلک ساخت به قم برکۀ دلکش و جان‌پروری قم گوهر نه صدف معدن غر و شرف وز گوهر مصطفی خفته در او دختری قم چو بهشتی بود برکه چو کوثر در او کوثر او را بهشت آمده حسرت‌خوری خواست وصال از خرد مصرع تاریخ او گفت بگو قم جنان برکۀ آن کوثری (=١٢٥٨) ▫️زنبیل فرهاد میرزا، ص ۴۰ و ۴۱.

▪️نقشۀ تهران از دانشگاه تا بازار تهیه‌شده در حدود دهۀ ۲۰ تا ۴۰ شمسی آرشیو پرسبیترین، ds1398

▪️کاشی‌های اطراف میدان را می‌گویند برچیدند! می‌گویند، آری می‌گویند و از آن جهت ما می‌نویسیم «می‌گویند» که هرگز میل نداریم این خبر را با قید قطعیت تلقی کنیم که کاشی‌های یک قسمت از اطراف میدان را که با آن‌همه خون دل تهیه شده بود برچیدند و بقیه را هم درصدد برچیدن می‌باشند. ما با این که در شهر اصفهان هستیم و با این‌که برای ما نهایت سهولت را دارد که شخصاً برای تحقیق این خبر تا میدان رفته یا مخبر خود را گسیل نمائیم، مع‌هذا این کار را نکرده و نخواهیم کرد، چراکه میل نداریم این خبر عجیب را باور کرده و به دیگران نیز بباورانیم‌. اگر این خبر راست باشد حاکی از نهایت لجاجت و کج‌سلیقگی است و خدا خود به ملتی رحم کند که تا بدین درجه تابع فکر فرنگی و قول و فعل فرنگی است. عجالتا‌ً موضوع این مبحث مهم تا همین‌جا بماند تا در آتیۀ نزدیکی باز در اطراف آن مفصلاً بحث نمائیم. ▫️اخگر، ۸ بهمن ۱۳۱۳، شمارهٔ ۱۰۰۹، صفحهٔ ۱.

▪️میدان نقش‌جهان کاشی‌های دور میدان را نباید برداشت. عقیدۀ ایرانی هم محترم است! ▫️اخگر، ۱۱ آذر ۱۳۱۳، شمارهٔ ۹۹۵، صفحهٔ ۱ و ۲.

▪️مدارک طرح ایستگاه راه‌آهن تهران ▫️معمار: کی‌.تی‌.سیست

▪️مدارک طرح ایستگاه راه‌آهن تهران ▫️معمار: کی‌.تی‌.سیست

▪️مدارک طرح ایستگاه راه‌آهن تهران ▫️معمار: کی‌.تی‌.سیست

▪️مدارک طرح ایستگاه راه‌آهن تهران ▫️معمار: کی‌.تی‌.سیست

▪️کی.تی.سیست (۱۸۷۹-۱۹۷۲) کی‌.تی‌.سیست (Knud Tanggaard Seest) معماری دانمارکی بود که در طول عمر حرفه‌ای خود تعداد زیادی ایستگاه راه‌آهن را با نگاهی کارکردگرایانه طراحی کرد. از جملۀ این ایستگاه‌ها می‌توان به راه‌آهن پدبرگ، راه‌آهن رینگستد، راه آهن فردریسیا و همینطور راه آهن تهران اشاره کرد. در آغاز، طرح اولیۀ ایستگاه راه‌آهن تهران را معماری لهستانی به نام ولادیسلاو هورودتسکی در بین سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۲۹ میلادی تهیه کرد، اما هوردوتسکی پیش از ساخت بنا از دنیا رفت‌. به همین دلیل، در سال ۱۹۳۰، سیست با همکاری برادران کامپمن و شرکت کامپساکس مأمور شد تا پروژه را به پایان برساند. سیست نقشه‌های اولیۀ ایستگاه را از اساس تغییر داد و به آن طرحی کاملاً نو و ساده بخشید. ایستگاه راه‌آهنی که در تهران ساخته شد، نمونه‌ای از معماری مدرن اولیه در خاورمیانه به‌شمار می‌آید. منبع: Tehran railway station و Knud Tanggaard Seest مجموعه‌ای از مدارک طرح شرکت کامپساکس برای ایستگاه راه‌آهن تهران در کتابخانۀ سلطنتی دانمارک نگهداری ‌می‌شود، آن‌ها را این‌جا بارگذاری می‌کنم👇

▫️اطلاعات، پنجم شهریور ۱۳۱۷، ش ۳۵۸۲.